Yavuz Sultan Selim’in hazine mührü, Türk müziğinin kayıp yazması Londra’da Sotheby's müzayedesinde
Londra'da 10 Kasım'da yapılacak müzayedede Türkiye'nin kültür tarihi açısından dikkat çekici iki eser satışa çıkıyor. Biri Yavuz Sultan Selim'in hazine mührünü taşıdığı belirtilen yaklaşık 560 yıllık bir yazma sayfası. Diğeri ise Türk müzik tarihinin kayıp kabul edilen temel metinlerinden birinin 1410 tarihli Farsça nüshası. Sotheby's iki eser için toplam 850 bin ile 1 milyon 270 bin sterlin arasında tahmini değer belirledi.
Toygun ATİLLA
10 Kasım 2026.
Londra.
Sotheby's müzayede salonunda dünyanın farklı ülkelerinden koleksiyonerler, sanat danışmanları ve yatırımcılar buluşacak.
Satış kataloğunda yan yana olmasa da Türkiye'nin tarihini ilgilendiren iki eser bulunuyor.
Birinin hikâyesi Osmanlı sarayına uzanıyor.
Diğerinin hikâyesi Kırşehir'de, yaklaşık altı asır önce kaleme alınmış bir müzik kitabına.
İki eser arasında doğrudan bir tarihî bağ bulunmuyor.
Ancak ikisini buluşturan önemli bir ortak nokta var: Geçmişlerinin bazı dönemleri hâlâ karanlıkta.
YAVUZ SULTAN SELİM'İN HAZİNE MÜHRÜ
Sotheby'sin 40 numaralı lotunda, yaklaşık 1466 yılına tarihlenen Nehcü'l-Ferâdis yazmasının resimli bir sayfası bulunuyor.
Timurlu hükümdarı Ebu Said Gürgânî için hazırlandığı belirtilen yazmanın en dikkat çekici özelliği, Yavuz Sultan Selim'in hazine mührünü taşıması.
Müzayede kataloğundaki sahiplik bilgilerine göre eser, Osmanlı padişahının koleksiyonunda bulunmuş.
Yazmanın 1520'den önce İstanbul'a ulaştığı değerlendiriliyor.
Yani bugün Londra'da satışa sunulan sayfa, bir zamanlar Osmanlı sarayının kitap hazinesiyle ilişkilendirilen bir eserin parçası.
Sotheby'sin belirlediği tahmini fiyat ise 800 bin ile 1 milyon 200 bin sterlin arasında.
Fakat eserin Osmanlı sarayından ayrıldıktan sonraki yolculuğu, satış kataloğundaki bilgilerle bütünüyle aydınlatılamıyor.
500 YILLIK YOLCULUKTAKİ BÜYÜK BOŞLUK
Eserin bilinen geçmişinde 1970'li yıllarda İngiltere'de bir aileye miras kalan özel koleksiyon ile Eylül 2014 tarihli Londra sanat piyasası kaydı bulunuyor.
Ancak 16. yüzyıldaki Osmanlı sarayı bağlantısıyla 20. yüzyıldaki İngiliz özel koleksiyonu arasında uzun bir dönem var.
Yazma saraydan ne zaman ayrıldı?
Hangi koleksiyonlardan geçti?
Avrupa'ya hangi tarihte ulaştı?
Bu soruların tamamına yayımlanan bilgilerden kesin yanıt verilemiyor.
Üstelik hikâye yalnızca bu sayfayla sınırlı değil.
Aynı yazmanın başka bir sayfası, 2019 yılında Christie’s tarafından 848 bin 750 sterline satılmıştı.
Bu durum, tarihî yazmanın farklı sayfalarının ayrı ayrı koleksiyonlara dağıldığını gösteriyor.
Dolayısıyla 10 Kasım'daki satış, yalnızca değerli bir minyatürün el değiştirmesi değil, parçalanmış bir yazmanın koleksiyon tarihinin yeniden gündeme gelmesi anlamına geliyor.
TÜRK MÜZİĞİNİN KAYIP ESERİ ORTAYA ÇIKTI
Aynı müzayedenin 36 numaralı lotunda ise bambaşka bir tarihî eser bulunuyor.
Kırşehirli Yusuf el-Mevlevî'nin Risâle-i Mûsikî adlı eseri.
1410 tarihli Farsça yazma, 20 yapraktan oluşuyor. Sayfalarında makamları açıklayan şemalar ve tablolar yer alıyor.
Eseri önemli kılan yalnızca yaşı değil.
Sotheby's, bu nüshanın bizzat müellif tarafından yazılmış olabileceğini belirtiyor.
Daha da önemlisi, Türk müzik tarihinin temel metinleri arasında sayılan eserin Farsça aslı uzun yıllardır kayıp kabul ediliyordu.
Bilinen en eski tarihli Türkçe çeviri nüshası ise 1469 yılına ait ve Paris'teki Fransa Millî Kütüphanesi'nde bulunuyor.
Sotheby'sin değerlendirmesi doğrulanırsa, Londra'da satışa çıkarılan yazma müzik tarihi araştırmaları açısından son derece önemli bir kaynak olacak.
Çünkü katalogdaki 1410 tarihi, eserin tamamlanmasına ilişkin bazı araştırmalarda verilen 1411 tarihinden de erken.
Sotheby's, yazmanın bazı bölümlerinin eksik olduğunu da belirtiliyor.
KIRŞEHİR'DEN LONDRA'YA UZANAN SORU
Kırşehirli Yusuf, 14. yüzyılın ikinci yarısında doğdu.
Konya'da Mevlevilikle tanıştı. Ney öğrendi, müzik teorisi üzerine çalıştı.
Daha sonra Kırşehir'e dönerek öğrenciler yetiştirdi.
Yüzyıllar boyunca Osmanlı müzik teorisinin gelişimini etkileyen isimlerden biri olarak değerlendirildi.
Bugün onun adına kayıtlı, 1410 tarihli bir yazma Londra'da satışa sunuluyor.
Tahmini fiyatı 50 bin ile 70 bin sterlin.
Ancak burada fiyatın önüne geçen başka bir mesele bulunuyor.
Sotheby'sin kataloğu, eserin müellif hattı olduğu değerlendirmesini içeriyor. Bunun bağımsız paleografik ve kodikolojik incelemelerle de desteklenmesi gerekiyor.
Üstelik yazmanın yüzyıllar boyunca kimlerin elinde bulunduğuna ilişkin ayrıntılı bir sahiplik zinciri kamuya açık katalogda yer almıyor.
Katalogda Ahmet Vefik Paşa'nın koleksiyonunda bulunduğu belirtilen başka bir Farsça nüshadan söz ediliyor. Ancak o nüshanın bugünkü yeri bilinmiyor ve Londra'daki eserle aynı olduğu söylenmiyor.
Bir tarafta Osmanlı padişahının hazine mührünü taşıdığı belirtilen yazma sayfası.
Diğer tarafta Türk müziğinin erken dönem teorik kaynaklarından biri.
Birinin 16. yüzyıldan sonraki yolculuğunda açıklığa kavuşturulması gereken dönemler var.
Diğerinin ise mülkiyet geçmişi kamuya açık bilgilerle ayrıntılı biçimde izlenemiyor.
Her iki eser de uluslararası sanat piyasasının kuralları çerçevesinde satışa sunuluyor.
Mevcut bilgiler, eserlerin yasa dışı yollarla Türkiye'den çıkarıldığını veya çalındığını göstermiyor.
Ancak bu durum, tarihî geçmişlerinin araştırılmasına engel değil.
Çünkü bir eserin bugünkü fiyatı kadar, yüzyıllar boyunca hangi ellerden geçtiği de önem taşıyor.
10 Kasım'da Londra'da iki ayrı lot satışa sunulacak.
Biri bir padişahın mührünü, diğeri Türk müziğinin altı asırlık hafızasını taşıyor.
patronlardunyasi.com
