Kazakistan 27 yıl sonra nükleere dönüyor; Rosatom, nükleer santral inşası için sözleşme imzaladı

Kazakistan, Sovyet döneminden kalan nükleer tesisini kapatmasının üzerinden yaklaşık üç on yıl geçtikten sonra yeniden nükleer enerji yatırımı yapıyor. Rusya'nın devlet nükleer enerji şirketi Rosatom ile Kazakistan arasında imzalanan sözleşmeyle Balkaş Nükleer Güç Santrali (NGS) projesinde önemli bir aşamaya geçildi.

Sözleşme, Vladivostok'ta düzenlenen 11. Doğu Ekonomik Forumu kapsamında imzalandı. Kazakistan Atom Enerjisi Ajansı Başkanı Almasadam Satkaliev ile Rosatom Genel Müdürü Aleksey Lihachev'in katıldığı törende, Rus tarafı adına Rosatom Genel Müdür Birinci Yardımcısı ve Atomstroyexport Başkanı Andrey Petrov, Kazak tarafı adına ise Kazakistan Atomik Elektrik Santralleri (KAES) Genel Müdürü Yernat Berdigulov imza attı.

BALKAŞ GÖLÜ KIYISINA SANTRAL

Santral, Almatı Bölgesi'nin Jambıl ilçesine bağlı Ülken köyü yakınlarında, Balkaş Gölü çevresinde kurulacak.

Projenin temelini, her biri 1.200 megavat elektrik üretim kapasitesine sahip iki VVER-1200 reaktörü oluşturacak. Böylece santralin toplam kurulu elektrik kapasitesi 2.400 megavat olacak.

Rosatom'un öncülüğündeki uluslararası konsorsiyum, projenin tasarımından ekipman tedarikine, inşaatından işletmeye alınmasına ve tamamlanan tesisin Kazakistan tarafına teslimine kadar bütün uygulama döngüsünden sorumlu olacak. Kazakistan Atom Enerjisi Ajansı da 2026 yılında Balkaş projesi kapsamında Rusya ile hükümetler arası anlaşmalar ve EPC sözleşmesinin imzalanmasını programın temel adımları arasında göstermişti.

REAKTÖRLERİN ÖMRÜ 60 YIL

Kullanılacak VVER-1200 teknolojisi, Rusya'nın geliştirdiği III+ nesil basınçlı su reaktörü teknolojisi olarak öne çıkıyor.

Rosatom'a göre teknoloji Rusya'nın yanı sıra Türkiye, Belarus, Bangladeş, Macaristan, Mısır ve Çin'deki nükleer enerji projelerinde kullanılıyor veya inşa ediliyor.

Reaktörlerin tasarlanan işletme ömrü 60 yıl olacak. Bu sürenin gerekli koşullar sağlandığında 20 yıl daha uzatılması mümkün olacak.

Rosatom Genel Müdürü Aleksey Lihachev, anlaşmanın Kazakistan ile nükleer alandaki iş birliğinde yeni bir aşama olduğunu belirterek, önümüzdeki dönemde tasarım çalışmalarının yürütüleceğini ve ekipman tedarikçisi şirketlerden oluşan uluslararası bir konsorsiyum kurulacağını söyledi.

Lihachev, Rus nükleer teknolojilerinin Kazakistan'ın enerji bağımsızlığı ve sürdürülebilir kalkınması için temel oluşturacağı görüşünü dile getirdi.

1999'DA KAPATILMIŞTI

Kazakistan'ın bugün attığı adım, ülkenin Sovyetler Birliği dönemindeki nükleer geçmişi nedeniyle özellikle dikkat çekiyor.

Kazakistan'ın ilk nükleer enerji tesisi olan BN-350 hızlı nötron reaktörü, Sovyetler Birliği döneminde Aktau'da inşa edildi ve 1973'te elektrik üretmeye başladı. Reaktör yalnızca elektrik üretiminde değil, deniz suyunun tatlı suya dönüştürülmesinde de kullanılıyordu.

Reaktörün tasarım ömrü 20 yıl olmasına rağmen işletme süresi uzatıldı. Ancak tesis 1990'ların sonunda ekonomik ve güvenlik gerekçeleriyle kapatıldı. Kazakistan hükümeti 22 Nisan 1999'da BN-350'nin işletmeden çıkarılmasına ilişkin kararnameyi yayımladı. Kararla reaktörün güvenli biçimde devreden çıkarılması ve söküm öncesinde uzun süreli muhafaza edilmesi öngörüldü.

Avrupa Birliği'nin nükleer güvenlik programına ilişkin kayıtlarında da BN-350'nin 1998'de kapatıldığı ve ardından yakıtının boşaltıldığı belirtiliyor.

Reaktörün kapatılması, Kazakistan'ın nükleer mirasının tasfiyesi açısından önemli bir dönüm noktasıydı. ABD Enerji Bakanlığı da 1999'da Kazakistan ile BN-350'nin güvenli biçimde kapatılması ve tesisin yeniden silah amaçlı fisil malzeme üretiminde kullanılmasının önlenmesine yönelik bir iş birliği anlaşması imzalamıştı.

HALK 2024'TE 'EVET' DEMİŞTİ

Astana yönetimi yeni nükleer santral için toplumsal meşruiyeti de referandumla sağlamaya çalıştı.

Kazakistan'da 6 Ekim 2024'te nükleer santral kurulması konusunda ülke çapında referandum düzenlendi. Referanduma katılanların yüzde 71,12'si nükleer santral inşa edilmesini destekledi. Toplam 7 milyon 820 bin 204 kişinin oy kullandığı referandumda 5 milyon 561 bin 937 kişi "evet" dedi. Katılım oranı yüzde 63,66 oldu.

Referandum sorusu doğrudan "Kazakistan'da nükleer santral inşa edilmesini kabul ediyor musunuz?" şeklindeydi ve sonuç resmi olarak kabul edildi.

Bu kararın ardından Ülken bölgesi ilk santral için öne çıktı. Kazakistan yönetimi, ülkenin özellikle güney kesimlerindeki elektrik ihtiyacının karşılanmasını ve kömür ağırlıklı elektrik üretim sisteminin çeşitlendirilmesini nükleer enerji politikasının gerekçeleri arasında gösteriyor.

RUSYA YENİDEN KAZAKİSTAN'IN NÜKLEER SEKTÖRÜNDE

Balkaş projesinin bir başka dikkat çekici boyutu ise santralin Rus teknolojisiyle ve Rusya'nın liderliğindeki bir konsorsiyum tarafından gerçekleştirilecek olması.

Kazakistan daha önce nükleer santral için Rusya'nın yanı sıra Çin, Güney Kore, Fransa ve ABD'den şirketlerin teknolojilerini değerlendirmişti. Ancak Astana, kanıtlanmış ve yüksek kapasiteli bir reaktör teknolojisi kullanma yönünde ilerledi ve Haziran 2025'te Rosatom'u uluslararası konsorsiyumun lideri olarak belirledi.

Şimdi imzalanan EPC sözleşmesiyle Rusya'nın rolü daha da netleşmiş oldu.

SAHADA 60'TAN FAZLA KUYU AÇILDI

Santralin inşa edileceği sahadaki hazırlık çalışmaları da sürüyor.

Ağustos 2025'te başlayan etütler kapsamında uzmanlar, şimdiye kadar 120 metre derinliğe ulaşan 60'tan fazla kuyu açtı. Kuyulardan alınan numuneler laboratuvarlarda incelenirken, çalışmaların amacı güç ünitelerinin yerleşimi için en uygun alanın belirlenmesi.

Saha araştırmalarının 2027'de tamamlanması planlanıyor. Ardından mühendislerin güç ünitelerinin inşasına başlayabilmesi için gerekli izin ve ruhsat süreçlerine yönelik teknik dokümantasyon hazırlanacak.

Böylece 1999'da eski Sovyet nükleer reaktörünü kapatan Kazakistan, 2020'li yıllarda bu kez Rusya'nın en yeni nesil reaktörlerinden ikisini kullanacağı 2.400 megavatlık yeni bir nükleer enerji merkezinin temellerini atmaya hazırlanıyor.

patronlardunyasi.com