Sotheby’se Nazi yağması tablodan şok karar, 1,2 milyon sterlinlik satış iptal edildi, gizli alıcının kimliği istendi

Toygun ATİLLA

Dünyanın en önemli koleksiyonerlerinin duvarlarını süsleyen, milyonlarca dolarlık sanat eserlerinin geçmişi bazen sahiplerinden çok daha büyük bir hikâye barındırıyor.
Fransız ressam Camille Pissarro'nun 1902 yılında yaptığı Darse de pêche et bassin Duquesne, Dieppe, après-midi ensoleillée adlı tablo da bunlardan biri.
Fransa'nın Dieppe Limanı'nı resmeden eser, 25 Haziran 2024'te Londra'da Sotheby's tarafından satışa çıkarıldı.
Tablonun tahmini değeri 1,5 milyon ile 2,5 milyon sterlin arasındaydı. Müzayede sonunda 1,2 milyon sterline alıcı buldu.
Ancak iki yıl sonra Paris'te verilen mahkeme kararı, milyonluk satışın hukuki temelini ortadan kaldırdı. 

Camille Pissarro

NAZİLERİN EL KOYDUĞU KOLEKSİYONDAN ÇIKTI

Hikâye 1935 yılında başlıyor.
Paris'te yaşayan Yahudi bankacı ve sanat koleksiyoneri Salomon Flavian, Pissarro'nun tablosunu o yıl satın aldı.
İkinci Dünya Savaşı sırasında Fransa'nın Alman işgali altına girmesiyle Flavian'ın sanat koleksiyonuna 1941'de el konuldu.
Tablo sonraki yıllarda farklı koleksiyonlara geçti. Ancak Flavian ailesi, eserin hukuka aykırı biçimde ellerinden alındığını savunarak mülkiyet hakkından vazgeçmedi.
Paris Adli Mahkemesi, 5 Kasım 2026'da verdiği kararda ailenin iddiasını haklı buldu.
Mahkeme, eserin Nazi döneminde yağmalandığına hükmederek o tarihten sonraki satışların, 2024 yılında Londra'da yapılan son müzayede dahil, geçersiz olduğuna karar verdi. 

TABLONUN SAHİPLERİ ARASINDA DAVID ROCKEFELLER DA VAR

Patronlar Dünyası'nın incelediği Sotheby'sin 2024 tarihli 49 numaralı lot kaydı, tablonun dikkat çekici sahiplik geçmişini gösteriyor.
Eserin eski sahipleri arasında, Amerikan finans dünyasının en tanınmış ailelerinden Rockefeller ailesinin üyesi, bankacı ve koleksiyoner David Rockefeller da bulunuyor.
Sotheby's kayıtlarına göre tablo 1952'de New Yorklu sanat taciri Sam Salz'ın eline geçti. Daha sonra David Rockefeller'ın koleksiyonuna girdi.

Kasım 1958'de yeniden Sam Salz'a geçen eser, Ocak 1959'da Albert J. Dreitzer tarafından satın alındı.
13 Kasım 1985'te Sotheby'sin New York müzayedesinde bir kez daha satışa çıkarıldı.
Böylece bir dönem Rockefeller'ın koleksiyonunda bulunan tablo, aradan geçen onlarca yıl ve birden fazla el değiştirme işlemine rağmen 1941'deki mülkiyet ihtilafından kurtulamadı.

SATIŞ KATALOĞUNDA YAĞMA KAYDI DA VARDI

Dosyanın en çarpıcı ayrıntılarından biri Sotheby'sin kendi kataloğunda yer alıyor.
2024'te yayımlanan belgede, tablonun 1947 yılında Fransa'da hazırlanan Nazi döneminde yağmalanmış sanat eserleri sicilinde bulunduğu açıkça belirtilmişti.
Buna rağmen Sotheby's, mevcut eser sahibiyle Salomon Flavian'ın mirasçıları arasında anlaşma yapıldığını belirterek tabloyu satışa çıkardı.
Ancak sorun tam da burada başladı.

The Art Newspaper'ın Vincent Noce imzalı araştırmasına göre anlaşma, mirasçılardan yalnızca ikisi tarafından imzalanmıştı. Diğer yedi mirasçı, kendilerine danışılmadığını ileri sürdü.
Anlaşmaya aracılık eden kuruluş ise Kanada merkezli, yağmalanmış sanat eserlerinin iadesi konusunda çalışan Mondex Corporation'dı.
Mahkeme, iki mirasçının imzaladığı anlaşmayı iptal etmedi. Ancak bu anlaşmanın, diğer mirasçıların haklarını ortadan kaldırmadığı bir hukuki durum ortaya çıktı. 

MAHKEME: ALICININ KİMLİĞİNİ AÇIKLAYIN

Paris Adli Mahkemesi'nin 5 Kasım tarihli kararının en önemli bölümlerinden biri, Sotheby'sin gizli alıcıya ilişkin bilgileri açıklamak zorunda bırakılması oldu.
Mahkeme, müzayede evinin 2024 yılında tabloyu satın alan kişinin bütün kimlik bilgilerini iki ay içinde mirasçılara vermesini kararlaştırdı.
Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde gecikilen her gün için 1.000 euro yaptırım uygulanabilecek.
Kararın gerekçesi ise açık. Alıcının kimliğinin gizli tutulması, Flavian ailesinin eseri mevcut sahibinden geri istemesini engelliyor.
Böylece uluslararası müzayede sektöründe uzun yıllardır uygulanan alıcı gizliliği ilkesiyle, yağmalanmış eserlerin mirasçılara iadesi hakkı karşı karşıya geldi.
Karar itiraz halinde de derhal uygulanabilir nitelikte. Ancak tablonun İngiltere'deki mevcut sahibinden fiilen alınabilmesi için ayrıca hukuki işlemler gerekebilir. 

SOTHEBY'S KARARDAN MEMNUN DEĞİL

Sotheby's, kararın ardından yaptığı açıklamada sonuçtan duyduğu hayal kırıklığını dile getirdi.
Müzayede evi, eserin geçmişinin karmaşık olduğunu savunurken Flavian ailesinin Nazi döneminde yaşadığı kayıpların ciddiyetini kabul ettiğini belirtti.
Sotheby's, kendisine yöneltilen diğer taleplerin reddedilmesini olumlu karşıladığını da açıkladı.
Mondex ise kararı temyize götürmeyi planlıyor.

Şirketin savunmasında, tablonun 1941'deki el koyma işleminden önce sanat taciri Paul Rosenberg aracılığıyla İngiliz koleksiyoner Edward Le Bas'a geçtiği öne sürüldü.
Ancak mahkeme bu satış zincirini doğrulayacak doğrudan ve ikna edici kanıt bulunmadığı değerlendirmesine vardı.
Dolayısıyla Fransa'da mahkeme kararı verilmiş olsa da tablonun fiilî iadesi ve olası tazminat talepleri bakımından uluslararası hukuki süreç henüz bitmedi.

MİLYARDERLERİN KOLEKSİYONLARINDAKİ BÜYÜK RİSK

Pissarro'nun tablosunun hikâyesi, sanat piyasasındaki önemli bir gerçeği yeniden gündeme getirdi.
Bir eserin dünyanın en tanınmış koleksiyonerlerinin elinden geçmiş olması, büyük müzelerde sergilenmesi veya uluslararası müzayede evlerinde defalarca satılması, mülkiyet geçmişinin hukuken tartışmasız olduğu anlamına gelmiyor.
Nitekim söz konusu tablo, Rockefeller koleksiyonundan geçmesinin yanı sıra Londra'daki Tate Gallery ve New York'taki Metropolitan Museum of Art dahil önemli kurumların sergilerinde de yer aldı.

patronlardunyasi.com