En önemli 100 küresel düşünürde bir tane Türk yok

Foreign Policy dergisi 2009 yılında küresel fikirler piyasasında başrolleri oynayan isimleri seçti

Listede ekonmik krizin kötüleşmesini önlediği gerekçesiyle Ben Bernanke birinci, ABD'nin dünyadaki imajını yenilediği gerekçesiyle Barack Obama ikinci, İran muhalefetinin ardındaki beyin olduğu gerekçesiyle Zehra Rahnavard üçüncü sırada yer alıyor.

Foreign Policy dergisi “En önemli 100 Küresel Düşünür”ün yer aldığı bir liste hazırladı. Aralık ayı özel sayısında yer alan liste ile ilgili derginin editörleri şunları söylüyor:

Bir küresel krizin ve tehlikeli savaşların, radikal buluşların ve yeni şekillenen reel politikaların, sokak devrimi ve dobra söylemlerin damgasını vurduğu bir yıldan bir anlam çıkarabilmenin en iyi yolunun dünya algımızı şekillendiren büyük fikirlerin üzerinden geçmek olduğunu düşündük. Bunu gelenkesel hale getirmeyi umuyoruz.

Listede kalın harflerle yazılan isimler olduğu kadar pek yakında önemli olacak isimler de var: Hayırseverler, yeni ateistler, politikacıya dönüşen entelektüeller ve sürpriz bir şekilde entelektüel olan politikacılar... Küresel fikirler piyasasında başrolleri oynayan, özellikle 2009 için önemli olan aktörleri belirlemeye çalıştık. Büyük durgunluğu kolektif bir biçimde anlamaya çalıştığımız şu dönemde, listenin beşte birinin ekonomistlerden oluşması şaşırtıcı değil. Listedeki herkese 10 soru yönelttik. Listedekilerin üçte ikisi yanıt verdi. FP'nin listesindekiler arasında yaptığı 10 soruluk anketin sonuçlarına göre;

- Barack Obama'nın görevdeki ilk yılındaki performansı için dünyanın büyük düşünürleri 10 üzerinden 7 puan verdiler. Ama Obama'nın dış politikaya katkısının tam olarak ne olduğu sorulduğunda düşünürler net bir fikir ileri sürmekte zorlandılar. Daha çok “açıklığı” ve “çok kutuplu dünya görüşü” çoğunluk tarafından alkışlandı.

- Çoğunluk (yüzde 59) küresel durgunluğun en zorlu kısmının sona erdiği, Afganistan ve Pakistan'daki savaşın en büyük tehlike olduğu (yüzde 79), Çin'in bir sonraki küresel güç olacağı (yüzde 71) görüşünde.

- ABD dışındaki en etkili liderler, Çin Cumhurbaşkanı Hu Jintao (açık farkla), Rusya Başbakanı Vladimir Putin ve Brezilya Cumhurbaşkanı Luiz Inacio Lula da Silva. Ama listedeki isimler dünyayı hangi düşünürlerin şekillendireceği konusunda bir fikir birliğine varamadılar. Dünyayı daha iyi bir yer haline getirmek için kimi dinlemeliyiz sorusuna en az 34 aday gösterilerek yanıt verildi. Bu listeye Dalai Lama'dan James Hansen'a, Samuel Huntington'dan, Angela Merkel'e ve Franklin Roosevelt'e kadar birçok isim yazıldı.

- Bu yılki günlük manşetler en çok Afganistan ve Irak'taki kanlı kargaşalara odaklandıysa da bizim küresel düşünürlerimiz Afrika'da meydana gelen olayları 2009'un yeterince değerlendirilmeyen haberleri olarak nitelendirdiler. (Başarılı gelişmelerin yanı sıra, mahsulün azalması, Sudan ve Kongo'daki trajik olaylar.)

- Anket sonucuna göre yüzde 29 İran'la yaşanacak bir krizin 2010'da “küresel oyun değiştirici” olacağına ikna olmuş gibi görünüyor. 2010 için yapılan diğer tahminler arasında, Pakistan devletinin çöküşü, dolar veya Asya krizi, Çin'de bir sivil çalkantı, biyolojik terör ve küresel bir salgın da var.

Listedeki ilk üç

1. Ben Bernanke

Yeni bir “Büyük Buhran”ı bertaraf ettiği için...

ABD Federal Reserve'in (ABD Merkez Bankası Fed) zen tavırlı başkanı Ben Bernanke ancak muhteşem akademik kariyerini bir aksiyon planına dönüştürdüğü veya tek başına bir merkez bankasının rolünü yeni baştan icat ettiği ya da ABD ekonomisinin çökmesini önlediği için liste başı seçilmiş olabilirdi. Ama bütün bunların tamamının sadece birkaç ay içinde gerçekleştirilmiş olması hiç kuşkusuz son yılların en büyük entelektüel başarısıdır. Daha kısa bir süre önce Princeton Üniversitesi'nde “Büyük Buhran” üzerine tebliğ üstüne tebliğ yazan Prof. “Helikopter Ben”, 2009'u adeta gökyüzünden milyonlarca dolar kurtarma paketleri yağdırarak, faiz oranlarını büyük bir dikkatle izleyerek, dünyanın dört bir yanındaki meslektaşları ile iletişim içinde geçirdi. İlham kaynağı neydi? Mayınlardan korkmadan finansal piyasalara yoğun müdahale. Radikal hamlelerini övgüyle karşılayan (Bu listenin 4. ismi Nouriel Roubini gibi) eleştirmenler kazanan Bernanke, federal yetkilerin daimi olarak arttırılması dileğinde yokuş yukarı bir savaş veriyor. Radikalizmin sona ermesine daha çok var.

2. Barack Obama

Amerika'nın dünyadaki rolüne ilişkin imajı yeniden biçimlendirdiği için...

Obama Beyaz Saray'a - Beyaz Ev'e geldiğinde birçok zorlu engelle karşı karşıyaydı: Büyük olasılıkla kazanılamayacak iki kanlı savaş, 1930'lar düzeyinde bir ekonomik erime, kamu harcamaları ve sağlık politikasında “kongre savaşları” bunlardan sadece bazıları. Bu zorlu gerçekler, ABD'nin ilk siyah başkanı olarak sembolik bir önem taşıyan ve hitabeti giderek güçlenen bir konuşmacı olan Obama'yı bazen bir vizyoner değil de bir “tamirci” gibi gösterdi. Ama aslında Obama her ikisi de. “O” pişmanlık nedir bilmeyen akademik duruşlu “inek bir öğrenci”, yavaş adımlarla ilerleyen radikal biri (onu küçük düşürmek isteyenlerin ifadeleriyle), inceleyen, tavsiye isteyen, dikkate alan, tekrar danışan ve sonunda tamir eden bir lider. Aynı zamanda özellikle dış politikada büyük fikirleri olan bir başkan. Dünyanın en güçlü ordusuna kumanda eden bu adam “akıllı güç” şiarıyla ABD'nin dış politika cephaneliğini “dinleyerek” farklılaştırdı. Müslüman dünyasına Kahire'den seslendi, Avrupa'yla çatlağı azalttı, dik kafalı, haylaz ülkelere ulaştı. Yine de başarısızlığa uğrayabilir. Ama başarırsa, Amerika'nın dünya ile ilişkilerinde değişen denizin suları gelgitli bir dev dalgaya dönüşebilir.

3. Zehra Rahnavard

İran'ın Yeşil Devrim'inin ve muhalefet lideri Mir Hüseyin Musavi'nin kampanyasının ardındaki beyin olduğu için. Bu yıl dünyanın ilgisinin odak merkezi haline gelen İran'daki cumhurbaşkanlığı seçimlerinin en kritik anlarının arasından biri özellikle dikkat çekti; 3 Haziran'da halen görevde bulunan Cumhurbaşkanı Ahmedinejad, TV2'deki bir tartışmada siyasi hasmının karısının siyasi bilimler doktora derecesinin yasal olup olmadığını sorguladı. Deliye dönen 64 yaşındaki Rahnavard 90 dakikalık bir haber programında cumhubaşkanını yalancılıkla, kadınlık cinsiyetini aşağılamakla ve İslami devrime ihanet etmekle suçladı. Bu saldırı kocası Mir Hüseyin Musavi'nin kampanyasını canlandırdı ve yeniledi.

Ahmedinejad daha iyi bilirdi; Rahnavard, İslami devrim sırasında ve daha sonra laik feminist grupları gözden düşüren ateşli bir İslamcıydı. Ama yıllar sonra devrim kadınların hissesine düşen payı karşılamakta başarısız kalınca, yolunu değiştirdi ve İran'da doğmakta olan feminist hareketin ardındaki itici güç haline geldi. Kültür Devrimi Yüksek Konseyi'nin başına getirildikten sonra 1992'de kurumun ilk açıklaması kadın haklarının geliştirilmesi üstüneydi. Daha sonra feminist avukat ve Nobel ödülü adayı Şirin Ebadi'yi konuşmacı olarak Tahran'daki kadın üniversitesi Al-Zahra'ya davet edince üniversite rektörlüğünden atıldı.Bu yıl Rahnavard'ın Ahmedinejad'a karşı öfkesi kocasının kampanyasını da sürükledi. Kocasıyla hareket edip destekçileri yürüyüşler, facebook, twitter ve SMS mesajlarıyla organize etti.

Çiftin el ele resimlerinin olduğu posterlerde Musavi'nin göreve geldiği takdirde gerçekleştireceği liberal reformların işaretleri vardı; açıkça söylüyordu, bu reformlar daha fazla demokratikleşme, kabinede kadınlar için daha güçlü bir rol ve İran'daki cinsiyetçi, eşitsizlik gözeten yasaların gevşemesini içeriyordu.

Ve diğerleri...

4. Nouriel Roubini 5. Rajendra Pachauri 6. Bill Clinton-Hillary Rodham Clinton 7. Cass Sunstein- Richard Thaler 8. David Petraeus 9. Zhou Xiaochuan 10. Seyyid İmam el Şerif 11. Fernando Henrique Cardosa 12. Bill Gates 13. Dick Cheney 14. Larry Summers 15. Martin Wolf 16. Muhammed el Erian 17. Papa 16. Benedikt 18. Richard Dawkins 19. Malcolm Gladwell 20. Eşref Ghani – Clare Lockhart 21. Thomas Friedman 22. Robert Shiller 23. Vaclav Havel 24. Chris Anderson 25. Joseph Stiglitz 26. Aung San Suu Kyi 27. Robert Wright 28. Elinor Ostrom 29. Paul Krugman 30. Kofi Annan 31. Bernard- Henri Levy 32. Enver İbrahim 33. Robert Zoellick- Dominique Staruss-Khan 34. John Holdren- Steven Chu 35. Nicholas Stern...

100 kişilik küresel düşünürler listesinde Türkiye'den bir isim bulunmuyor.

İngilizceden çeviren: Çimen Turunç Baturalp/Cumhuriyet