Yüksel Yıldırım’ın şirketi CoreX, Kazakistan’da satın alıp 200 milyon dolar yatırdığı iki şirkete onay çıkmayınca tahkime gitme kararı aldı

Kerim ÜLKER

Türk şirketlerinin Orta Asya’da en fazla yatırım yaptığı ülkelerden biri de Kazakistan. Özellikle tarım ve enerji alanında yapılan yatırımlar milyar dolarlar seviyesinde. Ülkedeki sanayi üretiminde ise madencilik ön planda. Bu alanda ise en önemli yatırımcı aynı zamanda Samsunspor’un da başkanlığını yapan CoreX Holding’in patronu Yüksel Yıldırım. İskandinav ülkelerinden Amerika kıtasına kadar birçok ülkede satın aldığı limanlarla dünyanın en büyük 10 şirketinden biri haline gelen CoreX, Latin Amerika ve Avrupa’da devraldığı madencilik şirketleriyle de dünyanın en büyükleri arasına girmeyi hedefliyor. Başta bakır olmak üzere çeşitli madenlere yönelik adımlar atan Yüksel Yıldırım için yatırımda gözde ülkelerden biri de Türk madenciliğinin hızla büyüdüğü Kazakistan oldu. Yıldırım’ın bu alanda yaptığı yatırımların önemli kısmını da Patronlar Dünyası’nda ilk kez duyurmuştuk.

KROMDAN SONRA SODA KÜLÜ TESİSİ KURDU

CoreX’in madencilik alanı için Kazakistan oldukça önemli. Kazakistan’a ilk kez 2014 yılında Voskhod Krom Madeni'ni satın alarak giren Yıldırım, ardından yaklaşık 500 milyon doları bulan Qazak Soda projesine başlamıştı. Yıldırım’ın son yatırımı ise ülkenin önemli bakır madenlerinden ikisini devralması oldu.

ALDIĞI ŞİRKETLERE 200 MİLYON DOLAR YATIRDI

Karaganda bölgesinde bulunan Koktaszhal ve Kyzylshoky bakır yataklarını işleten yerel şirket Altai Polymetals LLP ile üretim varlıklarının önemli kısmını üstlenen Terekty Ken Baiytu LLP şirketlerini satın almak için anlaşma imzalayan Yıldırım, şimdilerde ülkede önemli bir sorunla karşı karşıya. Yarım milyar dolara yaklaşan borç yükü nedeniyle finansal kriz yaşayan her iki şirketin tamamını Ocak 2024’te satın almak için anlaşan Yüksel Yıldırım’a ait CoreX Holding, projeyi yeniden canlandırmak için kolları sıvadı. Kazakistan’daki yerel yetkililerden edindiğim bilgilere göre de anlaşması imzalanan iki şirketin de borçlarını yapılandırmak, projelerini sürdürmek için çalışma başlatan CoreX, devir işlemleri için resmi onayları bekledi.

2.5 yıl boyunca 200 milyon dolara yakın kaynak aktaran CoreX, çalışanların biriken maaşlarını, şirketlerin borçlarını ödedi, tesislerin giderlerini karşıladı.

2 YIL ONAY VERİLMEDİ

Ancak Türk şirketi CoreX’e resmi onay süreci ise 2 yıl boyunca bir türlü verilmedi. Sonunda mart ayında Kazakistan Yatırım Çekme Konseyi toplantısında konu masaya yatırıldı. Dönemin Birinci Başbakan Yardımcısı Roman Sklyar başkanlığında yapılan toplantıda, Koktaszhal ve Kyzylshoky sahalarına ilişkin yeraltı kaynak kullanım hakları,  imzayı atan ve projeye finansman sağlayan Yıldırım’a değil, yeni kurulan yerel bir şirkete; Altyndara Ltd’e verildi.

KAZAKİSTAN’A 1.5 MİLYAR DOLAR YATIRIM YAPTI

Toplantıdan ve devirden sadece birkaç gün önce kurulan Altyndara Ltd. adlı Kazak şirketinin iki şirketi alması, CoreX’e yapılan deyim yerindeyse kamulaştırma kararı şimdilerde hukuki bir boyut kazanmak üzere. Edindiğim bilgilere göre Yıldırım, Kazakistan’a şu ana kadar yaklaşık 1.5 milyar dolarlık yatırım yapmış, gelecek 5 yılda da bu rakama 3 milyar dolarlık bir ekleme yapmayı planlamıştı. Ancak, gelinen noktada 2 yıl boyunca onay alamayan ve yaptığı yatırımları karşılanmayan CoreX’in hukuki yola başvuracağını öğrendim. Bir başka ayrıntı ise Yıldırım’ın CoreX’inden anlaşma imzaladığı her iki şirketi alan Kazak firmanın arkasında ise ülkenin önde gelen ünlü iş adamı Andrey Lavrentyev’in olması. Lavrentyev’in Astana yönetimine yakınlığı, Kazakistan’da oldukça bilinen bir gerçek.

TAHKİME GİDİYOR

Edindiğim bilgilere göre de Türk şirketi Dünya Bankası’na ait Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıklarının Çözüm Merkezi’ne (ICSID- International Centre for Settlement of Investment Disputes) başvuruda bulunmaya hazırlanıyor.

Geçmiş yıllarda Türk şirketleri ile Kazakistan yönetimi arasında tahkim davaları Astana Yönetimi için olumlu sonuçlanmadı. Bunun son örneği Aktau Petrol Ticaret davasında da Türk yatırımcılar, Hazar kıyısındaki petrol terminali yatırımlarının üçüncü taraflara devredildiğini iddia etmiş, ICSID ise süreçten 2017 yılında Kazakistan’ı sorumlu bularak yaklaşık 22,7 milyon dolar tazminat ödenmesine karar vermişti.

TÜRK YATIRIMLARININ BÜYÜKLÜĞÜ 6 MİLYAR DOLAR

Son yıllarda enerji zengini Kazakistan’da 4 bine yakın Türk şirketi bulunuyor. Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in 2022 yılında duyurduğu “Yeni Kazakistan” açılımıyla Türk yatırımlarının miktarı 6 milyar doları aşmış durumda. Türk müteahhitleri için de Kazakistan, 30 milyar dolarlık tamamlanan projeyle en dikkat çeken ülkelerden biri. Tarımdan ilaca, ulaşımdan gıdaya Türkiye’nin önde gelen şirketleri, Kazakistan’da yeni yatırımlar düşünürken, ülkenin en büyük Türk yatırımcısının şirketlerine deyim yerindeyse el konulması oldukça düşündürücü.

Roman Sklyar (En solda) ile  maden şirketleri aldığı belirtilen Andrey Lavrentyev (soldan ikinci)

patronlardunyasi.com