Enflasyon beklentilerinde derin ayrışma, hanehalkı, reel sektör ve piyasa arasında büyük tahmin farkı oluştu

Tah­minlerde görece en yüksek isa­bet piyasa katılımcılarında gö­rülürken, hanehalkı beklentile­rinin gerçekleşmelerden yukarı yönlü olarak belirgin biçimde ayrıştığı dikkati çekiyor. Mer­kez Bankası’nın sektörel enf­lasyon beklentilerine ilişkin ve­ri seti, söz konusu 25 aylık dö­nemde ortalama tahmin hatası piyasa katılım­cılarında 8,5 puanda kalırken, ortalamada reel sektör tahminleri­nin 15 puan, hanehalkı tah­minlerinin ise 31 puan saptı­ğını gösteriyor.

PİYASA TUTTURMAYA YAKLAŞTI

Veriler, dezenflasyon süreci­ni finansal piyasaların daha hız­lı fiyatladığını, vatandaşın ise geçmiş yüksek enflasyon dene­yiminin etkisiyle gelecekteki fi­yat artışlarını daha yüksek ön­görmeye devam ettiğini işaret ediyor.

Dünya gazetesinden Naki Bakır'ın haberine göre, bu dönemde enflasyon beklentilerinde piyasa katılım­cıları ve reel sektör ile vatandaş arasındaki derin makasın da açık kalma­ya devam ettiği dikkati çekiyor. Piyasa katılım­cılarının Mayıs 2023’ten itiba­ren her ay yaptıkları tahminle­rin bir yıl sonraki gerçekleşme­lerin hep altında kaldığı, ancak giderek marjın kapandığı belir­lendi. Bu kesim Mayıs 2023’te gelecek bir yılın sonunda enf­lasyonu yüzde 29,84 öngörür­ken, gerçekleşme yüzde 75,5’le oran bunun 45,6 puan üzerine çıkmıştı.

Tahmin ve gerçekleş­me aralığı Haziran 2023-Ha­ziran 2024’te 41 puana, Tem­muz 2023-Temmuz 2024 eş­leşmesinde 28,6 puana, Ağustos 2023-Ağustos 2024’e göre 10 puana düştü. İzleyen dönemde giderek kapanan marjla bu fark Şubat 2024-Şubat 2025’e göre 1,3 puana kadar indi. Söz konu­su marj izleyen dönemde yavaş da olsa yeniden büyümeye başladı ve Mayıs 2025 tahmini-Mayıs 2026 gerçekleşmesine gö­re 7,6 puan oldu.

Reel sektörün ise Mayıs-Temmuz 2023 döneminde yaptığı gelecek 12 ay sonu enflasyon tahminleri ger­çekleşmelere göre düşük kalır­ken, izleyen dönemde tahminler gerçekleşen oranların hep üze­rinde seyretti. Bu kesimin Tem­muz 2024-Temmuz 2025’e göre 21,5 puana kadar çıkan tahmin ve gerçekleşme farkı, sonrasın­da giderek kapanmaya yüz tuttu ve Mayıs 2025-Mayıs 2026’ya göre 8,4 puana kadar düştü. Ha­nehalkı Mayıs 2023’te yüzde 68,78 oranında yıllık enflasyon tahmin ederken, bir yıl sonra­ki gerçekleşme yüzde 75,45’le bunun 6,7 puan üzerinde geldi.

Bu kesim izleyen ay tahminini yüzde 72,65’e çıkarırken, Hazi­ran 2024 gerçekleşmesi yüzde 71,60’la bunun altında kaldı. İz­leyen dönemde ise hanehalkın­da tahmin hep gerçekleşme­den yüksek olmak üzere arada­ki fark açıldı, Mart 2024-Mart 2025 eşleşmesinde 42 puana kadar yaklaştı. Sonrasında ise bu fark görece küçüldü; Mayıs 2025-Mayıs 2026’ya göre 27,3 puana geriledi. Ancak hanehal­kının bir yıl önceki yıllık tahmi­ninin gerçekleşen oranın hala bu denli üzerinde kalması, önemli bir sapmaya ve beklentideki ya­pışkanlığa işaret etti.

VATANDAŞ GELECEK 12 AY İÇİN DE KÖTÜMSER

Türkiye İstatistik Kuru­mu’nun (TÜİK) Tüketici Fi­yat Endeksinde (TÜFE) yıllık artış Mayıs 2026 sonu itiba­rıyla yüzde 32,61 olurken, ay­nı ayda gelecek 12 ayın (Mayıs 2027) sonu için enflasyon bek­lentisi piyasa katılımcılarında yüzde 23,82, reel sektörde yüz­de 33,10, hanehalkında yüzde 49,51 olarak ölçüldü.

Bu tahminlerin isabet ora­nı bir yılın sonunda test edi­lecek. Hanehalkında bu yıl ocakta yüzde 48,81’e inen, ABD/İsrail-İran savaşının et­kisiyle izleyen süreçte yükse­lerek nisanda yüzde 51,56’ya çıkan gelecek 12 ay sonu enf­lasyon beklentisinin mayıs­ta yeniden yüzde 50’nin al­tına inmesi dikkati çekiyor. Ancak söz konusu oranın, pi­yasa katılımcıları ve reel sek­tör tahminleri ile gerçekleşen manşet enflasyonun geldiği platoya göre hala çok yüksek kaldığı görülüyor.

VATANDAŞIN BEKLENTİSİ NEDEN KIRILAMIYOR?

 Hanehalkının gelecek 12 aya ilişkin enflasyon beklentisinin piyasa ve reel sektörden belirgin şekilde yüksek seyretmesi, yüksek enflasyon döneminin vatandaş üzerindeki kalıcı etkisinin sürdüğüne işaret ediyor. Hanehalkının 12 ay sonrası enflasyon beklentisinin piyasa ve reel sektörden sürekli çok daha yüksek çıkması, sadece ekonomik değil aynı zamanda davranışsal ve sosyolojik bir olgu.

Uzmanlara göre gıda, kira, eğitim, sağlık ve enerji gibi temel harcamalarda hissettiği fiyat artışları dolayısıyla vatandaşın zihninde oluşan enflasyon algısı daha yüksek. Geçmiş yıllardaki yüksek enflasyon deneyimi de beklentilerin aşağı gelmesini yavaşlatıyor. Yüksek enflasyon dönemleri insanlarda kalıcı psikolojik iz bırakıyor. İnsanlar geleceği tahmin ederken son yıllardaki deneyimleri baz alıyor. Bu nedenlerle, enflasyon gerilediği halde vatandaşın hala düşüşe ikna olmadığı görülüyor.

DEZENFLASYON SÜRECİNİN KLASİK ÖZELLİĞİ

Uzmanlara göre enflasyon uzun süre yüksek kaldığında insanlar geçmiş deneyimlerini geleceğe taşıyorlar. Enflasyon düşmeye başladığında ise finansal piyasa daha hızlı, şirketler daha yavaş hanehalkı ise en yavaş adapte oluyor.

Son iki yıla bakıldığında 2023’te enflasyonu en fazla küçümseyen kesim piyasa katılımcıları olurken, 2026’ya gelindiğinde tablonun tersine döndüğü, düşüşü en hızlı fiyatlayan kesim finansal piyasalar olurken, hanehalkının gelecek dönem beklentilerinin yüzde 30’lar dolayına gerilemiş bulunan gerçekleşmelerin çok üzerinde kalmaya devam ettiği görülüyor. Bu durum dezenflasyon sürecinde fiyat algısının vatandaş nezdinde hâlâ tam olarak normalleşmediğine işaret ediyor.

patronlardunyasi.com