Demir yolu uğruna saray bahçesinden ve bazı köşklerinden vazgeçen Padişah Abdülaziz, 'Demir yolu geçsin de sırtımdan geçsin' demişti

Burak ARTUNER 

Osmanlı devleti, 1871 yılının ilk  aylarında, çok büyük borçlar altına girerek geniş çaplı ve önemli bir yatırıma girişmişti: İstanbul ile Balkanlar'ın belli başlı büyük şehirleri ve Avrupa arasında direkt bağlantı sağlayacak olan 2 bin kilometrelik Rumeli Demir Yolları projesine...

Demiryolunun inşaat çalışmaları 1870 yılında başladı ve ilk safhada 15 kilometrelik Yedikule-Küçükçekmece hattı bitirildi. İstanbullular, ilk defa görüp binme fırsatı buldukları trene büyük ilgi gösterdiler. Fakat seferler başladıktan sonra birtakım şikâyetler ortaya çıktı. Hattın başlangıç noktası Yedikule istasyonu şehrin merkezi olmadığından, gerek yolcuların, gerekse yüklerin buradan merkezi pazarlara ulaşması güçtü. Üstelik demiryolu ile liman arasında bağlantı da kurulmamıştı.

O tarihlerde Topkapı Sarayı'nın denizden görünüşü.

Şikayetlerin artması üzerine demiryolu şirketi harekete geçti. Hattın Yedikule'den daha ileriye, şehrin merkezine kadar uzatılması amacıyla yeni bir proje hazırladı ve bu projeyi uygulayabilmek için yetkili makamlardan izin istedi. Demiryolunun başlangıç noktası için en uygun yer olarak Sirkeci görülmekteydi. Fakat işin bu aşamasında çok önemli bir sorunla karşılaşıldı. Hattın Sirkeci'ye kadar uzatılabilmesi için demiryolunun Topkapı Sarayı'nın bahçesinden geçmesi gerekiyordu. Dolayısıyla, eğer bu projeye itibar edilirse, sarayın bahçesinde bulunan bazı köşklerin yıkılması, bahçelerin bozulması, ayrıca lokomotiflerin savuracağı dumanlara tahammül Sultan Abdülaziz edilmesi lazımdı. Demiryolunun sarayın bahçesinden geçme ihtimali kamuoyunda yoğun bir tartışma başlattı. Muhafazakar kesim, yabancı bir şirketin sarayın bahçesinden tren geçirmesini yadırgadı ve projeye karşı çıktı. Konuya çevre açısından yaklaşanlar ise Sarayburnu gibi eşi bulunmaz bir yerin güzelliğinin bozulmasının doğru olmadığını ileri sürdüler ve buralara demiryolu döşenmesinin şehri gürültüye ve dumana boğacağını iddia ettiler.

PROJEYE ŞİDDETLE KARŞI ÇIKANLAR OLDU 

Sadrazam Ali Paşa, bir komisyon toplayarak meseleyi görüşmeyi kararlaştırdı. Toplantıda bazı bakanlar, özellikle de Mütercim Rüştü Paşa ile Serasker Rıza Paşa hattın Sirkeci'ye uzatılmasına şiddetle muhalefet ettiler. Dolayısıyla buradan da bir karar çıkmadı. En nihayet, Sadrazam Ali Paşa konuyu, bahçenin asıl sahibi olan dönemin padişahı Sultan Abdülaziz'e götürdü. Sultan Abdülaziz'in verdiği cevap, bu konudaki kesin kararlılığını açık bir şekilde ortaya koyacak mahiyetteydi. Padişah, demiryolunun saray bahçesinden geçip geçmemesi konusunda izni sorulduğunda şöyle demişti: Memleketimden demiryolu geçsin de, isterse Sırtımdan geçsin, razıyım!

Sirkeci İstasyonu 1890'da Abdülhamid döneminde açıldı.

PADİŞAHIN TAVRI TARTIŞMALARI SONLANDIRDI

Sultan Abdülaziz'in bu tavrı bütün tartışmaları sona erdirdi. Çünkü mülkün asıl sahibi olan padişah, sarayının bahçesinden geçecek de olsa demiryolu yapılmasını istiyordu. Inşaat, hemen başladı. Çalışmalar Yedikule'den itibaren Narlıkapı, Yerlibostan, Langa Bostanları, Yenikapı, Kumkapı, Çatladıkapı ve Balıkhane Kapısı istikametinde sürdü. Buradan sarayın bahçesine girildi. Samatya, Yenikapı ve Çatladıkapı civarındaki bazı kale duvarları yıkıldı. Sarayın bahçesine giren demiryolu hattı deniz kenarını takip ederek Sirkeci'ye doğru uzandı. Burada Mermer Köşk ile Seraskerlik'e ait iki eski binanın bazı kısımları yıktırıldı ve yine saray bahçesinde bulunan Tıbbiye binasının bir köşesi istimlak edildi. Tersaneye ait bir fabrika ise tamamen kaldırıldı.

Abdülaziz adı verilen lokomotif

SİRKECİ GARI SONRADAN İNŞA EDİLDİ

Trenler, 21 Temmuz 1872 tarihinden itibaren Sirkeci'den Küçükçekmece'ye kadar işlemeye başladı. Demiryolu şirketi Sirkeci'de yeni bir gar inşa etmek yerine o bölgedeki beş-altı evden
istasyon olarak faydalanmayı tercih etti. Bugün Sirkeci'de bulunan gar, çok daha sonraları, 1890 yılında inşa edildi. Sirkeci ile Küçükçekmece arasında günde karşılıklı altı sefer yapılıyordu. Trenlerin bu hatta çalışması, sosyal hayata da yeni bir boyut getirdi. Marmara kıyısında oturanlar işlerine trenle gidip dönmeye başladılar.

Bugün Rahmi M. Koç Müzesi'nde sergilenen Sultan Abdülaziz'in saltanat vagonu.

SULTAN ABDÜLAZİZ'İN ÖZEL VAGONU BUGÜN RAHMİ KOÇ MÜZESİ'NDE SERGİLENİYOR

Demir yollarına bu kadar önem veren Sultan Abdülaziz özel vagonuyla Avrupa seyahatine de çıkmıştı. Bugün İstanbul'da Rahmi M. Koç Müzesi'nde sergilenen vagon İngiltere'nin Birmingham şehrinde yapılmıştı. Saltanat vagonu, Türkiye’deki ilk demir yolunu inşa eden İngiliz şirketi tarafından Sultan Abdülaziz’e sunulmuştur. Vagon, Sultan Abdülaziz tarafından 1867 yılında, Fransız İmparatoru III. Napoléon, İngiltere Kraliçesi Victoria, Belçika Kralı, Prusya Kralı ve son olarak Avusturya- Macaristan İmparatoru ile görüştüğü Avrupa gezilerinde kullanılmıştır.

patronlardunyasi.com