Okan Buruk'un kırmızı kartı ve futbol tarihinin en tuhaf tokalaşma krizleri
Okan Buruk, orta hakem Ali Şansalan’ın elini sıkmadı, ardından kırmızı kart gördü. Peki tam tersi olsaydı? Hakem, Okan Buruk’un uzattığı eli geri çevirseydi ne olurdu? Merak edip dünya futbolunun tokalaşma tarihini araştırdık. İngiltere’de bunun yaşandığını, Norveç’te el sıkmamanın yönergeye girdiğini, Chelsea–Tottenham maçında ise iki teknik direktörün el sıkışırken kırmızı kart gördüğünü öğrendik. Mourinho, Ferguson, Wenger ve Guardiola da bu işin yabancısı değil. Anlaşılan futbolda ayaklardan sonra ellerin de disiplin altına alınması gerekiyor.

Toygun ATİLLA
Bir an için düşünün.
Galatasaray–Samsunspor maçı bitmiş.
Okan Buruk, orta hakem Ali Şansalan’a doğru yürüyor.
Elini uzatıyor.
Ali Şansalan ise Okan Buruk’un elini sıkmadan arkasını dönüp gidiyor.
Ne olurdu?
Okan Buruk cebinden sarı kart çıkarabilir miydi?
İkinci kez aynı hareketi yapan hakeme kırmızı kart gösterebilir miydi?
Hakem bir sonraki maçında tribüne mi gönderilirdi?
Yoksa Merkez Hakem Kurulu, hakemin el sıkmama kararını VAR’da incelemeye mi alırdı?
Biliyorum, biraz tuhaf sorular bunlar.
Ama Türkiye’de futbol öyle bir noktaya geldi ki, artık tuhaf olan sorular değil, yaşadıklarımız.
Üstelik işin ilginç tarafı şu:
Hakemin teknik direktörün elini sıkmayı reddettiği bir olay dünya futbolunda gerçekten yaşanmış.
Hem de futbolun beşiği İngiltere’de.
İNGİLTERE’DE BİR HAKEM TEKNİK DİREKTÖRÜN ELİNİ SIKMADI
30 Eylül 2017.
İngiltere Championship Ligi.
Middlesbrough ile Brentford karşılaşıyor.
Maç 2-2 bitiyor.
Brentford Teknik Direktörü Dean Smith, karşılaşmanın hakemi Paul Tierney’nin yanına gidiyor.
Elini uzatıyor.
Ama Smith’in anlatımına göre hakem elini sıkmayı reddediyor.
Üstelik kendisiyle konuşmak da istemiyor.

Smith şaşkın.
Çünkü yıllardır futbolun içinde olmasına rağmen böyle bir davranışla karşılaşmadığını söylüyor.
Konuyu İngiliz profesyonel hakem kuruluşu PGMOL’e taşıyacağını açıklıyor.
Olayın nedeni ise maçta verilmediğini düşündüğü bir penaltı.
Yani hikâyenin içinde yine bir hakem kararı, yine bir itiraz, yine bir kırgınlık var.
Ama bu kez elini sıkmayan teknik direktör değil, hakem.
Peki hakem kırmızı kart gördü mü?
Hayır.
Sarı kart gördü mü?
Hayır.
Hakkında sırf el sıkmadığı için verilmiş bir kart cezası da söz konusu değil.

Çünkü futbolun kurallarında teknik direktörün hakeme kart gösterebilmesi diye bir yetki bulunmuyor.
Buraya kadar her şey normal.
Ama şimdi Türkiye’ye dönelim.
OKAN BURUK’UN ELİNİ SIKMADIĞI HAKEM
21 Kasım 2026.
Galatasaray, Samsunspor’u 2-1 yeniyor.
Maçın ardından Okan Buruk, yardımcı hakemle tokalaşıyor.
Orta hakem Ali Şansalan’la ise tokalaşmıyor.
Ardından ikinci sarı karttan kırmızı kart görüyor.
Galatasaray cephesi, kırmızı kartın gerekçesinin hakemin elini sıkmamak olduğunu savunuyor.

Ancak başka bir iddia daha var.
Buruk’un o sırada sportmenlik dışı bir ifade kullandığı ve kartın bu nedenle gösterildiği öne sürülüyor.
Resmî hakem raporunu görmeden hangisinin doğru olduğunu kesin olarak söyleyemeyiz.
Fakat olayın ardından Okan Buruk’un yaptığı açıklama, yaşananların mizahi boyutunu tek cümlede özetliyor.
Stadyumdan çıkarken gazetecilerin ellerini tek tek sıkıyor.
Sonra soruyor:
“El sıkmamız serbest herhalde!”
Doğrusu, futbol tarihinin en kısa basın toplantılarından biri olabilecek bir cümle.
Hem soru var içinde.
Hem itiraz.
Hem de ince bir alay.
Şimdi bu iki olayı yan yana koyun.
İngiltere’de hakem teknik direktörün elini sıkmıyor.
Türkiye’de teknik direktör hakemin elini sıkmıyor.
Birinde teknik direktör şikâyet ediyor.
Diğerinde teknik direktör kırmızı kart görüyor.
Elbette iki olayın disiplin bakımından aynı olduğunu söyleyemeyiz.
Ama insanın aklına şu soru gelmiyor mu?
Futbolda nezaket tek yönlü bir trafik mi?
NORVEÇLİLER EL SIKMAMANIN YÖNERGESİNİ YAZMIŞ
Dünya futbolunda bu sorunun peşine düşünce yolumuz Norveç’e düştü.
İskandinav ülkelerinin kurallara bağlılığını biliriz.
Trafikte kırmızı ışıkta dururlar.
Kuyrukta birbirlerinin önüne geçmezler.
Toplu taşımada kimseyi rahatsız etmezler.
Meğer futbol sahasında el sıkmamanın bile yönergesini hazırlamışlar.
Norveç Futbol Federasyonu’nun 2018 tarihli hakem yönergesinde, maç sonunda hakemle gösterişli biçimde tokalaşmayı reddetmek, oyunun ruhuna aykırı davranışlar arasında sayılıyor.

Önce sözlü uyarı öngörülüyor.
Davranış sürerse ihraç gündeme gelebiliyor.
İşte buna kurallı toplum denir.
Ama burada bir ayrıntı var.
Söz konusu düzenleme 2018 tarihli. Günümüzde nasıl uygulandığını ayrıca doğrulamak gerekiyor.
Yine de insan merak ediyor.
Norveçliler el sıkmamanın yönergesini yazdıysa, acaba el sıkışmanın süresini de belirlemişler midir?
İki saniye: Nezaket.
Üç saniye: Dostluk.
Beş saniye: Şüpheli temas.
On saniye: VAR incelemesi.
Şaka bir yana, Norveç örneği bize önemli bir şey söylüyor.
Futbolun bazı ülkelerinde el sıkmamak, yalnızca kişisel bir tercih değil, disiplin bakımından değerlendirilebilecek bir davranış.
Ama otomatik kırmızı kart anlamına gelmiyor.
TUCHEL İLE CONTE’NİN HATASI EL SIKMAMAK DEĞİL, ELİ BIRAKMAMAKTI
Şimdi gelelim futbol tarihinin en unutulmaz tokalaşmalarından birine.
14 Ağustos 2022.
Chelsea–Tottenham maçı.
Bir tarafta Thomas Tuchel.
Diğer tarafta Antonio Conte.
Maç bitiyor.
İki teknik direktör tokalaşıyor.
Ama Tuchel, Conte’nin elini bırakmıyor.
Conte elini çekmeye çalışıyor.
Tuchel bırakmıyor.
Derken göz göze geliyorlar.
Sesler yükseliyor.
Ortalık karışıyor.
Hakem Anthony Taylor ikisine de kırmızı kart gösteriyor.
Düşünün.
Okan Buruk’un el sıkmaması kırmızı kart tartışması yaratıyor.
Tuchel ile Conte ise el sıkışırken kavga edip kırmızı kart görüyor.
Buradan çıkarılacak ders şu:
Futbolda el sıkmamak da tehlikeli, eli fazla sıkmak da.
Belki en doğrusu Japonlar gibi uzaktan eğilerek selam vermek.
Gerçi bizim futbolumuzda o da yanlış anlaşılabilir.
Hakem, kendisine doğru eğilen teknik direktörü alaycı davranıştan ihraç edebilir.
Hatta eğilme açısı konusunda VAR incelemesi bile isteyebilir.
XAVI’NİN TOKALAŞMASI DA UEFA’NIN DOSYASINA GİRDİ
16 Nisan 2024.
Barcelona ile Paris Saint-Germain karşılaşıyor.
Barcelona Teknik Direktörü Xavi Hernández, hakem kararlarına sinirleniyor.
İtiraz ediyor.
Kırmızı kart görüyor.
Ancak olay burada bitmiyor.

UEFA’nın disiplin değerlendirmesine maç sonrasındaki davranışları da giriyor.
Bunların arasında hakemlerle agresif biçimde tokalaşmaya çalışması ve hakem odasına giderek itirazlarını sürdürmesi bulunuyor.
Şimdi burada ince bir ayrıntı var.
Xavi tokalaşmak istiyor.
Ama tokalaşma sırasındaki agresif davranışları da disiplin konusu oluyor.
Demek ki futbolda yalnızca elin uzatılıp uzatılmadığı değil, nasıl uzatıldığı da önem taşıyor.
Diplomaside buna beden dili deniyor.
Futbolda disiplin dosyası.
MOURINHO, FERGUSON, WENGER, GUARDIOLA… EL SIKIŞMAMA KULÜBÜ
Dünya futbolunun büyük teknik direktörlerinin de bu konuda hayli kabarık bir geçmişi var.
José Mourinho.
Sir Alex Ferguson.
Arsène Wenger.
Pep Guardiola.
Dördünün de kariyerinde tokalaşma tartışması bulunuyor.
2009’da Wenger, Manchester City maçından sonra Mark Hughes’un elini sıkmadan soyunma odasına gidiyor.

2017’de Mourinho, Stoke City maçının ardından rakip teknik ekipteki bazı isimlerle tokalaşıyor ama Mark Hughes’u es geçiyor.
2014’te Guardiola, MLS All-Star maçının ardından Caleb Porter’la tokalaşmayı reddediyor.

Ferguson’un da 2013’te Rafael Benítez’in uzattığı eli sıkmadığı ileri sürülüyor.
Dört teknik direktör.
Dört ayrı hikâye.
Ve ortak bir mesaj:
Bazen bir insanın elini sıkmamak, ona söyleyebileceğiniz uzun bir cümleden daha fazlasını anlatır.
Elbette bu olaylarda el sıkılmayan kişiler hakem değil, rakip teknik direktörler.
Dolayısıyla Okan Buruk’un gördüğü kart için doğrudan emsal sayılamazlar.
Ama futbolun tokalaşmaya yüklediği anlamı göstermesi bakımından hayli öğreticiler.
Hele Mourinho’yu düşünün.
Bir insanı tek kelime söylemeden sinirlendirmek konusunda dünya futbolunun yaşayan ustalarından biri.
Bazen bir bakışı yeterli.
Bazen bir gülümsemesi.
Bazen de sıkmadığı bir el.
ANTİK YUNAN’DAN MODERN FUTBOLA BİR EL SIKIŞMASININ TARİHİ
Aslında mesele futboldan çok daha eski.
El sıkışmak insanlık tarihinin en eski diplomatik jestlerinden biri.
Antik Yunan kabartmalarında tokalaşan insanları görüyoruz.
Roma dünyasında sağ ellerin birleşmesi, güven ve bağlılığın sembollerinden biriydi.
Bugün bile diplomatik ilişkilerde el sıkışmak başlı başına bir mesaj.
Donald Trump’ın dünya liderleriyle yaptığı uzun ve zaman zaman güç gösterisine dönüşen tokalaşmaları hatırlayın.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’la el sıkışması günlerce konuşulmuştu.
İki liderin elleri neredeyse diplomatik müzakerenin ayrı bir masasına dönüşmüştü.
Ama ne Trump’a ne Macron’a bu yüzden sarı kart gösterildi.
Gerçi diplomasiye futbol kuralları uygulansaydı, Birleşmiş Milletler toplantılarında kırmızı kart görmeyen lider kalır mıydı, o da ayrı mesele.
FUTBOLUN KİTABINDA EL SIKIŞMA ZORUNLULUĞU YOK
Gelelim meselenin en önemli bölümüne.
Futbolun kurallarını belirleyen IFAB’ın oyun kurallarında, teknik direktörlerin maç sonunda hakemle tokalaşmasını zorunlu kılan açık bir hüküm bulunmuyor.
Ancak hakeme söz veya hareketle itiraz etmek, açık saygısızlık göstermek ve kışkırtıcı davranışlarda bulunmak disiplin yaptırımına yol açabiliyor.
Üstelik maçın bitiş düdüğü, hakemin disiplin yetkisinin de aynı anda sona erdiği anlamına gelmiyor.
Dolayısıyla Okan Buruk’un maç sonunda kart görmesi tek başına kurallara aykırı değil.

Ama burada belirleyici soru şu:
Ali Şansalan, ikinci sarı kartı hangi davranış nedeniyle gösterdi?
Okan Buruk’un elini sıkmamasını mı cezalandırdı?
Yoksa o sırada gerçekleşen başka bir söz veya hareketi mi?
Bunun kesin cevabını resmî hakem raporu verecek.
DÜNYAYI DOLAŞTIK, OKAN BURUK’UN BİREBİR EŞİNİ BULAMADIK
İngiltere’de hakemin teknik direktörün elini sıkmayı reddettiği olayı bulduk.
Yine İngiltere’de hakemin elini sıkmayı reddeden teknik direktörün disiplin dosyasına giren davranışını gördük.
Norveç’te tokalaşmayı reddetmeyi düzenleyen hakem yönergesine ulaştık.
Tuchel ile Conte’nin el sıkışırken nasıl kırmızı kart gördüğünü hatırladık.
Xavi’nin tokalaşmasının UEFA dosyasına nasıl girdiğini inceledik.
Mourinho’nun, Ferguson’un, Wenger’in, Guardiola’nın tokalaşma geçmişini karıştırdık.
Ama yalnızca maç sonunda orta hakemin elini sıkmadığı için ikinci sarı karttan kırmızı kart gördüğü kesin biçimde belgelenmiş, Okan Buruk’la birebir aynı bir örneğe ulaşamadık.
Bu, dünya futbolunda böyle bir olayın hiç yaşanmadığı anlamına gelmiyor.
Ancak araştırmanın ortaya koyduğu önemli bir gerçek var.
Futbolda hakeme saygı zorunlu.
Tokalaşma ise başlı başına zorunlu bir oyun kuralı değil.
İkisini birbirine karıştırmamak gerekiyor.
Çünkü saygı ile nezaket birbirine yakın kavramlar olsa da aynı şey değiller.
Bir insanın elini sıkabilirsiniz ama ona saygı duymayabilirsiniz.
Bir insanın elini sıkmayabilirsiniz ama ona hakaret de etmiş olmazsınız.
Ve bütün bunların ötesinde, futbolun kurallarının herkese aynı ölçüde uygulanması gerekir.
İşte bu yüzden yazının başındaki soruya dönüyorum.
Ya Ali Şansalan, Okan Buruk’un elini sıkmasaydı?
Elbette Okan Buruk hakeme kırmızı kart gösteremezdi.
Ama bu durum, hakemin davranışının eleştirilemeyeceği anlamına da gelmezdi.
Çünkü saygı, yalnızca teknik direktörlerden hakemlere doğru uzanan tek yönlü bir yol değildir.
Karşılıklıdır.
Ve karşılıklı olması için de illa el sıkışmak gerekmez.
Belki de futbolumuzun asıl ihtiyacı yeni bir tokalaşma yönergesi değil.
Biraz sağduyu.
Biraz ölçülülük.
Biraz da karşılıklı saygı.
Yoksa yakında maçlardan sonra hakemler, futbolcular ve teknik direktörler için yeni bir uygulama başlatmak gerekecek.
Önce tokalaşma kontrolü.
Ardından el sıkışma süresi ölçümü.
Sonra da şüpheli temaslar için VAR incelemesi.
Bir zamanlar futbol ayakla oynanan bir oyundu.
Şimdi görüyoruz ki bazen bütün mesele elden çıkıyor.
Üstelik topa elle dokunmadan.
patronlardunyasi.com








































