Şakir Paşa ailesinin ressam kızı Fahrelnissa Zeid’in tablosu Christie’s tarafından Abu Dabi müzayedesinde

Toygun ATİLLA

Bir tablo düşünün...
Önce Londra'da bir büyükelçiliğin duvarlarında.
Sonra bir kraliyet ailesinin sürgün yıllarında.
Ardından Ürdün'de bir evin içinde.
Şimdi, aradan geçen yaklaşık 80 yılın ardından, Abu Dabi'de bir müzayede salonunda.

Bu, yalnızca bir tablonun hikâyesi değil.
Osmanlı'nın son döneminden Cumhuriyet'e, Irak kraliyetinden Ortadoğu'nun darbeler tarihine uzanan sıra dışı bir hayatın da hikâyesi.
Hikâyenin merkezinde ise Türk resim sanatının en önemli isimlerinden biri var.
Fahrelnissa Zeid.

LONDRA'DA BİR TÜRK PRENSES

1940'ların sonu.
İkinci Dünya Savaşı bitmiş, Avrupa yaralarını sarmaya başlamıştı.
Londra'daki Irak Büyükelçiliğinde ise alışılmış diplomatik hayatın dışında başka bir dünya vardı.
Büyükelçi, Irak kraliyet ailesinden Prens Zeid Al-Hussein'di.
Eşi Fahrelnissa Zeid ise Şakir Paşa ailesinin sanatla iç içe yetişmiş kızıydı.
Diplomatik davetler, devlet adamları, aristokratlar...
Fakat Fahrelnissa'nın asıl dünyası tuvalin karşısındaydı.
Büyükelçilikteki atölyesinde renkleri ve geometrik biçimleri kullanarak kendine özgü soyut resimler üretiyordu.
1948–1949 yıllarında tamamladığı Composition da bu dönemin eserlerinden biriydi.
109'a 159 santimetrelik yağlı boya tablo, yıllar sonra Irak'ın siyasi tarihine tanıklık etmiş bir sanat eseri olarak yeniden gündeme gelecekti.

14 TEMMUZ 1958: KRALİYETİN SON GÜNÜ

Bağdat'ta 14 Temmuz 1958 sabahı silahlar patladı.
Irak'ta askerî darbe gerçekleşti.
Haşimi monarşisi devrildi. Kral II. Faysal ve kraliyet ailesinin bazı üyeleri öldürüldü.
Londra'daki büyükelçi Prens Zeid ve eşi Fahrelnissa için de hayat artık eskisi gibi olmayacaktı.
Bir gecede diplomatik statülerini, büyükelçilikteki yaşamlarını ve temsil ettikleri monarşiyi kaybettiler.
Ancak Fahrelnissa'nın yanında götürebildiği başka bir dünya vardı.
Resimleri.
Bunlardan biri de Composition idi.
Kraliyet yıkılmıştı.
Ama tablo sanatçısında kalmıştı.

ÜRDÜN'DE BİR EVİN DUVARINDA

Yıllar geçti.
Fahrelnissa Zeid, hayatının ilerleyen döneminde Ürdün'e yerleşti.
Sanat üretimini sürdürdü, öğrenciler yetiştirdi.
Londra'daki büyükelçilik yıllarından kalan Composition da onunla birlikteydi.
Christie's'in katalog bilgisinde, eserin 1977'de ve 1980'li yıllarda çekilen fotoğraflarda görüldüğü belirtiliyor.

Tablo yalnızca müzayede kayıtlarında karşımıza çıkan bir sanat eseri değil, sanatçının kendi yaşam alanında da izlenebilen bir çalışma.
Bir zamanlar Irak Büyükelçiliğindeki atölyede bulunan resim, yıllar sonra Ürdün'deki yaşamının da parçası olmuştu.
Fahrelnissa Zeid, 1991 yılında hayatını kaybetti.
Tablo ise aile koleksiyonunda kalmaya devam etti.
Ta ki 2003 yılına kadar.

2003: TABLONUN AİLEDEN AYRILDIĞI YIL

Irak tarihinde 2003, Saddam Hüseyin rejiminin devrildiği yıl olarak hatırlanıyor.
Fahrelnissa Zeid'in Composition tablosunun sahiplik geçmişinde de aynı tarih yer alıyor.
Christie's'in açıkladığı kayıtlara göre eser, 2003 yılında sanatçının aile koleksiyonundan özel bir koleksiyona geçti.

Tablo daha sonra başka özel koleksiyonlarda yer aldı.
Bugünkü sahibinin kimliği ise kamuoyuna açıklanmadı.

ŞİMDİ SAHNE ABU DABİ'NİN

1 Kasım 2026.
Bu kez adres Londra, Bağdat veya Amman değil.
Abu Dabi.
Dünyanın en büyük müzayede evlerinden Christie's, kentteki ilk güzel sanatlar müzayedesinde 70 eseri satışa sunmaya hazırlanıyor.
Fahrelnissa Zeid'in Composition tablosu da bu seçkide yer alıyor.
Eser için belirlenen tahmini fiyat 500 bin ila 700 bin dolar.
Bu rakam bir satış sonucu değil. Müzayede öncesi değer tahmini.
Tablonun kaç dolara alıcı bulacağı, hatta satılıp satılmayacağı 1 Kasım'da belli olacak.
Ancak müzayedenin sonucu ne olursa olsun, Composition yalnızca soyut bir resim olarak değerlendirilemeyecek kadar dikkat çekici bir geçmişe sahip.
Bir Türk sanatçının fırçasından çıkmış.
Bir Irak prensinin büyükelçilik yıllarına tanıklık etmiş.
Monarşinin devrilmesinden sonra sanatçısıyla birlikte yaşamaya devam etmiş.
Ve sonunda uluslararası sanat piyasasına ulaşmış.
1958'de Irak'ta kraliyet tarih sahnesinden çekildi. Fahrelnissa Zeid'in renkleri ise yaşamaya devam etti.

patronlardunyasi.com