Özkök, Berlin Duvarı'nın yıkılışına tanıklık eden üç liderin imzalarından yola çıkarak Trump, Putin ve Şi'nin Çin'deki buluşmasının anlamını yazdı
Berlin Duvarı'ndaki üç imzadan dünyayı yönetmek isteyen üç lidere. Ertuğrul Özkök, evinde sakladığı Berlin Duvarı parçasından yola çıkarak dünyanın değişen siyasi düzenini yazdı. 1989'da yıkılan duvarın üzerinde üç tarihi imza vardı: Bush, Gorbaçov ve Kohl. O üç isim Soğuk Savaşın bitişinin ve demokrasiye duyulan umudun simgesiydi. Ancak aradan geçen 37 yılda dünya bambaşka bir yere savruldu. Ve şimdi gözler Trump, Putin ve Şi'nin buluşmasına çevrildi. Özkök'ün sorusu çarpıcı: Dünya 5'ten büyük mü olacak yoksa 3'ten küçük hale mi gelecek?

Ertuğrul ÖZKÖK
BU DUVAR PARÇASININ ÜSTÜNDEKİ ÜÇ İMZAYI TANIDIYSANIZ MİYOP DEĞİLSİNİZ
Bild gazetesinin eski genel yayın yönetmeni Kai Diekmann yıllar önce bana bir hediye gönderdi.
Hediye büyük bir kutunun içinde geldi.
Açtığımda içinden bir duvar parçası çıktı.
Üstünde, acemice boyanmış, sanki bir puzzle parçasıymış gibi duran, renkli ve belirsiz bir desen vardı.
DUVAR PARÇASININ ARKASINDAKİ ÜÇ GERÇEK İMZAYI GÖRÜNCE ŞAŞIRDIM
Kai’ın gönderdiği hediye, 1989’da yıkılan Berlin Duvarı’nın bir parçasıydı.
Ama arkasında, bu hediyeyi asıl kıymetli kılan başka bir şey vardı.
Üç imza…
ABD Başkanı George H. W. Bush…
Sovyetler Birliği Devlet Başkanı Mihail Gorbaçov…
Ve Almanya Şansölyesi Helmut Kohl’un özgün imzaları…

BİLD, DUVARIN 1000 KÜÇÜK PARÇASINI ALIP İMZALATMIŞTI
Bild, yıkılan duvarın bir bölümünü almış ve bundan 1000 tarihî hatıra parçası çıkarmıştı.
Üç imzalı 1000 duvar parçası.
Biri, dönemin ABD Başkanı George H. W. Bush.
Diğeri, Sovyetler Birliği’ndeki komünist rejimin sona ermesinde önemli rol oynayan Gorbaçov.
Bir diğeri ise iki Almanya’yı birleştiren şansölye Helmut Kohl…
Berlin Duvarı’nın yıkılışında ve Almanya’nın birleşmesinde önemli rol oynayan üç isimdi bunlar.
Üç imzalı bu duvar parçası, evimdeki en önemli tarihî hatıralardan biri olarak duruyor.

1989, SOĞUK SAVAŞ’IN BİTTİĞİ, DEMOKRASİNİN DORUK YILIYDI
1989 yılı, 20'nci yüzyıl demokrasilerinin doruk noktalarından biriydi.
Duvar yıkılmış, gaddar bir komünist rejimin simgesi olan sınır ortadan kalkmıştı.
İkinci Dünya Savaşı sonrasının Avrupa’daki diktatörlük kalıntıları da yıkılıyordu.
Ben de çok umutluydum.
Demokrasilerin, insanlık tarihindeki en büyük zaferini kazandığına bütün kalbimle inanıyordum.
Tarih 9 Kasım 1989’du…
O günden yedi ay önce, Avrupa’nın ortasında, Berlin’den yaklaşık 880 kilometre uzaklıkta başka bir şey daha oldu.
Bir cenaze töreniydi bu…

YEDİ AY ÖNCE, BERLİN’DEN YAKLAŞIK 880 KM UZAKTA BOŞ BİR TABUT
16 Haziran 1989’da, Macaristan’ın başkenti Budapeşte’de düzenlenen, Avrupa siyasi tarihine geçen çok ilginç bir cenaze töreniydi bu.
Aslında duvarın yıkılışının ilk işareti o gün gelmişti.
Budapeşte’de aynı törende altı tabut vardı.
O günü size, bu yıl ağustosta Türkçesi yayımlanan bir kitabın giriş bölümünden aynen aktarıyorum.
İbretle ve hatırlayarak okuyalım.
YENİ ÇIKAN BİR KİTABIN İLK İKİ SAYFASINDA ANLATILAN YAKIN TARİH
"16 Haziran 1989…
O gün, siyah kreplerle örtülmüş neoklasik Műcsarnok’un sütunlu girişindeki anıtsal merdivenlerde altı tabut duruyor.
Beşi, Macaristan’daki Sovyet egemenliğine son vermeyi amaçlayan 1956 ayaklanmasının liderlerinden Başbakan Imre Nagy ile dört yoldaşının naaşlarını taşıyor. Macar yönetimi tarafından 1958’de idam edilen bu kişilerin mezarlarının yeri öylesine gizli tutulmuştu ki bulunmaları tam yedi yıl sürdü. Altıncı tabut ise boş:"
O ALTI TABUTTA KİMLERİN CENAZELERİ VARDI
Başarısızlıkla sonuçlanan devrimin isimsiz kurbanları için ayrılmış sessiz bir tabut.
Çeyrek milyon Macar, ülkeleri için yeni bir günün doğacağı umuduyla ve 1956-58 olaylarının yeniden yaşanması korkusuyla meydanı doldurmuştu.
Bir parantez açıyorum.
O gün törende, Macaristan’ın ve yakın Avrupa tarihinin ilerleyen yıllarında adını sık sık duyacağımız bir siyasetçi sahneye çıkıyordu.
Kitabın girişinden devam ediyorum:
O CENAZE TÖRENİNDE TANIDIK BİR İSİM SİYASET SAHNESİNE GİRİYOR
“Törende son konuşmayı, Genç Demokratlar İttifakı Fidesz adına, sakallı genç bir adam yapıyor…
Adı Viktor Mihály Orbán…
Tereddütsüz bir sesle şunları söylüyor:
Kendi gücümüze inanırsak komünist diktatörlüğe son verebiliriz. Yeterince kararlı olursak iktidar partisini özgür seçimleri kabul etmeye zorlayabiliriz.
1956’nın ideallerinden kopmadıysak, Rus birliklerinin geri çekilmesini sağlayacak müzakerelere vakit kaybetmeden başlayacak bir hükümeti seçebiliriz.”
BU YENİ ADAMI TANIDINIZ, DEĞİL Mİ? HEM DE ÇOK İYİ TANIYORSUNUZ
Tekrar bir parantez açıyorum…
Bu Orbán’ın kim olduğunu hatırlarsınız, değil mi?
Bu yılki seçimde iktidarı, rakibine yaklaşık 15 puanlık oy farkıyla kaptıran Macaristan’ın ünlü popülist ve otoriter lideri Orbán…
Cenazede konuşmayı yapan işte o Orbán’dı.
Tekrar kitabın girişindeki bölüme dönüyorum:
O GÜN HALKINA AYDINLIK BİR DEMOKRASİ İÇİN UMUT VAAT ETMİŞTİ
“O dönemde yetmiş bin Sovyet askeri hâlâ Macaristan’da bulunuyordu. Ancak kısmen Orbán’ın Sovyet kontrolünden kurtulma ve demokrasi çağrısı sayesinde bu askerlerin çekilmesi yaklaşıyordu.
Orbán bir süre sonra Avrupa’nın en genç başbakanlarından biri olarak göreve başlayacaktı.
Francis Fukuyama’nın tarihin sonunun geldiğini ve liberalizm ile liberal demokrasi için daha aydınlık bir geleceğin yaklaştığını ilan etmesinin arka planında yatan buydu.
Bu görüşte olan tek kişi Fukuyama değildi.
Birçok kişi dünyanın değiştiğine, daha ileri bir demokrasiye ve özgürlüğe doğru ilerleyişin durdurulamaz olduğuna inanıyordu.”
SCORPIONS’UN MOSKOVA KONSERİNDE HAYKIRILAN DEĞİŞİM RÜZGÂRLARI
“Efsanevi Alman rock grubu Scorpions’un Moskova konserinden esinlenerek yazdığı “Wind of Change” (Değişim Rüzgârı) şarkısı da Sovyetler Birliği’nin çöküşüne yaklaşılırken bu umutların bir başka sesi oldu.
Ne var ki o yaygın iyimserlik havası zamanla yerini derin bir kriz atmosferine bıraktı.
Viktor Orbán ise yeniden ön saflarda yer alıyordu.”

ORBÁN ÖZGÜRLÜKLERİ UNUTUYOR, KUVVETLER AYRILIĞINI BİR KENARA BIRAKIYOR
“2014 yılında hâlâ iktidardaydı ve duruşunu tamamen değiştirmişti. Özgürlük çağrıları çoktan bitmişti. Tam tersine, büyük bir gururla “çalışma temelli bir toplum” ve “liberal olmayan” (illiberal) bir devlet inşa ettiğini söylemeye başladı.
Aynı zamanda “Avrupa Hristiyanlığını savunduğunu” ilan etti. Yürütme yetkilerini kendi elinde merkezîleştirdi, ifade özgürlüğünü kısıtladı, medya kuruluşlarının ve üniversitelerin kontrolünü ele geçirdi. Orbán, Amerika Birleşik Devletleri de dâhil olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki liberalizm karşıtı siyasetçilere ilham kaynağı olurken liberalizmin gerilemesinin de sembolü hâline geldi.
Liberalizm ve liberal demokrasi, bir süreliğine insanların özlem duyduğu şeyleri sunarak dünyaya ilham verdi.
1989’DA ÖYLE BAŞLAYAN HİKÂYE BUGÜN NASIL BİTTİ?
Bu hikâye, işte böyle bir yılda, 1989’da başlamıştı…
Gerisini hepimiz biliyoruz. Orbán 16 yıl iktidarda kaldı.
Ve Macaristan’ı büyük bir krize soktu.
Özgür seçimi savunuyordu.
Demokrasiyi savunuyordu.
Adaleti savunuyordu.
İnsan haklarını savunuyordu.
Hepsinden vazgeçti…
Sıradan bir otokrat popülist oldu.

BU İKİ SAYFAYI YAZAN NOBEL ÖDÜLLÜ EKONOMİST SORUYOR: PEKİ NE OLDU?
Giriş bölümünden aktardığım bu kitabın yazarı, Nobel ödüllü ekonomist Daron Acemoğlu.
Onun Doğan Kitap’tan çıkan yeni kitabı Hangi Liberal Demokrasi işte bu bölümle başlıyor.
Acemoğlu, bu cenaze törenini anlattıktan sonra şu soruyu soruyor:
“Peki ne oldu?”
NE OLDUĞUNU ARTIK BÜTÜN DÜNYA BİLİYOR
Bu sorunun cevabını artık çok iyi biliyoruz.
Yirmi yıl iktidarda kalan her popülist politikacının ülkesinde ne olduysa o oldu…
Tekelleşmiş bir medya, sindirilmiş bir muhalefet, susturulmuş bir halk, tek kişinin ağzından yönetilen bir ekonomi, bağımlı hâle getirilmiş bir burjuvazi ve iş dünyası, siyasallaşmış ve iktidarın emrine girmiş bir yargı…
DEMOKRASİ GELDİ SANIYORDUK; MEĞER OTOKRATİK POPÜLİZMİN SIFIR YILIYMIŞ
Demokrasinin artık gitmemek üzere geldiğine inanıyorduk.
Meğer daha beter bir popülizmin sıfır yılıymış.
21'inci yüzyılın ilk 25 yılı, popülist liderler dönemi oldu.
2026 YILI İKİNCİ BİR 1989 OLABİLİR Mİ?
Ancak 2026 yeni bir rüzgârla başladı.
Avrupa’da demokratik seçim yapılan ülkelerde popülist iktidarlar kalelerini kaybetmeye başladı.
Polonya’da iktidar değişmişti.
Sonra Macaristan’da.
Sonra Sırbistan’da.
ABD’de ara seçimlerde Cumhuriyetçiler Temsilciler Meclisi çoğunluğunu kaybetti.
Orta Doğu’da, seçim yapılan İsrail’de Netanyahu’nun bloku meclis çoğunluğunu kaybetti; ancak iktidarın el değiştirmesi henüz kesinleşmedi.

FRANSA’DA YAYIMLANAN BİR KİTAPTAKİ TARTIŞMA
Eylül ayında Fransa’da yayımlanan bir kitap yeni bir tartışma başlattı.
İslam ülkeleri konusunda uzman düşünür Olivier Roy’un yeni bir kitabı çıktı.
Adı Türkçeye şöyle çevrilebilir:
“Kültürel karşı devrim imkânsız…”
Bu kitap üzerine verdiği bir mülakatta söylediği bir söz ise Fransa’da bütün medyada ve haber sitelerinde manşet oldu.
Roy, kendinden gayet emin bir şekilde şunu söylüyordu:
“Aşırı sağ başarısız olacak…”
Popülistlerin, ideolojik alanda çok iddialı oldukları hâlde toplumu değiştiremeyeceklerini ileri sürüyordu.
POPÜLİSTLER VAR OLMAYAN BİR TÜR HALK YARATMAYI HAYAL EDİYORLAR
Bu düşüncesini de şöyle özetliyordu:
“Çünkü popülistler, var olmayan bir tür halk hayal ediyorlar…”
Aşırı sağcı ve dinci popülist partiler ne kadar güçlenirse güçlensin, kendi ideolojilerini topluma dayatamayacaklarını söylüyor ve şöyle diyordu:
“Çünkü popülistler, var olmayan bir tür halk yaratmayı hayal ediyorlar…”
O halkı yaratamıyorlar ama var olan halkları korkuyla yönetmeyi çok iyi biliyorlar.

ÖNÜMÜZDEKİ GÜNLERDE GERÇEKLEŞECEK ÜÇLÜ ZİRVE
Bütün bunlar olurken, önümüzdeki günlerde üç liderin Shenzhen’de bir araya geleceği açıklandı.
ABD Başkanı Donald Trump…
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping…
Ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin…
Bunlardan biri, ara seçimlerde partisinin Temsilciler Meclisi çoğunluğunu kaybettiği bir ülkenin başkanı.
Diğer ikisi ise seçimlerin özgür ve adil olmadığı iki büyük ülkenin otoriter liderleri.
Muhtemelen onlar da bir belgeye imza atacaklar.
DÜNYA BEŞTEN BÜYÜK MÜ OLACAK, YOKSA ÜÇTEN KÜÇÜK HALE Mİ GELECEK?
Bundan 37 yıl önce, yıkılan Berlin Duvarı’nın bir parçasının üzerindeki üç imza dünyaya özgürlük ve demokrasi vaat ediyordu.
Bu kez zirveden çıkacak sonuç, üç devin “Biz ne dersek o olacak” muhtırasına dönüşebilir.
Cumhurbaşkanı Erdoğan yıllardır “Dünya beşten büyüktür” diyordu…
Ancak bu zirveden sonra üç liderin belirlediği, “üçten küçük” bir dünyada yaşamak durumunda kalabiliriz.
Ve hepimiz biliyoruz ki bu üç liderden demokratik bir sonuç çıkmaz.
Umarım bu kez yıkılacak duvarların altında demokrasi kalmaz.
(*) Daron Acemoğlu, Hangi Liberal Demokrasi, çev. Solina Silahlı, Doğan Kitap, 2026.
(*) Olivier Roy, L’Impossible Contre-Révolution culturelle, Éditions du Seuil, 2026.
patronlardunyasi.com








































