Elon Musk ve Nobel Ödüllü Daron Acemoğlu’nun ‘para’ polemiği ve paranın tarihi PD Dergi’de
Tesla ve SpaceX’in CEO’su Elon Musk’ın geçen ay The Economist’e verdiği mülakatta 10 yıl içinde paranın tüm anlamını yitireceğini ve küresel ekonomide benzeri görülmemiş bir bolluk çağının başlayacağını savundu. 2024 Nobel ödüllü Türk ekonomist Daron Acemoğlu da X'de "Eğer 2036'ya kadar paranın önemi kalmayacaksa, neden mevcut yaklaşık 1 trilyon dolarlık servetini en geç 2036'ya kadar hayır kurumlarına bağışlamayı taahhüt etmiyor" diye sordu. Musk'un kısa yanıtı heyecan vericiydi: "Aslında ben de benzer bir şey yapmaya hazırlanıyorum." 1 trilyon dolarlık bir iddia bu aslında. Burak Artuner, paranın tarihini ve bu polemiğin perde arkasında neler olduğunu PD Dergi’de yazdı.
Tarihteki ilk madeni para basımının M.Ö VII. Yüzyılda Anadolu’da Lidyalılar tarafından yapıldığı bilinmektedir.
Tarihteki ilk madeni para olma özelliği taşıyan Lidya parası, darp suretiyle basılmıştı. Sabit bir alt kalıp üzerine konan madeni pula hareketli bir üst kalıp yerleştirerek, bir çekiçle vurmak suretiyle darp gerçekleştirildi ve para ortaya çıktı.
Yani günümüzdeki para, Anadolu'dan doğmuştu.
Fakat Avrupa ve Amerika'da çok satanlar arasına giren İrlandalı ekonomist David McWilliams'ın “Paranın Tarihi: İnsanlığın Hikayesi" kitabında yer verdiği ilginç bir tablet örneğinde yazanlar kafaları karıştırıyor.
Bu kil tablette, insanlık tarihinde kaydedilen ilk isim yer alıyordu. Ve bu isim bir krala veya kraliçeye ait değildi.
İsmin sahibi, Mezopotamya'da yaşayan Kasım adında Sümerli bir bira üreticisine aitti ve adı, aldığı bir krediyi belgelemek için bir kil tablete yazılmıştı. Antik Sümer'den kalma bu tablette tahıl dağılımı belgeleniyordu.
LENİN VE HİTLER'İN PLANLARI
McWilliams'ın kitabındaki en dikkat çekici kısımlardan biri de paranın bir savaş silahı olarak kullanılması ve bunu herkesten daha iyi anlayan yirminci yüzyıl iki önemli tarihsel figürüyle ilgiliydi. Nisan 1919'da "Daily Chronicle"da yayınlanan bir röportajda Vladimir Lenin, Rusya'nın para birimini değersizleştirerek kapitalizmi yok etme planından bahsetmişti. Lenin, "Hazinemiz, paranın değerini düşürmek amacıyla her gün yüz binlerce rublelik banknot basıyor" diye açıklamıştı.
"Kapitalizmin ruhunu yok etmenin en basit yolu, ülkeyi hiçbir mali güvence olmaksızın yüksek nominal değerli banknotlarla doldurmaktır."
Bu plan çerçevesinde Lenin, Rusya'nın resmi darphanesini değersiz kâğıt basmak üzere harekete geçirdi. Çünkü en basit köylünün bile bin rublelik banknotun sadece bir kâğıt parçası olduğunu anladığı anda, "kapitalist devletin dayandığı paranın değer ve gücüne ilişkin büyük yanılsamanın yıkılacağını" hesaplamıştı.
Hitler de Lenin'in paranın gücü anlayışını paylaşıyordu, ancak yaklaşımı daha cerrahiydi. Mayıs 1942'de şaşırtıcı bir plan yaptı: Kusursuz sahte İngiliz sterlinleri basıp bunları Britanya'ya havadan atarak hiperenflasyonu tetikleyecek ve düşman ekonomisini içeriden çökertecekti.
McWilliams, "Hitler ve Lenin ideolojik olarak zıt kutuplarda olabilirlerdi, ancak ikisi de paranın olağanüstü gücünü anlamıştı," diye yazıyor.
"Parayı zayıflatırsanız, toplumun yapısını da zayıflatırsınız."
GELELİM MUSK'IN NE DEDİĞİNE
Geçen ay Tesla ve SpaceX’in CEO’su olan Amerikalı milyarder Elon Musk, İngiliz yayın kuruluşu The Economist’e kapsamlı video mülakat verdi. Musk'ın tarihi öngörüsü bu mülakatta geldi. Sunucu, “Önümüzdeki 10 yıl içinde, yani 2036 yılında başarmayı hedeflediğiniz dünya nasıl bir yer olacak?” diye sordu ve Musk özetle şunları söyledi:
- 10 yıl sonrasından, yani 2036 yılından bahsediyoruz. Büyük ihtimalle her ikimiz de o günleri göreceğiz. Yapay zekanın ezici bir üstünlük kurmadığı bir gelecek hayal etmek imkânsız. 10 yıl içinde yapay zekanın tüm insanların toplam zekasından katbekat üstün olmasını bekliyorum. Hatta bence yapay zekâ yaklaşık beş yıl içinde tüm insanlığın toplam zekasını aşacak.
- Ekonomi mal üretimi ve hizmet sunumudur. Muazzam miktarda dijital zekaya sahip devasa sayıda robotunuz olduğunda, bir bakıma sonsuz bir ekonomiye ulaşırsınız. Gelecek geçmişten çok ama çok farklı olacak. Yaşayacağımız değişimin büyüklüğünü anlatabilecek hiçbir benzetme ya da mecaz yok. Şirketlerimin nasıl para kazanacağına gelince, başka bir tahminde daha bulunayım: 2036 yılında paranın hiçbir önemi kalmayacak.
ACEMOĞLU'NA YANIT: BENZER BİR ŞEY YAPMAYA HAZIRLANIYORUM
İşte bunları söyledi Musk ve yer yerinden oynadı. 2024 Nobel Ödüllü, Galatasaray Liseli Daron Acemoğlu hemen çıktı ve X'ten Musk'a "Eğer 2036'ya kadar paranın önemi kalmayacaksa, neden mevcut yaklaşık 1 trilyon dolarlık servetini en geç 2036'ya kadar hayır kurumlarına bağışlamayı taahhüt etmiyor?" diye yazdı.
Musk'tan hızlıca 'tarihi' denilebilecek bir yanıt geldi: "Aslında ben de benzer bir şey yapmaya hazırlanıyorum."
Bu tartışmalardan hemen sonra David McWilliams'ın paranın geleceği ve yapay zekanın etkisi üzerine yaptığı bir podcast'i tartışılmaya başlandı. Peki McWilliams'ın söyledikleri Musk'ın söyledikleriyle örtüşüyor muydu?
Bu ve daha birçok sorunun cevabını merak ediyorsanız PD Dergi’ye abone olun ve dünyadan habersiz kalmayın.
patronlardunyasi.com
