Buğday krizi Türkiye'yi vuracak

Küresel ısınma ve yaşanan kuraklık tüm dünyada buğday fiyatlarını yukarı çekerken, Türkiye'de de yağışların azalması nedeniyle buğday rekoltesinde ciddi düşüş yaşanıyor. Yeterli stoğu bulunmayan Türkiye'nin fahiş fiyatlarla buğday ithal etmek zorunda kalacağı belirtiliyor.

Finans Enstitüsü'nden Ekonomist Cemil Ertem'in derlediği sonuçlara göre; bütün dünyada 2007 ve 2008'de buğday üretiminde düşüş bekleniyor. ABD'nin ardından dünyanın en büyük buğday üretici ve ihracatçılarından Kanada'nın da hububat rezervleri önemli oranda azalırken, Avustralya' da buğday stokları son 26 yılın en düşük düzeyine indi.

TÜRKİYE'NİN BUĞDAY İHTİYACI ARTACAK

Türkiye'nin 2007 buğday rekoltesi ise 16.5 milyon ton olarak bildirildi. Rekolte, 2005'te 21 milyon ton, 2006'da 20 milyon ton olarak gerçekleşmişti. 2007'deki düşüş nedeniyle 3-4 milyon ton dolayında bir buğday ithalatına gidileceği öngörülüyor.

Ekonomist Cemil Ertem, sektör temsilcilerinin buğday piyasasıyla ilgili görüşlerini de şöyle değerlendirdi:

“Türkiye'nin yıllık 13-14 milyon ton buğday ihtiyacı var. Ayrıca Türkiye'nin un olarak ihracatının da yaklaşık 5 milyon ton civarında olduğu belirtiliyor. TMO'nun piyasayı, tüketici ve üretici lehine düzenlemesi için 2-3 milyon ton buğdayı ihtiyat olarak alması ve bulundurması gerekecek. Şu an Ofis'in stokları çok az. Bu durumda Türkiye'nin bu sene küresel piyasalardan daha fazla buğday ithalatı yapması bekleniyor. Küresel piyasalarda düşük rekolte nedeniyle artan fiyatlar Türkiye'yi önemli ölçüde etkileyecek.

Bu durum, Türkiye'nin dış ticaret dengesini olumsuz yönde etkileyebileceği gibi, un ve unlu mamullerde tahminlerin üzerinde fiyat artışlarına yol açabilecek. Fiyat artışları ürününü halihazırda tüccara satmış olun üreticileri de mağdur edecek.”

DÜNYANIN BUĞDAY AMBARLARI ZAYIFLADI

Cemil Ertem buğday fiyatlarında son dönemde meydana gelen değişimleri ise şöyle değerlendirdi:

“ABD Tarım Bakanlığı küresel buğday stoklarının bu piyasa yılının sonu olan 31 Mayıs 2008'e kadar 114.8 milyon ton seviyesine düşeceğini tahmin ediyor. Avrupa, Kanada, ABD ve Avustralya'da elverişsiz hava koşulları hasatta düşüşe yol açtığından stoklar azaldı.

Avustralya'da stokları 26 yılın en düşük seviyesine çeken kıtlık nedeniyle, buğdayın ölçek fiyatı ilk kez 9 doları geçti. Avustralya'nın daha önce 23 milyon ton tahmin edilen buğday mahsulünün, 18 milyon ton olması bekleniyor. Buğday fiyatlarının yükselmesi küresel durgunluğun kapıda olduğu şu günlerde dünya enflasyonunu da körükleyen bir etki yaratıyor. Enflasyon ve durgunluğun bir arada olacağı bir stagflasyon tehdidi uzak ihtimal değil. Bu yıl fiyatlardaki dalgalanma yüzde 80'lere ulaştı. Mısır,Ürdün, Japonya ve Irak'ın günlük buğday alımlarının piyasadaki dalgalanmada etkili olduğu belirtiliyor.”

KAZAKİSTAN BUĞDAYI AVRUPAYA İHRAÇ EDİYOR

Yerel kaynaklar, bölgedeki un sıkıntısı ve ekmek zammını Orta Asya'nın buğday ambarı konumunda olan Kazakistan'ın bu yıl Avrupa'ya büyük miktarda buğday ihraç etmesine bağlıyor. Kazakistan'ın küresel ısınmaya bağlı olarak buğday sıkıntısı çeken bazı Avrupa ülkelerine büyük miktarda buğday ihraç ettiği kayd ediliyor. Son yıllarda Kazakistan'ın buğday ihracatında dünya birincisi konuma geldiği belirtiliyor. Sadede ağustos ayında bu ülkeden Avrupa'ya 90 bin ton buğdayın ihraç edildiğini belirten yetkililer, bu yılın ilk sekiz ayında ihraç edilen toplam buğday miktarının 1 milyon tona yaklaştığı belirtiyor.

Bu arada bölge ülkeleri ile birlikte Kazakistan'ın kendisinde de buğday sıkıntısını baş gösterdiği belirtiliyor.

Bölgede buğday sıkıntısının en çok etkili olduğu ülkelerden biri de Özbekistan. Un sıkıntısı üzerine ülkede ekmek fiyatı yüzde yüz yirmi arttı. Daha önce 400 Sum'dan(80 cent) satılan ekmeğin fiyatı 1000 Som'a çıktı. Daha önce 125 Som olan ufak tandır ekmeğinin fiyatı da 300 Sum'a yükseldi. Bundan 2-3 ay önce 20-25 bin Sum olan bir çuval un , şimdi 60-65 bin Sum'dan satılıyor.

Bu artışın Kazakistan'dan Özbekistan'a yapılan un ihracatının azalmasından kaynaklandığını dile getiren yerel ekmek üreticileri, bu sıkıntının asıl kaynağında ise Kazakistan'ın sahip olduğu buğdaya, Avrupa ülkelerinden daha yüksek fiyata müşteri bulmasının yattığını dile getiriyor.

KIRGIZİSTAN ACİL ÖDENEK AYIRDI

Kırgızistan hükümeti ise ülkede baş gösteren buğday sıkıntısı ve buna bağlı olarak ekmek fiyatlarındaki hızlı fiyat artış üzerine 600 milyon Som (16 milyon dolar) acil ödenek ayırdı. Ek ödenekle buğday ithalatı yapılması planlanıyor. Bazı kaynaklar, Kırgızistan'daki stoklarda sadece 100 bin ton dolayında buğday kaldığını belirtiyor. Ülkede ekmekte yaşanan son yılların en büyük zammı kamuoyunda tepki ve rahatsızlıklara yol açıyor.