Napolyon’u mat eden Türk yapay zekâya yenildi, 256 yıl sonra Jeff Bezos emekli etti

Eyüp SERBEST

Macar mucit Wolfgang von Kempelen, 1770 yılında muhteşem bir cihaz icat ettiğini iddia ediyordu. Saray ahalisi icadı inceledi, Avusturya İmparatoriçesi Maria Theresa’ya anlattı. İmparatoriçe meraklandı, muciti saraya davet etti.

Wolfgang von Kempelen, sarayın karşısına satranç oynayabilen bir makine çıkardı.

Ahşap bir dolabın arkasında oturan insan boyutundaki figür, sarıklıydı ve Osmanlı kıyafetleri giyiyordu. Önündeki satranç tahtasında rakibinin hamlelerini takip ediyor, düşünüyor ve kendi taşlarını hareket ettiriyordu.

Makinenin adı kısa sürede “The Turk”, yani “Türk” olarak kayıtlara geçti.

MACAR MUCİTİN BÜYÜK SIRRI

Ancak Macar mucitin söylemediği bir şey vardı, Türk aslında makine değildi.

Kempelen gösteriden önce ahşap dolabın kapaklarını açıyor, izleyicilere içerideki çarkları, dişlileri ve karmaşık mekanizmayı gösteriyordu. Böylece seyirciler satranç oynayan figürün gerçekten mekanik olduğuna inanıyordu.

Ancak mekanizmanın önemli bölümü göz boyamak için tasarlanmıştı. Dolabın içinde, hareketli bölmeler sayesinde seyircilerden gizlenebilen gerçek bir satranç oyuncusu oturuyordu. Taşların konumlarını takip ediyor ve mekanik sistemi kullanarak yukarıdaki Türk figürünün kolunu hareket ettiriyordu.

Yani 18'inci yüzyılın yapay zekâsının arkasında gerçek bir insan vardı.

Fakat sırrı kimse bilmiyordu, The Turk adeta Avrupa’yı büyülemişti. Ülke ülke geziyor, dönemin hükümdarlarıyla, aristokratlarıyla ve bilim insanlarıyla satranç oynuyordu.

NAPOLYON’U YENDİ, ÜNÜNE ÜN KATTI

The Turk’un rakipleri arasında Benjamin Franklin, bilgisayarın mucitlerinden Charles Babbage da oldu. Ancak en meşhur rakibi Napolyon Bonaparte’tı.

Tarihi hikayelere göre, 1809 yılında Viyana'da yapılan karşılaşmada Napolyon’un makineyi sınamak için kurallara aykırı hamleler yaptı. Türk önce taşı yerine koydu. Napolyon bunu tekrarlayınca yeniden müdahale etti. Napolyon üçüncü kez hileli hamle yaptığında Türk kolunu uzatıp satranç taşlarını tahtadan aşağı süpürdü.

Napolyon makinenin akıllı olduğuna inandıktan sonra kurallara uygun oynadı ve satranç maçını kaybetti.

The Turk tam 80 yıl boyunca dünyanın en ünlü mekanik gösterilerinden biri olarak neredeyse tüm dünyayı gezdi. 1854 yılında Philadelphia’da sergilendiği yerde çıkan yangında yok oldu.

BEZOS’UN İLHAM KAYNAĞI

The Turk yok oldu ama teknoloji meraklıları halen onu hatırlıyordu.

Amazon, 2005 yılında internet üzerinden küçük işler yaptırmak isteyen şirketlerle dünyanın farklı yerlerindeki çalışanları buluşturan yeni bir platform kurdu.

Jeff Bezos, platformun adının Amazon Mechanical Turk olmasını istedi.

İsim tesadüf değildi.

1770'teki Türk'ün dışarıdan bakıldığında makine gibi görünen hareketlerini içerideki insan gerçekleştiriyordu. Amazon'un sistemi de aynı mantığı dijital dünyada sürdürecekti.

Bilgisayarların henüz yapamadığı, fotoğraflardaki nesneleri tanımlamak, görüntüleri etiketlemek, ses kayıtlarını yazıya geçirmek, verileri sınıflandırmak, metinlerin anlamını değerlendirmek gibi küçük görevler bu platforma yükleniyor, platformun işini ise insanlar yapıyordu.

Yani, bilgisayar yapıyormuş gibi görünen işi aslında insan yapıyordu.

Tıpkı 1770'teki Türk gibi.

YARIM MİLYONDAN FAZLA TÜRK

Mechanical Turk zaman içinde internet dünyasının en büyük iş gücü pazarı oldu. Platform çalışanlarının sayısı bir dönem 500 binin üzerine çıktı.

Ancak yapay zeka Mechanical Turk’un macerasını sona erdirdi.

Amazon platformun 30 Eylül 2026'da tamamen kapatılacağını açıkladı. Yeni müşterilerin kabulü ise 30 Temmuz'da durduruldu.

Böylece 1770 yılında Viyana'daki bir sarayda başlayan sıra dışı hikâye, 256 yıl sonra tarihin tozlu yaprakları arasında bir kez daha gömüldü.

patronlardunyasi.com