Aşkları Berkeley’de başladı, İzmir’de bitti, ESBAŞ’ın annesi Mary Tuncer hayatını kaybetti

Eyüp SERBEST

Ege Serbest Bölgesi Kurucu ve İşleticisi A.Ş.'nin (ESBAŞ) Onursal Başkanı Mary Mills Tuncer hayatını kaybetti.
Hem İzmir, hem Türkiye için büyük kayıp…

Amerika'da başlayan ve İzmir'de Türkiye'nin en önemli sanayi yatırımlarından birinin kuruluşuyla devam eden Mary Mills Tuncer’in, Türkiye macerası yalnızca bir telefon jetonuyla başlamıştı. 

TELEFON JETONU SAYESİNDE TANIŞTILAR

Mary Mills, Dickinson College ve Fransa'daki Grenoble Üniversitesi'ndeki eğitiminin ardından University of California, Berkeley'e geçti. Fransızca eğitimi aldı, öğretmen oldu. Daha sonra Fransızca ve sosyal bilimler öğretmenliği yaptı.
Kaya Tuncer ise henüz 19 yaşındayken Türkiye'den California'ya gelmişti. Cebinde yalnızca 50 dolar vardı ve İngilizcesi sınırlıydı…
Çeşitli işlerde çalışarak eğitimini sürdüren Kaya Tuncer önce Santa Ana College'a, ardından Berkeley'e geçti. Maddi sıkıntı yaşadığı yıllarda zaman zaman International House'un kanepelerinde uyuyor, buna rağmen kazandığı paranın bir bölümünü Türkiye'deki kız kardeşinin eğitimi için gönderiyordu.

Mary'nin yıllar sonra anlattığına göre, arkadaşı telefon etmek için Kaya Tuncer'den jeton istedi. Kaya, “Benimle kahve içerseniz jetonu verebilirim” karşılığını verdi. Arkadaşı buluşmaya Mary'yi de götürdü.
İkisinin de Fransızca bilmesi sohbeti kolaylaştırdı ve yarım asırdan fazla sürecek evliliğin ilk adımları böylece atıldı. 
Mary Mills ile Kaya Tuncer 1963'te evlendi. Deniz ve Ayshe adında iki kızları dünyaya geldi.

SUUDİ ARABİSTAN'DA KENDİ İŞİNİ KURDU

Tuncer ailesinin yolu 1977'de Suudi Arabistan'a düştü.

Kaya Tuncer, dünyanın en büyük sanayi kentlerinden biri olarak inşa edilen Jubail projesinde görev aldı. Aile yaklaşık altı yıl burada yaşadı.
Mary Tuncer ise iki çocuğunu büyütmenin yanında bir anaokulunun kuruluşuna katkıda bulundu. Ardından kendi seyahat işini kurdu.
Bahreyn, Yemen, Birleşik Arap Emirlikleri ve Kuveyt'e geziler organize etti; Türkiye'ye de turist grupları götürdü.
Ancak Tuncer ailesinin hayatını değiştirecek büyük yatırım Suudi Arabistan'dan sonra geldi…

(Mary Mills Tuncer)

50 YAŞINDA TÜRKİYE'DE BÜYÜK RİSK ALDI

Kaya Tuncer, çevresindekilerin “Yapma” demesine rağmen İzmir’e yatırım yaptı. 1989'da ESBAŞ kuruldu ve Ege Serbest Bölgesi'nin geliştirilmesine başlandı.

Kaya Tuncer yatırımcıların peşinden koşarken Mary Tuncer de projenin içinde yer aldı.
Bugün fabrikaların ve yeşil alanların bulunduğu bölge o yıllarda büyük ölçüde boş bir araziydi. Mary Tuncer bölgenin peyzajıyla ilgilendi, idari çalışmalara destek verdi ve çalışanların çocukları için kreş kurulmasına öncülük etti.
California'dan kreş için beşik ve çeşitli malzemeler getirtti. Çocuklara İngilizce öğretti.

ALTI BİBERİYE FİDANI BİNLERCE OLDU

Mary Tuncer'in İzmir'e getirdikleri arasında çok daha küçük bir şey de vardı ancak onlar ESBAŞ’ın simgeleri haline geldi…
California ile İzmir'in iklimlerinin birbirine benzediğini fark eden Tuncer, ABD'den altı küçük biberiye fidanı getirdi.
O altı fidan çoğaldı, binlerce oldu… ESBAŞ’ın simgeleri arasında sayıldı. 

(Kaya Tuncer)

TÜRKİYE'NİN İLK UZAY KAMPINI KURDULAR

Tuncer çiftinin bir sonraki sıra dışı projesi ise sanayiden çok farklı bir alandaydı.
NASA'nın erken dönem Amerikan uzay çalışmalarında görev yapan Türk mühendis İsmail Akbay'ın Kaya Tuncer'le yollarının kesişmesi, Türkiye'de çocuklara yönelik bir uzay kampı kurulması fikrini ortaya çıkardı.
Kaya ve Mary Tuncer bu fikri sahiplendi.
Ege Serbest Bölgesi içindeki Space Camp Türkiye, 12 Haziran 2000'de kapılarını açtı.
Açılış töreninde İsmail Akbay'ın yanı sıra NASA'nın ilk astronot grubu Mercury Seven'ın üyelerinden Scott Carpenter da yer aldı.
Tuncer çifti daha sonra Global Friendship Through Space Education yapılanmasıyla farklı ülkelerden çocukları İzmir'de bir araya getirdi.
Amaç yalnızca uzay ve bilim eğitimi değildi. Farklı ülkelerden çocukların birlikte çalışarak birbirlerine yönelik önyargıları aşmaları hedefleniyordu.
Space Camp Türkiye yıllar içerisinde onlarca ülkeden yüz binlerce çocuğu ağırladı.

49 YILLIK EŞİNİ KAYBETTİ, ŞİRKETİN BAŞINA GEÇTİ

Mary Tuncer'in hayatındaki en büyük kırılma 2012'de yaşandı.
49 yıllık eşi Kaya Tuncer hayatını kaybetti.
Mary Mills Tuncer eşinin ölümünün ardından geri çekilmek yerine ESBAŞ Yönetim Kurulu Başkanlığını üstlendi.
Aynı yıl verdiği bir röportajda Türkiye'deki hayatını anlatırken şu sözleri kullandı:
“İyi ki eşimi tanımışım ve bu ülkeye yerleşmişim.”
Ege Serbest Bölgesi'ni ise “bitmeyen aşk hikâyem” diye tanımladı.
Artık kendisini tam bir İzmirli olarak gördüğünü söylüyordu.

11 YIL ESBAŞ'I YÖNETTİ

Mary Mills Tuncer, Kaya Tuncer'in ardından ESBAŞ'ın başında 11 yıl kaldı.
2012'de devraldığı Yönetim Kurulu Başkanlığını 2023'e kadar sürdürdü.
Bu dönemde Ege Serbest Bölgesi yaklaşık 25 bin kişinin çalıştığı, milyarlarca dolarlık ticaret ve ihracat hacmine sahip Türkiye'nin en önemli üretim merkezlerinden biri haline geldi.
2023'te ise ailede ikinci kuşak dönemi başladı.
Mary Tuncer, Yönetim Kurulu Başkanlığını kızı Deniz Tuncer'e devretti ve ESBAŞ'ın Onursal Başkanı oldu.

(Mary Mills Tuncer - Deniz Tuncer)

50 DOLARLIK HİKÂYE 1 MİLYON DOLARLIK BURSA DÖNÜŞTÜ

Mary Tuncer yıllar sonra hikâyenin başladığı yere, Berkeley'e de döndü.
Ancak bu kez öğrenci olarak değil, bağışçı olarak.
Eşinin anısını yaşatmak isteyen Mary Tuncer, düşük gelirli ve eğitimde yeterince temsil edilmeyen Berkeley öğrencilerine destek vermeye başladı.
2018'de 1 milyon dolarlık bağışla Kaya and Mary Tuncer Achievement Award burs programının oluşturulmasına katkı sağladı.
Böylece 19 yaşında cebinde 50 dolarla California'ya gelen, öğrencilik yıllarında kimi zaman International House'un kanepelerinde uyuyan Kaya Tuncer'in adı, yıllar sonra maddi imkânları sınırlı Berkeley öğrencilerinin eğitimine destek veren bir burs programında yaşamaya başladı.

İZMİRLİ MARY’E VEDA

Ve bütün hikâyeyi başlatan Berkeley'deki o küçük tesadüften 63 yıl sonra, artık kendisini İzmirli sayan Mary Mills Tuncer de hayatını kaybetti.
Geride Ege Serbest Bölgesi'ndeki fabrikalar, binlerce biberiye, dünyanın dört bir yanından çocukları İzmir'e getiren bir uzay kampı ve bugün ikinci kuşağın yönettiği bir şirket bıraktı.

patronlardunyasi.com