Ünlü petrol patronu Armand Hammer'in özel koleksiyonundaki İstanbul ressamı Ayvazovski'nin ünlü Girit tablosu satışa çıktı, hikayesini PD yazdı

Toygun ATİLLA

Bir Amerikan petrol patronunun koleksiyonunda Türkiye’den ne çıkar?

Hem de öyle herhangi bir patron değil. Occidental Petroleum’u küçük bir petrol şirketinden dünya enerji devlerinden birine dönüştüren Armand Hammer’dan söz ediyorum.

Sotheby’s’in satışa çıkaracağı özel koleksiyonuna bakarken benim gözüm Degas’ya da Cassatt’a da takılmadı. Bir deniz tablosunda kaldı.

Dalgalı bir Akdeniz…

Savaş gemileri…

Ön planda Yunan bayrağı.

Ressamını görünce hikâye daha da ilginçleşti. 

Ivan Konstantinoviç Ayvazovski.

Tablonun adı ise beni doğrudan Osmanlı tarihine götürdü. 
The Naval Blockade of Crete.
Girit Deniz Ablukası.
Tarih: 1897.

1897 GİRİT KAYNIYOR

O tarihte Girit hâlâ Osmanlı egemenliğindeydi. Adada uzun süredir devam eden siyasi ve toplumsal gerilim yeniden büyük bir ayaklanmaya dönüşmüş, Yunanistan’ın müdahalesiyle mesele Osmanlı-Yunan anlaşmazlığının sınırlarını aşmıştı.

Avrupa’nın büyük güçleri devreye girdi.

İngiltere, Fransa, Rusya, İtalya, Avusturya-Macaristan ve Almanya’nın müdahil olduğu kriz, Girit çevresinde uluslararası deniz ablukasına kadar uzandı.

Ayvazovski de işte bu tarihi kırılmayı resmetti.

Tablo “Osmanlı donanmasının Girit ablukasını” göstermiyor.

Sotheby’s’in katalog anlatımına göre eser, Osmanlı yönetimine karşı Girit’teki ayaklanmanın ardından büyük devletlerin uyguladığı uluslararası deniz ablukasını konu alıyor.

Yani karşımızdaki sadece güzel bir deniz manzarası değil. 19’uncu yüzyılın sonunda Osmanlı İmparatorluğu, Yunanistan ve Avrupa’nın büyük güçlerinin karşı karşıya geldiği Doğu Akdeniz hesaplaşmasının tuvale aktarılmış hali.

AYVAZOVSKİ İSTANBUL’U TANIYORDU

Hikâyenin Türkiye tarafını daha da ilginç yapan ise ressamın kendisi.

Ayvazovski için İstanbul yabancı bir şehir değildi.

Osmanlı başkentine defalarca geldi.

Boğaz’ı, Haliç’i, İstanbul kıyılarını ve şehrin siluetini resmetti.

Osmanlı sarayıyla ilişki kurdu.

Girit tablosu, Osmanlı coğrafyasını uzaktan hayal eden bir ressamın egzotik Doğu resmi değildi.

Ayvazovski, resmettiği coğrafyayı tanıyordu.

Yaklaşık 130 yıl önce yaptığı bu tablo daha sonra Atlantik’in öbür tarafında çok güçlü bir adamın eline geçti.

O ADAM ARMAND HAMMER’DI

Armand Hammer, Amerikan iş dünyasının sıradan patronlarından biri değil…

1956’da küçük bir Kaliforniya petrol şirketi olan Occidental Petroleum’a yatırım yaptı.

Sonraki otuz yılda şirketi uluslararası enerji ve kimya sektörünün büyük oyuncularından birine dönüştürdü.

Petrol Hammer’a muazzam bir servet kazandırdı.

Hammer da o servetin bir bölümünü sanata yatırdı.

Degas’dan Renoir’a, Pissarro’dan Mary Cassatt’a uzanan büyük bir koleksiyon oluşturdu.

koleksiyonunda, Osmanlı Girit’ini anlatan Ayvazovski de vardı.

OSMANLI GİRİT’İ PETROL PATRONUNUN OFİSİNDE

Beni asıl şaşırtan ayrıntı ise bundan sonra karşıma çıktı.

Hammer, Ayvazovski’nin Girit tablosunu bir banka kasasında veya depoda saklamamıştı.

Ofisinin duvarına asmıştı.

Yani dünyanın en güçlü petrol patronlarından biri günlük çalışma hayatında başını kaldırdığında 1897 Girit krizini görüyordu.

Üstelik elimizde bunu gösteren tarihi bir kare de var.

1980’lerde Armand Hammer ile eski ABD Başkanı Jimmy Carter birlikte fotoğraflanıyor.

Arkalarında Ayvazovski’nin tablosu.

Bir fotoğraf karesinde üç ayrı dünya buluşuyor. Amerikan başkanı, Amerikan petrol imparatorluğunun patronu arkalarında Osmanlı İmparatorluğu’nun Girit’teki son büyük krizlerinden biri.

1992’de Hürriyet’e henüz genç bir muhabir olarak girdiğimde bana söylenen ilk nasihat aklıma geldi. 
Bir patronla röportaja gidersen ve arkasında bir tablo varsa mutlaka o tablonun kimin eseri olduğuna bak… 

Ben de öyle yaptım…

Bence bu tabloyu 2–3 milyon sterlinlik fiyatından daha değerli kılan hikâye tam olarak burada.

37 MİLYON DOLARLIK KOLEKSİYON DAĞILIYOR

Şimdi o duvardaki tablolar yeni sahiplerini bulacak.

Sotheby’s, Armand Hammer’ın özel koleksiyonundan seçilen 12 eseri New York ve Londra’daki müzayedelerde satışa çıkarıyor.

Toplam satış öncesi tahmin: 25–37 milyon dolar.

Koleksiyonun piyasa açısından en pahalı eseri Edgar Degas’nın Trois danseuses (Jupes jaunes) adlı çalışması.

Tahmini 10–15 milyon dolar.

Mary Cassatt’ın Summertime tablosu ise 7–10 milyon dolar tahminle satışa çıkacak. Eserin Cassatt için yeni bir müzayede rekoruna ulaşabileceği değerlendiriliyor.

Hammer’ın 1971’de satın aldığı tablo yaklaşık 55 yıldır aile ve vakıf çevresinde kaldı.

Bizim hikâyemizin yıldızı Londra’ya gidiyor.

Ayvazovski’nin The Naval Blockade of Crete tablosu aralık ayında Sotheby’s Londra’da satışa çıkacak.

Tahmini: 2–3 milyon sterlin.

PETROL PARASI SANATA, SANAT YENİDEN PARAYA

Hammer 1990’da öldü.

Occidental Petroleum yaşamaya devam etti.

Sanat koleksiyonu da onlarca yıl korundu.

Şimdi Armand Hammer Foundation farklı bir karar aldı.

Hammer’ın petrol servetiyle aldığı sanat eserlerinin bir bölümü satılacak; elde edilen kaynak vakfın sanat eğitimi ve kurumlara yönelik çalışmalarında kullanılacak.

Aslında sermayenin ilginç bir döngüsü tamamlanıyor.

Petrolden kazanılan para sanata dönüşmüştü.

Şimdi sanat yeniden paraya dönüşüyor.

Degas başka bir duvara gidecek.

Cassatt başka bir koleksiyona.

Ayvazovski’nin Girit’i de yeni sahibini bulacak.
Tablonun yaklaşık 130 yıllık yolculuğunda Türkiye açısından çok ilginç bir dipnot kalacak. 

1897’de Osmanlı Girit’ini resmeden Ayvazovski’nin tablosu, yıllar boyunca Amerikan petrol tarihinin en güçlü patronlarından Armand Hammer’ın çalışma odasının duvarında asılıydı.

Şimdi o duvardan iniyor.

patronlardunyasi.com