Dünyada kitapları 12 milyon satan bir şairin öyküsü ve şiirden gittikçe uzaklaşan Türkiye'nin düşündürdükleri
Dünyada bir şairin kitapları 12 milyon satıyor. İngiltere’de yılda bir milyondan fazla şiir kitabı alınıyor. Şairler dünya turnelerine çıkıyor, salonlar dolduruyor. Türkiye’de ise yaşayan şairlerin kitaplarının kaç sattığını bile bilmiyoruz. Üstelik şiir okuduğu konuşma nedeniyle hapse giren bir siyasetçinin yıllardır yönettiği Türkiye’de yaşıyoruz. Bu pazar günü şiirden uzaklaşırken hayatımızdan neleri eksiltiyoruz? diye benimle birlikte düşünmenizi istedim.
Toygun ATİLLA
Ağlasam sesimi duyar mısınız,
Mısralarımda;
Dokunabilir misiniz,
Gözyaşlarıma, ellerinizle?
Orhan Veli’nin “Anlatamıyorum” şiirinden bu dört dizeyi okuyunca insanın içinden bir şeyler geçiyor.
Bir insanın hüznünü, yalnızlığını, çaresizliğini birkaç kelimeyle nasıl bu kadar güzel anlatabildiğine şaşırıyor.
Orhan Veli Kanık.
Şimdi size üç soru sormak istiyorum.
En son ne zaman bir şiir okudunuz?
En son ne zaman bir şiir dinletisine gittiniz?
En son ne zaman bir şiir kitabı satın aldınız?
Üç soruya da kolayca cevap verebiliyorsanız ne güzel.
Biraz düşünmek zorunda kaldıysanız, gelin bu pazar şiir üzerine konuşalım.
Ben son zamanlarda şunu merak ediyorum.
Türkiye şiir okumayı mı unuttu?
Yoksa şiir söylemeyi de mi unuttuk?
Bir zamanlar bu ülkede şiir başka bir şeydi.
Sevdiğine şiir okuyan insanlar vardı.
Nazım Hikmet Ran.
Bir masada ansızın Nazım Hikmet’ten dizeler söyleyenler.
Attilâ İlhan’ın şiirlerini ezbere bilenler.
Cemal Süreya’nın kitabını sevdiğine hediye edenler.
Bir ayrılığın ardından Turgut Uyar’a sığınanlar.
Turgut Uyar.
Şiir yalnızca kitapların içinde yaşamıyordu.
Aşkın, ayrılığın, dostluğun, itirazın, hatta gündelik konuşmaların içindeydi.
Peki şimdi?
Merak edip dünyaya baktım.
Gördüm ki şiir, sandığımız gibi her yerde unutulmuş değil.
Hatta bazı ülkelerde şiir kitapları milyonlar satıyor.
BİR ŞAİRİN KİTAPLARI 12 MİLYON SATAR MI?
Satıyor.
Adı Rupi Kaur.
Hindistan’da doğmuş, Kanada’da büyümüş bir şair.
İlk kitabı Milk and Honey 2014’te yayımlandı.
Ardından The Sun and Her Flowers ve Home Body geldi.
Bu üç şiir kitabının toplam satışı 12 milyonu aştı.
Rupi Kaur.
Kitapları 40’tan fazla dile çevrildi.
Kaur yalnızca kitap satan bir şair değil.
Dünya turnelerine çıkıyor.
Şiirlerini sahnede okuyor.
Salonlar dolduruyor.
Şiir dinletisini tiyatroyla, müzikle ve mizahla birleştiriyor.
2023’te üçüncü dünya turnesini tamamladı.
Bir düşünün.
Biz şiir dinletisine en son ne zaman gittiğimizi hatırlamaya çalışırken, dünyanın başka yerlerinde insanlar bir şairi sahnede dinlemek için bilet alıyor.
Üstelik Kaur’un şiirleri anlaşılması güç, uzun metinler değil.
Aşkı anlatıyor.
Ayrılığı.
Kadın olmayı.
Kendini sevmeyi.
İnsanın kırıldıktan sonra yeniden ayağa kalkmasını.
Milyonlarca insan, belki de kendi hayatından bir parçayı onun dizelerinde buluyor.
AVUSTRALYA’DA ŞİİR, BİR MİLYON KİTAPLIK BİR HİKÂYE
Courtney Peppernell.
Avustralyalı Courtney Peppernell’in Pillow Thoughts serisi de bir milyon satış eşiğini aşan şiir başarılarından.
Peppernell’in şiirlerinde aşk var.
Kalp kırıklığı var.
Yalnızlık var.
İnsanın kendisini yeniden toparlama çabası var.
Kitaplarının bölümleri bile okurun yaşadığı duygulara göre düzenleniyor.
Kalbiniz kırıldıysa başka bir bölüm.
Birini özlüyorsanız başka bir bölüm.
Kendinizi yalnız hissediyorsanız başka.
Bu yaklaşımı edebî açıdan tartışabiliriz.
Şiire neden yönelindiğini anlamak için önemli bir örnek.
İnsanlar bazen şiir kitabını edebiyat bilgilerini artırmak için değil, kendilerini anlamak için satın alıyor.
AMERİKA’DA 22 YAŞINDAKİ BİR ŞAİR DÜNYANIN KARŞISINA ÇIKTI
20 Ocak 2021.
Washington.
Joe Biden’ın başkanlık yemin töreni.
Kürsüye 22 yaşındaki Amanda Gorman çıktı.
The Hill We Climb adlı şiirini okudu.
Amanda Gorman.
Amerika’nın yaşadığı bölünmeleri, zorlukları ve geleceğe ilişkin umudunu anlatıyordu.
Milyonlarca insan onu dinledi.
Şiiri kitaplaştırıldı.
Kitap, ABD’de çok satanlar listelerinin zirvesine yerleşti.
2021’de ABD’de 550 binden fazla basılı kopya sattı.
Düşünün.
Bir ülkenin en önemli siyasi törenlerinden birinde, bir şaire söz veriliyor.
O şairin dizeleri bütün dünyada konuşuluyor.
Şiirin yalnızca aşkı anlatmadığını, bir toplumun ortak duygularına da tercüman olabildiğini hatırlatan bir olaydı.
İNGİLTERE’DE 47 HAFTADA BİR MİLYONDAN FAZLA ŞİİR KİTABI
Şimdi gelelim rakamlara.
İngiltere’de 2025’in ilk 47 haftasında 1 milyon 47 bin 490 şiir kitabı satıldı.
Bu kitaplara harcanan para 11,7 milyon sterlindi.
2024’te ise şiir kategorisinin yıllık satış geliri yaklaşık 15 milyon sterlinle rekor düzeye ulaşmıştı.
İskoç şair Donna Ashworth’un To the Women kitabı, 2025’in ilk 47 haftasında 59 bin 513 adet sattı.
Simon Armitage’ın Dwell kitabı aynı dönemde 47 bin 492 satışa ulaştı.
Donna Ashworth.
Bunlar yalnızca İngiltere rakamları.
Dünya toplamı değil.
Ancak bir gerçeği gösteriyor.
Şiir, dünyanın en gelişmiş kitap pazarlarından birinde hâlâ ciddi bir ekonomik karşılığa sahip.
Üstelik yalnızca geçmişin büyük şairleri satmıyor.
Yaşayan şairler de satıyor.
Yeni kitaplar da satıyor.
TÜRKİYE’DE EN ÇOK SATAN YAŞAYAN ŞAİR KİM?
İşte bu soruya kolayca cevap veremiyoruz.
Türkiye’nin şiir geleneği çok güçlü.
Nazım Hikmet, Orhan Veli, Cemal Süreya, Edip Cansever, Turgut Uyar, Attilâ İlhan, Can Yücel, Gülten Akın…
Bu isimlerin eserleri bugün de yayımlanıyor.
Şiir kitapları tamamen ortadan kalkmış değil.
Köklü yayınevleri yeni şiir kitapları da basıyor.
Ben yaşayan şairleri merak ediyorum.
Son on yılda hangi Türk şairinin yeni kitabı 100 bin sattı?
50 bin satan kaç şiir kitabımız var?
10 bin satan kaç yaşayan şairimiz var?
En önemlisi, hangi yeni şairin kitabı yayımlandığında edebiyat dünyasının dışındaki insanlar da heyecanlanıyor?
Bu soruların cevaplarını ortaya koyan kapsamlı ve düzenli satış verileri kamuoyunun önünde yok.
O nedenle Türkiye’de şiir okunmadığını kesin bir rakamla söyleyemeyiz.
Şiirin kültürel görünürlüğünü sorgulayabiliriz.
Gazetelerimizde yaşayan şairlere ne kadar yer veriyoruz?
Televizyonlarda kaç şiir programı var?
Bir şairin yeni kitabı kaç kez haber oluyor?
Ve en önemlisi…
Bugün yaşayan beş Türk şairini hiç düşünmeden sayabilir miyiz?
ŞİİR NEDENİYLE HAPSE GİREN BİR CUMHURBAŞKANIMIZ VAR
Türkiye’nin yakın siyasi tarihine bakınca şiirle ilgili çok çarpıcı bir olayla karşılaşıyoruz.
12 Aralık 1997.
Siirt.
Dönemin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, bir mitingde şiir dizeleri okudu.
O konuşması nedeniyle yargılandı.
Halkı kin ve düşmanlığa tahrik suçundan mahkûm edildi.
26 Mart 1999’da Pınarhisar Cezaevi’ne girdi.
Dört ay cezaevinde kaldı.
Ardından siyasi hayatı bambaşka bir yöne gitti.
2002’de kurucusu olduğu AK Parti iktidara geldi.
2003’te Başbakan oldu.
2014’te Cumhurbaşkanı seçildi.
Bugün, 2026’da, Türkiye yaklaşık 24 yıldır Erdoğan’ın liderliğindeki siyasi hareket tarafından yönetiliyor.
İşin sizce de düşündürücü tarafı şu değil mi ?
Yakın siyasi tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri bir şiirin okunduğu konuşmayla başlayan bir ülkede, bugün şiirin hayatımızdaki yerini tartışıyoruz.
Bir şiir, bir siyasetçinin hayatını değiştirebildi.
Peki şiir bugün kaçımızın hayatına dokunabiliyor?
Bir ülkenin siyasi tarihinde böylesine önemli bir yer tutan şiir, gündelik hayatında ne kadar yer buluyor?
NEDEN ARTIK ŞİİR OKUMUYORUZ?
Belki de şiirden önce zamanımızı kaybettik.
Sabah uyandığımızda telefonumuza bakıyoruz.
Gün boyunca yüzlerce mesaj okuyoruz.
Sosyal medyada sayısız görüntü izliyoruz.
Haberleri hızla tüketiyoruz.
Bir konudan diğerine geçiyoruz.
Her şey kısa.
Her şey hızlı.
Her şey hemen anlaşılmak zorunda.
Oysa şiir böyle bir şey değil.
Bazen bir dizeyi üç kez okumanız gerekir.
Bazen bir kelimenin üzerinde durmanız.
Bazen şiiri bitirdikten sonra hiçbir şey yapmadan düşünmeniz.
Şiir insandan zaman ister.
Dikkat ister.
Bazen de sessizlik.
Belki de en çok bunları kaybettik.
ŞİİR OKUMAK İNSANA NE KAZANDIRIR?
Şiirin insana kazandırdığı şeylerden biri, duygularını tanıyabilme imkânıdır.
İnsan bazen ne hissettiğini bilir ama anlatamaz.
Üzgündür.
Kırgındır.
Âşıktır.
Yalnızdır.
Bazen kelimeleri bulamaz.
Sonra bir şiir okur.
Hiç tanımadığı bir şairin, yıllar önce kendisi için yazmış gibi duran dizeleriyle karşılaşır.
Şiirin büyüsü biraz da burada.
Başkasının kelimelerinde kendinizi bulursunuz.
Şiir ayrıca dikkatinizi toplamanızı, dilin farklı anlamları üzerinde düşünmenizi, başka insanların yaşadıklarına yaklaşmanızı sağlayabilir.
İnsanın hayal gücünü besler.
Kelimelerle ilişkisini derinleştirir.
Bazen bir duyguyu anlatmanın tek yolunun doğrudan konuşmak olmadığını öğretir.
Bir benzetme, bir imge, bir sessizlik de çok şey anlatabilir.
BİLİM İNSANLARI ŞİİRİN RUH SAĞLIĞINA ETKİSİNİ DE ARAŞTIRDI
2026’da Psychiatry Research dergisinde yayımlanan bilimsel bir inceleme, şiir temelli uygulamaları konu alan 15 araştırmayı değerlendirdi.
Şiir okuma, yazma ve şiir üzerine konuşmayı içeren uygulamaların kaygı, depresyon belirtileri ve algılanan stresin azalmasında umut verici sonuçlar verdiği görüldü.
Araştırmacılar çalışmaların sınırlı olduğunu, daha güçlü kanıtlara ihtiyaç duyulduğunu da vurguladı.
Yani şiir bir ilaç değil.
İnsanın kendi duygularıyla ilişki kurmasına yardımcı olabilecek bir sanat.
Aslında şiirin yüzyıllardır yaptığı şey de bu değil mi?
İnsanın içinde olup da söyleyemediği şeylere kelime bulmak.
ŞİİR OKUMAYAN İNSANIN DÜNYASI KURAKLAŞIR MI?
Bence bu soruyu sormaya değer.
Şiir okumayan herkesin duygusuz olduğunu söylemek elbette haksızlık olur.
İnsan roman okuyarak, müzik dinleyerek, resimlere bakarak da dünyasını zenginleştirebilir.
Şiirden bütünüyle uzaklaşan bir hayatın kaybettiği özel bir şey var.
Kelimelerin arkasındaki anlamları arama alışkanlığı.
Bir cümlenin yalnızca söylediği şeyi değil, söyleyemediği şeyi de duyabilme yeteneği.
Bir insanın acısını birkaç kelimede hissedebilmek.
Gündelik hayatın sıradan görünen ayrıntılarında başka bir güzellik bulabilmek.
Şiir biraz da insanın iç dünyasına yağan yağmur gibidir.
Yağmur yağmadığında toprak hemen ölmez.
Şunu bilin ki, o toprak zamanla sertleşir.
Çatlamaya başlar.
Üzerinde yeni bir şey yetiştirmek zorlaşır.
İnsanın iç dünyası da öyle.
Sürekli çalışmak, kazanmak, yetişmek, başarmak zorunda olduğumuz bir hayatta kendimize ayırdığımız alan giderek daralıyor.
Şiir, o alana açılan kapılardan biri.
BİR ŞİİRİN YAPABİLDİĞİNİ BAZEN BİNLERCE KELİME YAPAMAZ
Yazının başında Orhan Veli’nin dizeleriyle başladım.
Bir insanın hüznünü anlatmak için ne kadar az kelimeye ihtiyaç duyduğunu gördük.
Şimdi düşünüyorum.
Bugün her zamankinden çok konuşuyoruz.
Her zamankinden çok yazıyoruz.
Her zamankinden çok iletişim kuruyoruz.
Birbirimizi gerçekten ne kadar anlıyoruz?
Sevdiğimiz insana duygularımızı ne kadar anlatabiliyoruz?
Bir arkadaşımızın acısını ne kadar hissedebiliyoruz?
Belki de şiirin bize hatırlattığı en önemli şey bu.
Her duygunun açıklamaya ihtiyacı yoktur.
Bazen anlaşılmaya ihtiyacı vardır.
Bu pazar bir şiir kitabı açın.
Birkaç sayfa okuyun.
Mümkünse sevdiğiniz birine sesli okuyun.
İnsanın hayatı yalnızca kazandığı parayla, yaptığı işle, ulaştığı başarılarla zenginleşmiyor.
Bazen bir dize de insanın bütün gününü değiştirebiliyor.
Kim bilir, asıl yoksulluk, cebimizdeki paranın değil, içimizdeki şiirin azalmasıdır.
patronlardunyasi.com
