Suudi Arabistan’ın yapımını ertelediği 46 bin kişilik NEOM Stadium Projesi, Riyad’ın yeni ekonomik haritasının bir işareti

Toygun ATİLLA

Suudi Arabistan çölün 350 metre üzerine bir futbol sahası kuracaktı.

46 bin seyirci tribünlere çıkacak, Dünya Kupası maçlarını The Line’ın içinde, yerden yüzlerce metre yüksekte izleyecekti.

NEOM Stadium, Suudi Arabistan’ın 2034 Dünya Kupası adaylık dosyasının belki de en çarpıcı projesiydi.

Suudilerin resmi adaylık dosyasında stat hâlâ duruyor.

FIFA’nın sitesinde NEOM hâlâ 2034 Dünya Kupası’nın ev sahibi şehirlerinden biri.

Ama şantiyede durum başka.

Reuters’ın 4 Ekim’de geçtiği habere göre yaklaşık 2,5 milyar dolarlık NEOM Stadium projesi süresiz olarak beklemeye alındı. MEED Projects veritabanında projenin statüsü artık “on hold”. Tamamlanma tarihi de bulunmuyor. 

Suudi Arabistan projeyi resmen iptal etmiş değil. Süresiz askıya aldı. 

350 METREDEKİ STAT NEDEN ÖNEMLİYDİ?

Suudi Arabistan’ın FIFA’ya sunduğu adaylık dosyasına göre NEOM Stadium, The Line’ın içine yerleştirilecek, sahanın bulunduğu seviye yerden 350 metreden daha yüksekte olacaktı.

Yaklaşık 46 bin kişilik stadın grup maçlarının yanı sıra son 32, son 16 ve çeyrek final karşılaşmalarını ağırlaması planlanıyordu. 

Yani bu herhangi bir stat değildi.

The Line’ın dünyaya gösterilecek vitrinlerinden biriydi.

Üstelik FIFA daha 2024’te Suudi Arabistan’ın stat programındaki riski görmüştü.

Suudi adaylığını değerlendirirken özellikle NEOM Stadium ve Prince Mohammed bin Salman Stadium gibi alışılmadık projelerin tasarım ve konumlarının operasyonel belirsizlikler yarattığını belirtmiş, dev stat programının yakından izlenmesi gerektiğini kaydetmişti. O tarihte sekiz stadın henüz inşa edilmemiş olması nedeniyle stat programının risk profili yükselmişti.

İki yıl sonra o risklerden biri kâğıttan sahaya indi.

NEOM Stadium’un beklemeye alınması, Suudi Arabistan’ın 2034 Dünya Kupası yatırımlarından vazgeçtiği anlamına gelmiyor.

MEED Projects’in Reuters ile paylaştığı hesaplamaya göre ülkedeki 15 Dünya Kupası stadının toplam proje değeri yaklaşık 22,7 milyar dolar. NEOM dışındaki statların önemli bölümü farklı aşamalarda ilerliyor.

Daha geçen ay Qiddiya’daki Prince Mohammed bin Salman Stadium’un yalnızca mekanik işleri için 829 milyon Suudi riyali tutarında yeni sözleşme açıklandı. 

Riyad’daki yaklaşık 92 bin kişilik King Salman International Stadium için de erken dönem işlerinin ön yeterlilik süreci bu yıl başlatıldı.

Suudiler frene bastı” kadar basit değil.

Daha doğru tarif şu:

Suudiler parayı yeniden sıralıyor.

THE LINE DEĞİL, OXAGON

Bu değişimin ipucunu aslında PIF Başkanı Yasir Al-Rumayyan aylar önce vermişti.

Al-Rumayyan, PIF’in 2026-2030 stratejisini anlatırken NEOM projelerinin iptal edilmediğini özellikle söyledi.

Ancak çok önemli bir ayrım yaptı.

The Line’ın 2030’a yetişmesinin zorunlu olmadığını belirtirken, NEOM’un sanayi ve lojistik merkezi Oxagon’ı öncelikli gördüğünü açıkladı.

Başka bir ifadeyle NEOM bitmiyor.

NEOM’un içindeki para rotası değişiyor.

Üretim, sanayi, lojistik, enerji ve ekonomik karşılığı daha görünür yatırımlar öne çıkarken The Line gibi dev ve uzun vadeli projelerin temposu yeniden ayarlanıyor.

NEOM Stadium kararını önemli yapan da tam olarak bu.

Çünkü stat The Line’dan bağımsız değildi.

The Line’ın içine yapılacaktı.

The Line yavaşlayınca, onun 350 metre yukarısına kurulacak 2,5 milyar dolarlık stadın takvimi de anlamını kaybetmeye başladı.

TÜRK MÜTEAHHİTLERİ İÇİN NEDEN ÖNEMLİ?

Türkiye açısından asıl takip edilmesi gereken yer burası.

Şimdilik NEOM Stadium’un yükleniciliğiyle herhangi bir Türk şirketini ilişkilendirecek doğrulanmış bir belge yok.

Ancak Suudi Arabistan artık Türk müteahhitleri için sıradan bir dış pazar değil.

Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın Şubat 2026’da Riyad’daki Türkiye-Suudi Arabistan Yatırım Forumu’nda açıkladığı rakama göre Türk müteahhitleri bugüne kadar ülkede 434 proje ve toplam 32,5 milyar dolarlık iş üstlendi. 

Daha önemlisi son dönemdeki hız.

TMB Başkanı Erdal Eren’in mart ayında verdiği verilere göre Türk müteahhitlerinin yalnızca son üç yılda Suudi Arabistan’da üstlendiği projelerin büyüklüğü 7,6 milyar dolar. 

Türk şirketleri NEOM ekosisteminin tamamen dışında da değil.

TMB’nin proje kayıtlarında DORÇE’nin NEOM’da 10 bin kişilik yaşam kenti projesi bulunuyor.

Temmuz ayında ise Türk GülSan Holding ile Suudi Mofarreh Group, Riyad’daki yol, köprü, viyadük ve kavşak projelerine girmek üzere ortak girişim kurdu. 

Bu nedenle 2,5 milyar dolarlık stat kararının Ankara ve Türk müteahhitleri açısından sorusu “NEOM bitti mi?” değil.

Suudi Arabistan’ın dev proje portföyünde bundan sonra hangi işler hızlanacak, hangileri küçülecek ve hangileri bekleyecek?

1,2 TRİLYON DOLARLIK PAZARIN İÇİNDE YENİ ELEME

Bu soru küçümsenecek büyüklükte değil.

Suudi yetkililerin Türkiye Müteahhitler Birliği’nin 2024’teki Türkiye-Suudi Arabistan İnşaat Forumu’nda verdiği rakamlara göre Vision 2030 kapsamındaki NEOM, Qiddiya, Red Sea Global ve diğer mega projeler için öngörülen yatırım hacmi 1,2 trilyon dolara ulaşıyordu. 
Şimdi o dev yatırım havuzunun içinde yeni bir eleme yapılıyor.

NEOM’un tamamı durmuyor.

2034 Dünya Kupası durmuyor.

Suudi Arabistan’ın altyapı yatırımları durmuyor.

Hatta bazı stat ihaleleri ve altyapı paketleri devam ediyor.

Fakat “proje açıklandıysa mutlaka yapılır” dönemi sorgulanmaya başladı.

NEOM Stadium bunun şimdiye kadarki en görünür örneklerinden biri.

Çünkü 2,5 milyar dolar tasarruf etmek için sıradan bir projeyi değil, Dünya Kupası adaylık dosyasının kapağına konulabilecek kadar sembolik bir yapıyı beklemeye aldılar.

Suudi Arabistan artık hayallerini de fizibilite masasına yatırıyor.

patronlardunyasi.com