Nazi döneminde el konulan Yahudi banker Jakob Goldschmidt'in Renoir tablosu 85 yıl sonra 588 bin 800 euroya satıldı

Elif Yıldız HARMANKAYA

1916 yılında Fransa'nın Akdeniz kıyılarında yapılmış.

Bir süre sonra Almanya'nın en güçlü bankerlerinden birinin evinin duvarında yerini almış.

Sonra Naziler iktidara gelmiş.

Banker ülkesini terk etmek zorunda kalmış. Serveti ve koleksiyonu üzerindeki hâkimiyetini kaybetmiş.

Tabloya el konulmuş. Berlin'de satışa çıkarılmış.

Aradan 85 yıl geçmiş.

Ve o tablo, 23 Ekim 2026'da Paris'te bir kez daha müzayede salonuna dönmüş.

Bu kez arkasında yalnızca ünlü ressam Pierre-Auguste Renoir'ın imzası değil, bir ailenin kuşaklar boyunca süren mülkiyet mücadelesi vardı.

85 YILLIK HİKÂYENİN SON FİYATI: 588 BİN 800 EURO

Fransız ressam Pierre-Auguste Renoir'ın 1916 yılında yaptığı tablo, Akdeniz'in ışığını ve doğasını konu alıyor.

39 x 55,1 santimetre boyutlarındaki yağlı boya eser, Christie’sin Paris'te düzenlediği Art Moderne müzayedesinde satışa sunuldu.

Müzayede öncesinde belirlenen tahmini değer 350 bin ile 550 bin euro arasındaydı.

Satış 588 bin 800 euroyla tamamlandı.

Ancak bu tabloyu önemli kılan, ulaştığı fiyatın ötesinde, geçmişindeki mülkiyet hikâyesiydi.

123 ŞİRKETİN YÖNETİMİNDE SÖZ SAHİBİYDİ

Jakob Goldschmidt sıradan bir sanat koleksiyoneri değildi.

1882 yılında Hannover yakınlarında, mütevazı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.

Üniversite eğitimi alma imkânı bulamadı. Bankacılık kariyerine çıraklık yaparak başladı.

1909 yılında Frankfurt'ta kendi finans şirketinin kuruluşuna ortak oldu.

1919'da Nationalbank für Deutschland'ın yönetimine girdi. Bu banka daha sonra Darmstädter Bank ile birleşerek Almanya'nın önemli finans kuruluşlarından Danat-Bank'ı oluşturdu.

Goldschmidt'in etkisi bankacılıkla sınırlı değildi.

Christie’sin aile belgelerine dayanan araştırmasına göre 1931 yılına kadar çelik, enerji, madencilik, denizcilik, havacılık ve sigortacılık gibi sektörlerde faaliyet gösteren 123 şirkete yönetim kurulu üyesi olarak danışmanlık yaptı.

Almanya'nın sanayi ve finans dünyasındaki en etkili isimlerden biriydi.

ÖNCE BANKA KRİZİ, SONRA NAZİ BASKISI

1931 yılı Goldschmidt'in hayatındaki kırılma noktalarından biri oldu.

Küresel ekonomik bunalım Almanya'yı vurmuştu.

Danat-Bank çöktü.

Goldschmidt, yaşanan finansal krizin sorumlularından biri olarak gösterildi. Yahudi kimliği nedeniyle Nazi propagandasının da hedefi haline geldi.

1933 yılında Hitler'in iktidara gelmesinin ardından Almanya'yı terk ederek İsviçre'ye gitti. 1936'da ise Amerika Birleşik Devletleri'ne yerleşti.

Bir zamanlar Alman ekonomisinin merkezinde bulunan banker, artık ülkesinden uzakta yaşıyordu.

Geride bıraktığı varlıkları ve sanat koleksiyonu ise Nazi yönetiminin ekonomik baskı ve el koyma uygulamalarının hedefindeydi.

18 ŞUBAT 1941: TABLOYA EL KONULDU

Christie’sin müzayede kataloğundaki mülkiyet kayıtları, Renoir tablosunun başına gelenleri gün gün ortaya koyuyor.

18 Şubat 1941.

Berlin Moabit-West Vergi Dairesi tabloya el koydu.

25 Eylül 1941.

Eser, Berlin'deki H. W. Lange müzayede evinde 46 numaralı lot olarak satışa çıkarıldı.

Alıcı, Dr. Wilhelm Bitter'di.

Tablo daha sonra İsviçre'deki özel koleksiyonlara geçti ve miras yoluyla sonraki sahiplerine ulaştı.

Goldschmidt savaş sonrasında eserini geri almak için girişimlerde bulundu. Ancak hayattayken sonuç alamadı.

1955 yılında öldüğünde tablo hâlâ aile koleksiyonuna dönmemişti.

KOLEKSİYONDA MONET, MANET VE CÉZANNE DA VARDI

Goldschmidt'in koleksiyonu yalnızca Renoir tablolarından oluşmuyordu.

Christie’sin aile arşivinde Claude Monet, Édouard Manet, Paul Cézanne ve başka önemli sanatçıların eserleri de yer alıyor.

Bu koleksiyonun bazı parçaları için mülkiyet sorunları yakın geçmişte de çözüme kavuşturuldu.

Örneğin 2023 yılında bir başka Renoir eseri, View of the Sea from Haut-Cagnes, Goldschmidt ailesine iade edildi. Daha sonra Alman kamu kurumlarının desteğiyle yeniden satın alınarak Hagen'deki Osthaus Müzesi koleksiyonuna kazandırıldı.

Bu örnek, Goldschmidt mirasının tek bir tablodan ibaret olmadığını gösteriyor.

Nazi döneminde dağılan koleksiyonun geçmişi, bugün de müzeler, müzayede evleri ve mirasçılar açısından önem taşıyor.

BU ESER KİMİN?

Renoir tablosunun hikâyesi, uluslararası sanat piyasasının önemli bir meselesini yeniden gündeme getiriyor.

Bir eserin değeri yalnızca ressamının kimliğiyle, yapıldığı tarihle veya estetik niteliğiyle belirlenmiyor.

Eserin geçmişte kimlere ait olduğu, hangi koşullarda el değiştirdiği ve mülkiyetinde hukuki bir sorun bulunup bulunmadığı da önem taşıyor.

Sanat piyasasında provenans olarak adlandırılan sahiplik geçmişi araştırmaları, özellikle Nazi döneminde el konulan eserlerde kritik bir rol oynuyor.

Goldschmidt ailesinin Renoir tablosu bunun somut örneklerinden biri.

1941 yılında bir devlet otoritesinin müdahalesiyle el değiştiren eser, 2026 yılında ancak taraflar arasındaki mülkiyet anlaşmasının ardından yeniden satışa sunulabildi.

BİR SERVETİN FİYATI İLE BİR AİLENİN KAYBI AYNI ŞEY DEĞİL

Jakob Goldschmidt'in hikâyesinde çarpıcı bir tezat var.

Bir zamanlar 123 şirketin yönetiminde söz sahibi olan banker, ülkesini terk etmek zorunda kaldı.

Almanya'nın finansal ve endüstriyel büyümesinde rol oynamıştı.

Ancak siyasi koşullar değiştiğinde ekonomik gücü, varlıklarını ve koleksiyonunu korumasına yetmedi.

Bugün Christie’sin Paris müzayedesinde satılan Renoir tablosunun bir fiyatı var:

588 bin 800 euro.

Fakat Goldschmidt ailesinin 85 yıllık hikâyesini yalnızca bu rakamla açıklamak mümkün değil.

Çünkü bazı sanat eserlerinin geçmişinde, piyasa değerinin ölçemeyeceği kadar büyük kayıplar bulunuyor.

patronlardunyasi.com