ABD'nin İran'ın 3 günde 8 petrol tankerini vurması ve İstanbul'daki Independenta felaketinin hatırlattıkları

Burak ARTUNER

İnsanlar savaşıyor, füzeler havada uçuşuyor, tankerler vuruluyor; petrol ise denize karışıyor.

Ve deniz, savaşın tarafı olmadığı halde bedel ödüyor.

ABD'nin bu sabah beş İran ham petrol tankerini imha ettiğini açıklaması, Körfez'deki savaşın çevresel boyutu üzerine daha derin düşünmeme yol açtı.

ABD, saldırıların İran'ın Amerikan savaş gemilerine yönelik füze saldırılarının ardından gerçekleştirildiğini açıkladı. Tankerlerin bir bölümünün Umman Körfezi'nde, diğerlerinin ise İran'ın önemli petrol ihracat merkezi Basra Körfezi'ndeki Hark Adası çevresinde bulunduğu bildirildi.

Artık sorulması gereken yalnızca “Petrol fiyatı ne olacak?” değil.

“Bu petrol denize ne yapacak?”

47 YIL ÖNCE ÜSKÜDAR AÇIKLARINDA BİR FACİA

İstanbullu olanlar ve yaşayanlar bilir...

Petrol yüklü Rumen bandıralı Independenta tankeri, bir çarpışma sonucu alev alıp patlamıştı.

Tarih: 15 Kasım 1979'du.

Ben Üsküdar'daydım 6 yaşında bir çocuktum... Annem ve babam yoktu evde, rahmetli anneannem ve rahmetli dedem vardı.

Sabah 05.30 sıralarıydı...

Anneannemin "Kalk yavrum, kıyamet kopuyor, dua edelim!" demesiyle uyandım...

Gece aydınlanmış, gündüze dönmüştü sanki.

Evin bazı pencereleri kırılmıştı...

Beraberce bir süre dualar okuduk...

Anneannem bu manzara karşısında gerçekten kıyametin koptuğunu sanmıştı.

Gerçekten kıyamet gibi bir geceydi, alevlerin parlaklığı siyah geceyi gündüzün ışığına boğmuştu.

Independenta tam 27 gün yandı...

TEMİZLENMESİ YILLAR SÜRDÜ

Boğaz'ın temizlenmesi yıllar sürdü, belki kalıcı etkileri de olmuştur, bunu da bilemiyoruz...

Bu sabah ABD'nin açıklaması kısa ve netti: İran'ın 5 petrol tankerini yok ettik.

İran karşılık vereceklerini açıkladı.

Ancak bu açıklamayı okurken benim aklımda Independenta Tankeri'nın o geceki patlaması vardı...

Birileri petrol tankerlerini vuruyor, oturdukları yerden sayıya bakıyor...

Şu kadar tankeri vurduk, batırdık...

Ya sonra ne oluyor?

Bölgede bu felaketleri fotoğraflayacak, kayda alacak kimse de yok...

Belki günlerce yanıyor o tankerler, sızdırdıkları petrol doğal yaşamı mahvediyor, kimsenin umurunda değil.

ÇEVRESEL BİR FELAKET

Bu apaçık bir çevresel felaket...

Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Körfezi ve oradan da Hint Okyanusu'na bağlıyor. Dolayısıyla burada meydana gelen büyük bir petrol sızıntısı, yalnızca saldırının gerçekleştiği noktanın problemi olarak kalmayabilir.

Petrolü nereye götüreceğini; rüzgâr, akıntı, dalga ve mevsim belirleyecek.

Umman Körfezi'nin doğuya, Arap Denizi'ne açılması nedeniyle özellikle büyük bir sızıntının kıyıdan kıyıya taşınması ihtimali, savaşın çevresel etkisini İran ve Umman'ın çok ötesine taşıyabilir.

İlk risk hattında İran ve Umman var.

Ancak akıntılar ve muson koşulları nedeniyle Pakistan'ın Makran kıyıları da risk altında.

Sızıntının niteliğine, miktarına ve denizde ne kadar süre kaldığına bağlı olarak daha doğuda Hindistan'ın batı kıyılarına kadar uzanan bir risk senaryosu bile düşünülebilir.

Öte yandan Hürmüz Boğazı'nın batısındaki Basra Körfezi'nde meydana gelecek bir sızıntı için tablo daha farklı:

Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Bahreyn, Suudi Arabistan, Kuveyt, Irak ve İran'ın kıyıları doğrudan risk alanına girebilir.

BAE'nin turizm cenneti Dubai mesela, zaten denizi pek matah değildir bir de petrol sızıntısı turizmini daha da vurabilir.

CAROLINE BEZENGI UYARISI

Asıl ürkütücü olan, bunun artık teorik bir senaryo olmaması.

Haziran ayında Umman açıklarında hasar gören Caroline Bezengi adlı tanker, yaklaşık 1 milyon varil Rus ham petrolü taşıyordu. Tanker haftalar boyunca petrol sızdırdı.

Ağustos ayında Umman makamları, sızıntının Hallaniyat Adaları çevresinde yüzlerce kilometrekarelik alana yayıldığını açıkladı. Uydu görüntülerinde daha sonra sızıntının 600 kilometrekarenin üzerine çıktığına ilişkin değerlendirmeler yapıldı. Petrol Ras Madrakah sahillerine kadar ulaştı.

Üstelik burası herhangi bir deniz parçası değil.

Hallaniyat Adaları çevresi, koruma altındaki deniz ekosistemlerinin bulunduğu bir bölge.

Burada mercan resifleri, deniz kaplumbağaları, deniz kuşları ve nesli tehlike altında bulunan Arap Denizi kambur balinaları yaşıyor.

Yani savaşın petrolü, yalnızca suyu karartmıyor.

Besin zincirine giriyor.

İRAN'IN MANGROVLARI DA TEHLİKEDE

İran tarafında da benzer bir tablo ortaya çıktı.

Qeshm Adası çevresinde petrol kirliliği tespit edildi. Bölgedeki Hara mangrovları özellikle hassas.

Mangrovlar denizin kıyısındaki “yeşil duvarlar”dır.

Balıkların üreme alanıdır.

Kuşların barınağıdır.

Kıyıyı erozyondan korur.

Karbon depolar.

Petrol bu köklere ve çamurlu zemine girdiğinde temizlenmesi son derece zorlaşır.

Ağustos ayındaki uydu gözlemlerinde Qeshm ve Hengam adaları çevresinde yaklaşık 100 kilometrekarelik petrol kirliliği tespit edildi.

Aynı dönemde Güney Umman'daki Hallaniyat Adaları çevresinde yaklaşık 300 kilometrekarelik petrol lekesi görüntülendi.

Üstelik bunlar yalnızca uyduların görebildiği alanlar.

Denizin altında ne olduğu ise çok daha zor ölçülüyor.

PETROL DENİZE KARIŞINCA NE OLUR?

İlk darbeyi yüzeyde yaşayan canlılar alıyor.

Petrol deniz yüzeyini kapladığında su ile atmosfer arasındaki gaz alışverişini etkiliyor.

Kuşların tüylerine yapıştığında tüylerin su geçirmezlik özelliği bozuluyor. Kuşlar hem hipotermi hem de petrolü temizlemeye çalışırken yutma nedeniyle zehirlenme riskiyle karşılaşıyor.

Deniz kaplumbağaları ve deniz memelileri de petrolün toksik bileşenlerine maruz kalabiliyor.

Balıkların yumurtaları ve larvaları ise özellikle hassas.

Fakat en tehlikeli noktalardan biri şu: Petrol kaybolduğunda çevre sorunu bitmiş olmuyor.

Bazı ağır petrol bileşenleri kıyı sedimentlerine yerleşebiliyor.

Orada uzun süre kalabiliyor.

Böylece bugün kirlenen bir kıyının ekolojik hesabı yıllar sonra çıkabiliyor.

BİR DAMLA PETROLÜN SAVAŞTAN FARKI YOK

Savaşta füze hedefini vuruyor ve patlama birkaç saniye sürüyor.

Petrol sızıntısında ise “saldırı” devam ediyor.

Saatlerce...

Günlerce...

Hatta uygun olmayan koşullarda haftalarca.

Kısacası insanlar savaşıyor, denizler ölüyor...

2026'DA KÖRFEZİN PETROL KRONOLOJİSİ

5 Mart 2026 – Shahid Bagheri vuruldu

İran'ın insansız hava aracı taşıyıcısı Shahid Bagheri, Bandar Abbas açıklarında vuruldu. Bu olay doğrudan bir ham petrol tankeri vakası olmasa da savaşın deniz trafiğine ve çevreye yönelik ilk önemli uyarılarından biri oldu. 

Clearwater Dynamics

İLKBAHAR 2026 – HARA MANGROVLARI ALARM VERDİ

Çatışmalar sırasında İran'ın Hara Biyosfer Rezervi çevresinde petrol kirliliği raporlandı. Qeshm çevresindeki mangrov ekosistemi açısından bu olay özellikle önemliydi; çünkü petrol, yalnızca açık denizi değil, balıkların üreme alanlarını ve kıyı sulak alanlarını da tehdit ediyor.

3 AĞUSTOS 2026 – MİNOAN PİONEER SALDIRISI

Minoan Pioneer Umman sularında saldırıya uğradı. Geminin makine dairesi isabet aldı, yangın çıktı ve gemide elektrik tamamen kesildi. 

Birleşik Nükleer İran Karşıtı

HAZİRAN–AĞUSTOS 2026 – CAROLİNE BEZENGİ FELAKETİ

Asıl büyük çevre alarmı Caroline Bezengi ile geldi. Rus ham petrolü taşıyan tanker Umman açıklarında hasar gördü ve yaklaşık 1 milyon varil petrolün denize sızdığı bildirildi. Sızıntı Hallaniyat Adaları'ndaki hassas deniz ekosistemini tehdit etti. 

Reuters

AĞUSTOS 2026 – QESHM/HENGAM ÇEVRESİNDE PETROL LEKELERİ

İran kıyıları ile Umman arasındaki sularda uydu görüntüleri yeni petrol lekelerini ortaya çıkardı. Böylece bölgede tek bir kazadan değil, birbirini izleyen birkaç deniz kirliliği olayından söz edilmeye başlandı.

5 EYLÜL 2026 – ABD ÜÇ İRAN PETROL TANKERİNİ VURDU

CENTCOM, İran Devrim Muhafızları'nın ABD uçak gemisi ve güdümlü füze destroyerine yönelik saldırı girişimlerinin ardından üç İran ham petrol tankerinin imha edildiğini açıkladı. 

8 EYLÜL 2026 – BEŞ TANKER DAHA VURULDU

En son ve en büyük halka geldi. ABD, İran'a ait beş ham petrol tankerini imha ettiğini açıkladı. Dört tanker Umman Körfezi'nde, Derya ise Hark Adası yakınında vuruldu. ABD'ye göre mürettebat önceden gemileri terk etti.

patronlardunyasi.com