Türkiye kendi rekorunu kırdı, doğal kaynak bütçesi haziran ayında tükendi, iklim krizinin ekonomik faturası büyüyor

Antalya'da düzenlenecek COP31 İklim Zirvesi'ne aylar kala gelen veriler alarm verdi. Türkiye, bu yılki doğal kaynak bütçesini tarihin en erken seviyesinde tüketirken, uzmanlar iklim krizinin artık ekonomik bir risk haline geldiğine dikkat çekiyor. Konuyla ilgili Oksijen gazetesi yazarı Elif Ergu Demiral “Doğal kaynak bütçesini 6 Haziran’da tüketen Türkiye kendi rekorunu kırdı” başlıklı yazı kaleme aldı. İşte Demiral’ın yazısının tamamı:

 

Global Footprint Network verilerine göre Türkiye bu yılki doğal kaynak bütçesini 6 Haziran’da tüketti. Bu tarih, ölçümlerin başlangıcından bu yana en erken tükenişe işaret ediyor. Dünya ise 24 Temmuz itibarıyla gezegenin bir yılda yenileyebileceği tüm kaynakları kullanmış olacak. Antalya’daki COP31’e aylar kala açıklanan veriler, iklim krizinin yalnızca çevre değil, ekonomi üzerinde yarattığı baskıyı da ortaya koyuyor

Aldığınız maaşı düşünün. Her ay ve yılın toplamında kullanabileceğiniz bütçe belli. Ancak siz daha yılın yarısına gelmeden tüm paranızı harcıyor, kalan ayları kredi çekerek geçiriyorsunuz. İnsanlığın bugün gezegenle ilişkisi tam olarak buna benziyor. Üstelik burada borç alma, farklı kaynaklar bulma gibi alternatifler de yok.

Aralarında WWF Türkiye, Yuvam Dünya ve TEMA gibi çok sayıda sivil toplum örgütünün de bulunduğu çevre kuruluşları geçtiğimiz hafta açıkladı, Türkiye 6 Haziran itibarıyla bu yıl kendisine düşen doğal kaynak bütçesini tüketti. Başka bir ifadeyle, yılın geri kalan bölümünde doğanın aynı yıl içinde yenileyebileceğinden daha fazla kaynağı kullanacağız. Bu tarih, Global Footprint Network tarafından hesaplanan “Ülke Limit Aşımı Günü” olarak adlandırılıyor. Eğer dünyadaki herkes Türkiye’deki tüketim düzeyinde yaşasaydı, insanlığın bugünkü yaşam standardını sürdürebilmesi için 2.3 gezegene ihtiyaç olacaktı.

Global Footprint Network, 2026 yılı için Dünya Limit Aşımı Günü’nü ise 30 Temmuz olarak hesaplandı. Bu tarih, insanlığın gezegenin bir yılda yenileyebileceği kaynakları yalnızca 7 ayda tükettiği anlamına geliyor. Kalan beş ay boyunca ise doğanın sermayesini tüketerek, başka bir ifadeyle “ekolojik açık” vererek yaşayacağız.

Bugün insanlık, doğal kaynakları, Dünya’nın kendini yenileme kapasitesinden yaklaşık yüzde 80 daha hızlı tüketiyor. Yani fiilen 1.8 Dünya varmış gibi davranıyoruz. Daha çok yiyor, giyiyor, geziyor, kaynakları israf ediyor, tarım arazilerini, ormanları, temiz havayı, denizleri, yeraltı sularını kaybediyoruz. Bu durum yalnızca çevrecilerin kaygısı değil.

Dünya Bankası, OECD, IMF ve birçok uluslararası kuruluş son yıllarda yayımladıkları raporlarda, doğal sermaye kaybının ekonomik büyüme için ciddi bir tehdit oluşturduğunu vurguluyor. İklim değişikliği nedeniyle artan kuraklıklar, seller, aşırı hava olayları ve verim kayıpları artık ülkelerin milli gelirlerini, şirketlerin kârlılıklarını ve tedarik zincirlerini doğrudan etkiliyor.

Geçtiğimiz haftalarda yazmıştık, örneğin Dünya Bankası’nın analizleri, iklim değişikliğinin önlem alınmaması halinde birçok bölgede ekonomik büyümeyi aşağı çekebileceğini ortaya koyuyor. OECD ise biyoçeşitlilik kaybının ve ekosistem tahribatının küresel ekonominin temel üretim sistemlerini tehdit ettiğine dikkat çekiyor.

Çünkü ekonomi aslında doğanın dışında değil, onun içinde işleyen bir sistem.

İNSANLIĞIN DÜNYAYA 22 YILLIK BORCU VAR

Kısaca hatırlatırsak, insanlık ilk kez 1970’lerin başında gezegenin yıllık yenilenme kapasitesini aşmaya başladı. O dönemde bu duruma dikkat çeken az sayıda uzman vardı. Genel kanı “doğanın kendini yenileyeceği” yönündeydi. Oysa o tarihten bu yana ekolojik açık sürekli büyüyor.

Bugün geldiğimiz noktada insanlığın dünyaya karşı biriktirdiği ekolojik borcun yaklaşık 22 yıla ulaştığı hesaplanıyor. Başka bir ifadeyle, bugün aşırı tüketimi tamamen durdursak bile gezegenimizin bu borcu telafi edebilmesi için onlarca yıl boyunca kendini yenilemeye çalışması gerekecek.

TÜRKİYE NASIL ETKİLENİYOR?

Akdeniz havzasında yer alan Türkiye, iklim krizinin etkilerini en yoğun hisseden ülkeler arasında bulunuyor. Son yıllarda yaşanan kuraklıklar, orman yangınları, ani seller ve su stresi bunun en somut göstergeleri. Ekolojik ayak izinin en büyük bileşeni de karbon emisyonları.

Global Footprint Network’ün hesaplamalarına göre fosil yakıtlardan kaynaklanan karbon emisyonlarının yarıya indirilmesi halinde Dünya Limit Aşımı Günü yaklaşık 3 ay ötelenebilir. Bu veri tek başına bile iklim politikalarının neden kritik olduğunu ortaya koyuyor.

Gıda israfının azaltılması, yenilenebilir enerji yatırımları, enerji verimliliği, döngüsel ekonomi uygulamaları, toplu ulaşımın güçlendirilmesi ve sürdürülebilir tarım uygulamaları da tarihi ileri taşıyabilecek önemli araçlar arasında yer alıyor. Bu nedenle Limit Aşımı Günü verileri, kasım ayında Antalya’da gerçekleştirilecek COP31 İklim Zirvesi öncesinde ayrı bir anlam taşıyor.

COP31’in en önemli başlıklarından birinin, ülkelerin iklim taahhütlerini nasıl gerçekleştireceklerinin olması bekleniyor. Çok sayıda uzman, otorite ve devlet temsilcisi COP31’i “uygulama COP’u” olarak tanımlıyor. Artık yalnızca hedefler değil, finansman, enerji dönüşümü, sanayide karbonsuzlaşma, su yönetimi ve doğa temelli çözümlerin konuşulması hedefleniyor.

Türkiye için de mesele yalnızca emisyon azaltımı değil. Su güvenliğinden tarımsal üretime, ihracattan sanayi rekabetçiliğine kadar geniş bir alan doğrudan iklim riskleriyle bağlantılı.

Limit Aşımı Günü’nün her yıl biraz daha erkene gelmesi bize aynı gerçeği hatırlatıyor. İklim krizi geleceğin sorunu değil.

Kasım ayında Antalya’da dünyanın iklim gündemi konuşulurken, Türkiye’nin önündeki en kritik sorulardan biri de bu olacak:

Türkiye, 6 Haziran itibarıyla bu yıl kendisine düşen doğal kaynakları tüketti. Bugünden sonra, yılın geri kalanında, doğanın bir yıl içinde yenileyebileceğinden daha fazlasını tüketiyor olacağız. Başka bir deyişle, geleceğimize borçlanacağız.

NE YAPARSAK BU TARİHİ ÖTELEMEYİ BAŞARIRIZ?

WWF-Türkiye Doğal Hayatı Koruma Vakfı’nın da dikkat çektiği gibi, Dünya Limit Aşımı Günü’nü ötelemek mümkün. Örneğin, fosil yakıtlardan kaynaklı karbon salımının yüzde 50 azaltılması, Limit Aşımı Günü’nü 3 ay ileriye taşıyabilir. Ya da otomobil kullanımının azaltılması, bu tarihi 13 gün ötelemeyi sağlayabilir. Ekolojik ayak izimizi azaltmak için, gıda israfını önlemekten yenilenebilir enerji kullanımına, ulaşım tercihlerinden doğa dostu ürün tüketimine kadar atılabilecek pek çok adım var. Tüm bu adımlar birlikte atıldığında, hem Dünya Limit Aşımı Günü’nü ileriye taşıyabilir hem de daha yaşanabilir bir gelecek inşa edebiliriz.

WWF-Türkiye Genel Müdürü Ömür Kula, bu kritik eşiğe dikkat çekerek şunları söylüyor:

“Doğanın bir yıl içinde bize sunduğu kaynakları yalnızca 7 ayda tüketmiş olmak hem ülkemizde hem de dünyada yaşamın sürdürülebilirliği açısından alarm verici bir gösterge. Türkiye gibi, iklim krizinden doğrudan etkilenen ve biyolojik çeşitliliğiyle öne çıkan bir ülkede, doğayla uyumlu yaşamı sadece bir tercih değil, zorunluluk olarak görmeliyiz. Bugün içinde bulunduğumuz ekolojik borç durumu, artık erteleyecek zamanımız kalmadığını açıkça ortaya koyuyor. Karar vericilerden iş dünyasına, bireylerden yerel yönetimlere kadar hepimiz, atacağımız her adımda, yapılacak her yasal düzenlemede, alınacak her kararda doğaya olan borcumuzu azaltacak tercihleri atmakla yükümlüyüz. Unutmayalım ki günü kurtarmaya yönelik adımlar, eskisinden çok daha kısa vadede, gıda, enerji, iklim krizi olarak karşımıza çıkıyor. WWF-Türkiye olarak bu dönüşümün mümkün olduğuna inanıyoruz, yeter ki değişimin parçası olmayı seçelim.”

HERKES KATAR GİBİ TÜKETSE 35 GÜN YETECEK

2026 için Dünya Limit Aşımı Günü 30 Temmuz olarak belirlendi. Kaynak bütçesini en erken aşan ülke ise 4 Şubat tarihiyle Katar oldu. Katar’daki tüketim düzeyi tüm dünya için söz konusu olsaydı, insanlık yalnızca 35 gün içinde 2026 yılının bütçesini tüketmiş olacaktı. Bir diğer olumsuz örnek olarak Lüksemburg, 17 Şubat’ta limit aşımına ulaştı. Lüksemburg yaklaşık 700 bin nüfuslu çok küçük ve zengin bir ülke. Yüksek gelir düzeyi, beraberinde yüksek enerji kullanımı ve yüksek tüketimi de getiriyor. Lüksemburg’da özel araç sahipliği çok yüksek, ayrıca ülke düşük nüfuslu olduğu için her gün binlerce insan başka ülkelerden çalışmaya Lüksemburg’a geliyor. Lüksemburg son yıllarda toplu taşımayı ücretsiz hale getirdi, yenilenebilir enerji yatırımlarını artırdı, Avrupa’nın güçlü çevre politikalarına öncülük eden bir ülke oldu. Ancak buna rağmen kişi başına düşen tüketimleri çok yüksek. Limit Aşımı Günü yalnızca çevre politikalarıyla değil yaşam tarzı ve tüketim alışkanlıklarıyla da ölçülüyor.

patronlardunyasi.com