Türk sanayicisinin bir türlü bulamadığı nitelikli ara elemanı, Finlandiyalı sanayici nasıl buldu

Eyüp SERBEST

Geçtiğimiz günlerde Avrupa ve Orta Doğu ülkelerine sanayi tipi mutfaklar üreten bir arkadaşımla konuşuyordum. Yeni fabrika açtıklarını, üretimi artırmayı planladıklarını ancak üretim hattında çalışacak nitelikli elemanlar bulamadıklarını anlattı. Aradıkları elemanlar kaynakçı, metal bükümcüsü, elektrik teknisyeni. Yüksek maaş vermelerine rağmen çalışacak eleman yokmuş.

Bu kadar genç nüfusa sahip ülkemizde nasıl olur da nitelikli eleman olmaz diye kendi kendime düşündüm. 

Yıllardır “Meslek lisesi, memleket meselesi” sloganıyla tartışılan ülkemizde tartışılan bu soruna soruna, eğitim sistemiyle tüm dünyada örnek gösterilen Finlandiya’nın nasıl bir çözüm ürettiğini araştırmaya koyuldum. 

MESLEK LİSESİNİ SEÇEN GENÇLER

Finlandiya’da temel eğitim 9 yıl. Yani bizdeki ilköğretim okulu kadar. 

Burada gençlerin önüne iki tercih sunuluyor. Ya bizdeki düz liseler gibi eğitim veren lukio’lar ya da mesleki eğitim veren okullar. 

Finlandiya İstatistik Kurumu'nun 2024 verilerine göre, ülkede temel eğitimin dokuzuncu sınıfını tamamlayan 61 bin 673 öğrencinin 32 bin 396'sı genel liselere, 24 bin 620'si ise doğrudan mesleki eğitime geçti. Yani yüzde 53 düz liselere, yüzde 40’ı ise doğrudan meslek lisesine gitti. Geri kalan öğrenciler ise, TUVA adı verilen lise veya mesleki eğitime hazırlayıcı programları seçti. 

MESLEK DEĞİŞTİRME ŞANSI

Ancak Finlandiya’daki mesleki eğitim kurumları yalnızca lise çağındaki gençlere eğitim vermiyor. Meslek değiştirmek isteyen yetişkinler ya da hayatın içinde yeni yeterlilik kazanmak isteyen çalışanlar da meslek okullarına gidebiliyor. 

Bu rakamlara da direkt olarak yansımış durumda. OECD verilerine göre, Finlandiya’da üst ortaöğretim seviyesindeki öğrencilerin yüzde 67.9’u mesleki eğitim programlarında. 

SINIFIN YERİNE FABRİKADA DERS

Finlandiya’da liselerde 42 temel mesleki yeterlilik diploması var. İleri ve uzmanlık yeterlilikleri de dahil edilince  bu rakam 160 farklı mesleki yeterliliğe çıkıyor. 

Finlandiya modelinin en önemli ayaklarından biri okul ile işyeri arasındaki ilişki. Öğrenci mesleğinin bir bölümünü doğrudan gerçek bir işyerinde öğrenebiliyor.

Bunun için iki temel sistem kullanılıyor.

Koulutussopimus adı verilen eğitim sözleşmesinde öğrenci bir işletmede mesleki becerilerini geliştiriyor. Ancak işletmeyle iş sözleşmesi bulunmuyor ve ücret almıyor.

Oppisopimus sisteminde ise durum değişiyor. Şirket ile öğrenci arasında gerçek ve süreli bir iş sözleşmesi kuruluyor. Öğrenci hem çalışan hem öğrenci oluyor ve yaptığı iş karşılığında maaş alıyor.

Böylece şirket öğrenciyi diploma aldıktan sonra ilk kez tanımıyor. Öğrencinin eğitim aldığı yerlerden biri zaten şirketin kendisi oluyor.

DİPLOMA İÇİN İŞİ YAPABİLMEK GEREKİYOR

Finlandiya'daki sistemin bir başka özelliği ise eğitimin ders saatinden çok yetkinlik üzerine kurulması.

Öğrencinin yalnızca teorik sınavları geçmesi yeterli değil.

Mesleğin gerektirdiği işi gerçek veya gerçeğe yakın çalışma ortamında yapabildiğini göstermesi gerekiyor.

Kaynakçı kaynak yapıyor, aşçı yemek hazırlıyor, bakım alanındaki öğrenci mesleğin gerektirdiği uygulamaları gerçekleştiriyor.

Mesleki yeterlilikler ulusal standartlara göre değerlendiriliyor.

Ancak diploma size o işi yapabilme yetkisi getiriyor. 

Örneğin Finlandiya'da mesleki eğitimde kamyon şoförlüğünü seçen bir öğrenci, eğitimi kapsamında C veya CE sınıfı ehliyet için gerekli sürücü eğitimini ve profesyonel sürücü yeterliliğini tamamlayabiliyor. Normalde C ve CE sınıfı ehliyetlerde 21 olan yaş sınırı, gerekli temel mesleki yeterliliği tamamlayanlarda 18'e kadar düşüyor. 

Böylece genç, okuldan yalnızca bir diplomayla değil, doğrudan meslekte kullanılabilecek ehliyet ve yeterliliklerle çıkabiliyor

Şirketler, sadece ağır vasıta ehliyeti olan biri yerine, okuldan mezun ve tüm yetkinliklerini kanıtlamış gençleri seçiyor. 

MEZUNLARIN YÜZDE 66'SI BİR YIL SONRA ÇALIŞIYOR

Sistemin iş piyasasındaki karşılığı da istatistiklere yansıyor. Statistics Finland'ın 2024 sonuçlarına göre temel mesleki yeterlilik alanların yüzde 66'sı mezuniyetten bir yıl sonra istihdamdaydı.
Kadınlarda oran yüzde 74'e çıkarken erkeklerde yüzde 58 olarak gerçekleşti.

SEÇTİN VE BİTTİ YOK

Finlandiya’daki meslek okulları öğrencilerin önündeki akademik yolu da kapatmıyor. Üç yıllık temel mesleki yeterlilik olan ammatillinen perustutkinto diplomasını alan öğrenci isterse doğrudan çalışma hayatına katılabiliyor.

Ancak diploma aynı zamanda yükseköğretime başvurma hakkı veriyor.

Meslek okulu mezunu bir öğrenci Finlandiya'daki uygulamalı bilimler üniversitelerine (AMK) veya klasik üniversitelere (yliopisto) başvurabiliyor.

Dolayısıyla sistem öğrenciyi 16 yaşında üniversite veya meslek şeklinde geri dönüşü olmayan bir tercihe zorlamıyor.

patronlardunyasi.com