Tanzanya'da 909 milyon dolarlık projede kriz, Yapı Merkezi 4 yılda işin yalnızca %10'unu tamamlayabildi

PD DIŞ HABERLER SERVİSİ

Türk müteahhitlik sektörünün Afrika’daki en büyük projelerinden biri, Tanzanya hükümetiyle Yapı Merkezi arasında ciddi bir gerilime dönüştü.

Yapı Merkezi’nin 2022 yılında üstlendiği Tabora–Isaka demiryolu inşaatında yaşanan gecikmeler, Tanzanya hükümetini harekete geçirdi.

165 kilometrelik hattın sözleşme bedeli KDV dahil 909,1 milyon dolar. Başlangıçta 42 ayda tamamlanması planlanan projede, Kasım 2026 itibarıyla açıklanan fiziksel ilerleme oranı yalnızca yüzde 10,08.

Hükümet artık inşaatın 2028’de tamamlanmasını hedefliyor.

TÜRK ŞİRKETİNE ÇİNLİ RAKİP KARŞILAŞTIRMASI

Tanzanya Ulaştırma Bakanı Makame Mbarawa, 26 Ekim’de inşaat sahasında yaptığı incelemede Yapı Merkezi’ni gecikmeler nedeniyle resmen uyardı.

Bakanın en dikkat çekici açıklaması ise Türk şirketi ile Çinli alt yüklenici China Civil Engineering Construction Corporation’ın (CCECC) performansına ilişkindi.

Mbarawa, Çinli şirketin Eylül ve Ekim aylarında inşaatta yüzde 5’lik ilerleme sağladığını, bunun Yapı Merkezi’nin önceki dört yılda gerçekleştirdiği ilerlemeye eşdeğer olduğunu söyledi.

Bu karşılaştırma Tanzanya Ulaştırma Bakanı’na ait. İki şirketin üstlendiği işlerin teknik açıdan birebir karşılaştırılabilir olduğunu gösteren bağımsız bir rapor yayımlanmadı.

SÖZLEŞMEYİ FESHETMEKTEN VAZGEÇTİLER

Tanzanya hükümeti, gecikmeler nedeniyle Yapı Merkezi’nin sözleşmesini feshetmeyi de değerlendirdi.

Ancak yapılan incelemede Türk şirketinin projeden çıkarılmasının daha fazla gecikmeye ve yeni mali sorunlara yol açabileceği sonucuna varıldı.

Bunun üzerine Yapı Merkezi’ne güçlü bir alt yükleniciyle çalışması önerildi. Çinli CCECC, dördüncü etapta inşaatın hızlandırılması için devreye girdi.

Çinli şirket aynı zamanda Tanzanya demiryolunun Isaka–Mwanza arasındaki beşinci etabının da yüklenicisi.

Yapı Merkezi ise Tabora–Isaka hattının ana yüklenicisi olmaya devam ediyor.

DEVLET MALZEME VE HARCAMALARI YAKIN TAKİBE ALDI

Gelişmeler yalnızca Çinli şirketin inşaata katılmasıyla sınırlı kalmadı.

Tanzanya Demiryolları Kurumu (TRC), malzeme temini ve proje harcamalarının denetiminde daha etkin rol üstlenmeye başladı.

TRC Genel Müdürü Machibya Shiwa, kurumun gerekli inşaat malzemelerinin sağlanmasını ve mali kaynakların kullanımını yakından takip ettiğini açıkladı.

Bu açıklama, hükümetin gecikmeleri aşmak için yalnızca yükleniciyi uyarmakla yetinmediğini, projenin uygulama ve mali denetim süreçlerine de daha fazla müdahil olduğunu gösteriyor.

Ancak devlet kurumunun Yapı Merkezi adına doğrudan ne kadar ödeme yaptığı ve varsa bu ödemelerin şirketin hakedişlerinden düşülüp düşülmediği henüz açıklanmadı.

MALİYE BAKANI DA İNŞAAT SAHASINA GİTTİ

Ulaştırma Bakanlığı’nın uyarısının ardından bu kez Tanzanya Maliye Bakanı Khamis Mussa Omar inşaatı denetledi.

7–8 Kasım’da kamuoyuna yansıyan saha incelemesinde Maliye Bakanı, demiryolunun üçüncü, dördüncü ve beşinci etaplarında kaybedilen zamanın telafi edilmesini istedi.

Denetim sırasında dördüncü etabın yüzde 10,08, üçüncü etabın ise yüzde 16,1 seviyesinde olduğu açıklandı.

Maliye Bakanı, yalnızca finansman sağlanmasının yeterli olmadığını, yüklenicilerin sözleşme yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini vurguladı.

MİLYAR DOLARLIK FİNANSMAN, YILLARA YAYILAN GECİKME

Projelerdeki gecikmelerin en tartışmalı yönlerinden biri de finansman.

Standard Chartered, 28 Nisan 2026’da Tanzanya demiryolu yatırımları için 2,33 milyar doları aşan bir finansman paketi düzenlediğini duyurmuştu.

Bu pakette Yapı Merkezi’nin üçüncü ve dördüncü etapları için 1,32 milyar dolarlık ihracat kredisi ile 462 milyon dolarlık uzun vadeli finansman bulunuyor. Çinli CCECC’nin üstlendiği beşinci etap için de 559 milyon dolarlık ayrı bir kredi yer alıyor.

Bunlar farklı etapları kapsayan finansman taahhütleri. Tamamının yüklenicilere ödendiği anlamına gelmiyor.

Tanzanya Ulaştırma Bakanı Mbarawa ise gecikmelerin temel nedeninin finansman yetersizliği değil, yüklenicilerin iş planlaması olduğunu savunuyor.

GEÇMİŞTE İŞÇİLER MAAŞLARI İÇİN GREVE GİTMİŞTİ

Yapı Merkezi’nin Tanzanya projelerinde yaşanan sorunlar ilk kez gündeme gelmiyor.

Ağustos 2023’te demiryolu inşaatında çalışan Türk işçiler, yedi aydır ücretlerini alamadıkları gerekçesiyle greve gitmişti.

Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu’nun Afrika örgütü de işçilerin taleplerini destekleyen bir açıklama yayımlamıştı.

Mayıs 2024’te ise Tanzanya basınında, Makutupora–Tabora etabındaki çalışmaların durması ve işçilerin işten uzaklaştırılmasıyla ilgili haberler yer almıştı.

Bu gelişmeler farklı bir etaba ve geçmiş döneme ilişkin. Bugünkü gecikmenin doğrudan aynı nedenlerden kaynaklandığına ilişkin doğrulanmış bir bulgu bulunmuyor.

ŞİMDİ GÖZLER BAŞBAKANIN TOPLANTISINDA

Tanzanya hükümeti, demiryolu projelerindeki sorunları çözmek için Başbakan Mwigulu Nchemba başkanlığında bakanlıkların ve yüklenici şirketlerin katılacağı bir toplantı hazırlığında.

Masada inşaatların hızlandırılması, mevcut engellerin aşılması ve sözleşme yükümlülüklerinin yerine getirilmesi bulunuyor.

Yapı Merkezi’nin 909 milyon dolarlık projedeki ana yükleniciliği sürüyor.

Ancak Tanzanya hükümetinin açıklamaları, Türk şirketinin artık çok daha sıkı bir denetim altında olduğunu gösteriyor.

patronlardunyasi.com