Avrupa'yı hatta dünyayı bankacılık kavramıyla tanıştıran şövalye tarikatının öyküsü

Burak ARTUNER

Arap tarihlerinde 'İsbitariyye' adı verilen Hospitaliers Şövalyeleri'nin kuruluşu 1048'li yıllara uzanıyor. Hospitaliers 'ağırlayan, ev sahipliği yapan, yoksul ve hastalara yardım eden' manasına geliyordu. Bu teşkilat, İtalyan şehri Amalfi ile Kudüs arasındaki işlek deniz ticaret yolunu korumak ve Kudüs'e giden Hıristiyan hacılardan yoksul ve hasta olanlara yardım etmek amacıyla hayır örgütü olarak kurulmuştu. İlk yıllarda büyük oranda Fransızlardan oluşan teşkilat, zamanla Kudüs'e yapılan ticareti engellemek isteyen Müslüman devletlere karşı mücadele etmeye başladı. 11'inci yüzyılda Müslümanlarla yaptıkları anlaşma sonucunda Kudüs'te Santa Maria kilisesinin yanına hasta ve yorgun hacılar için bakımevleri kurmalarına izin verildi.

Ancak Hıristiyan hacıların 1099'da Kudüs'ü ele geçirmeleriyle daha da rahatlayan Hospitaliers Şövalyeleri, "Vaftizci Yahya adına bin kişilik geniş bir hastane ile katedral inşa ettiler ve daha sonra "Saint Jean Şövalyeleri' olarak tanındılar. Bu hastane, İslam dünyasındaki, hastaneler için kullanılan Bimaristanlar örnek alınarak Avrupalılar tarafından kurulmuş bağımsız ilk hastaneydi. 

Çünkü Avrupalılar o döneme kadar hastaları, manastırlardaki keşişler vasıtasıyla ilkel yöntemlerle tedavi etmeye çalışıyorlardı. Bu hastanenin kuruluşundan hemen sonra, 12. yüzyıldan itibaren Avrupa'da diğer hastaneler ve tıp fakülteleri birbiri arkasına açılmaya başladı. 

Arap tarihlerinde 'Dâviyye' adı verilen Templiers Şövalyeleri ise Hospitaiers'ten bir asır sonra 1120'lerde kuruldu. Adını Kudüs'te, bugün bir bölümünde Mescid-i Aksa'nın bulunduğu Süleyman Tapınağı'ndan alan bu teşkilat da Hospitaliers gibi başlangıçta hayır işleriyle uğraşıyordu ve o da zamanla bir şövalye tarikatı oldu.

PEŞİ SIRA BANKA AÇTILAR 

Templiers şövalyelerinin ekonomiye getirdiği en büyük yenilik, Batı'da ilk uluslararası bankayı kurmalarıydı. Ortaçağ İslam dünyasında ticaret hacminin genişlemesiyle tedavülde bulunan madeni paranın naklinde hem taşımacılık ve hem de güvenlik açısından problemler çıkmıştı. Bu sebeple erken dönemden itibaren Farsçası 'çek', Arapçası ise 'sakk' olan poliçe ve Farsça'da havale senedi manasına gelen 'sefte' kullanımı bir hayli yaygındı. Bu yöntemler sayesinde madeni paranın transferinden kaynaklanan sorunlar ortadan kalktı.

İTALYANLAR YAYGINLAŞTIRDI

Avrupa'dan Filistin'e sürekli para nakleden Templiers şövalyeleri, bu örnekten istifade ederek Batı'da ilk uluslararası bankayı kurdular. Böylece Kudüs'e doğru hac maksadıyla yola çıkanlar paralarını Paris'te bir bankaya yatırdıklarında, aldıkları havale senedi karşılığında İstanbul, Akka veya Kudüs'te bu parayı çekebiliyorlardı. Templiers şövalyelerinin açtığı bu yol Ortaçağ'ın meşhur tüccarları olan İtalyanlar tarafından yaygınlaştırıldı ve Avrupa'da birçok banka şubesi açıklı. İslam dünyasındaki çek ve havale senedi gibi uygulamalar da bu şekilde Avrupa'ya ve oradan da dünyaya yayılmış oldu. 

GÜNÜMÜZDE DE VARLIKLARINI SÜRDÜRÜYORLAR

Bu iki tarikat, varlığını günümüzde de sürdürüyor. 1834'ten itibaren merkezi Roma olan Hospitaliers, Katolik devletler tarafından tanınıyor ve bir tarikat ve hayır müessesesi olarak hastaneler ve hayır kurumları işletiyor. 1992'de adını 'Uluslararası Saint John Şövalyeleri' olarak değiştiren tarikat, kadın ve gençlik kolları da açarak, faaliyetini sürdürüyor. Templiers tarikatı ise, bugün Amerika'da ve Kanada'da faaliyette.

patronlardunyasi.com