House of Cards’tan Türkiye’ye, gizli patronlar, kullanışlı aptallar
House of Cards’ı yeniden izlerken o hırslı gazeteci takıldı aklıma. Kendini Washington’ın sırlarını çözen büyük gazeteci sanıyordu. Oysa sırlar özellikle önüne bırakılıyordu. Güç merkezleri en iyi gazeteciyi değil, kendisine “Neden bu bilgiyi bana veriyorsun?” diye sormayacak olanı seçer.
Toygun ATİLLA
İnanın hiçbir sebebi yok. House of Cards’ı yeniden izlerken aklıma geldi.
Hatırlarsınız… Zoe Barnes.
Genç, hırslı bir gazeteci.
Washington’ın kapalı kapılarının ardına girdiğini, Amerikan siyasetinin en mahrem bilgilerine ulaştığını düşünüyordu.
Birden ülkenin konuştuğu gazeteci oldu. Manşetler onun. Washington onun peşinde.
Telefonunda kimsenin ulaşamadığı isimler…
Elinde kimsenin bilmediği bilgiler…
Kendini müthiş bir gazeteci sanıyordu.
Oysa değildi.
Asıl hikâye, onun öğrendiklerinde değil, o bilgilerin neden özellikle ona verildiğindeydi.
Frank Underwood onu seçmişti.
Zoe’nin zaaflarını görmüştü.
Hırslıydı.
Sabırsızdı.
Öne çıkmak istiyordu.
Önüne bırakılan büyük haberlerin büyüsüne kapılıp en basit soruyu sormuyordu.
“Bu bilgiyi neden bana veriyorsun?”
İşte orada gazetecilik bitiyor, başka bir şey başlıyor.
HABERİ ALMAK BAŞKA, HABERİN YEMİ OLMAK BAŞKA
35 yıldır bu mesleğin içindeyim. Polis muhabirliği yaptım. Adliye koridorlarında dolaştım.
Savcılarla, emniyetçilerle, bürokratlarla, siyasetçilerle, istihbaratçılarla konuştum.
Bazen gecenin bir yarısı telefonum çaldı. Önüme gerçekten çok önemli bilgiler geldi.
Yıllar bana bir şeyi öğretti. Bir gazeteciye çok değerli bir bilgi geliyorsa iki soru sorulur.
Bir: Bu doğru mu?
İki: Bu adam bunu neden bana veriyor?
İkinci soruyu sormazsanız birincinin cevabı doğru olsa bile kullanılabilirsiniz.
Manipülasyonun en ustacası yalan bilgiyle yapılmaz.
Gerçek bilgiyle yapılır.
Size doğru bir belge verirler.
Doğru bir isim verirler.
Doğru bir tarih verirler.
Siz hepsini doğrular, yayımlarsınız.
Haberiniz de doğrudur.
O haberin neden tam o gün, neden tam o saatte ve neden sizin elinize bırakıldığını bilmiyorsanız hikâyenin yarısını görüyorsunuz demektir.
Belki de birileri sizin doğru haberinizle başka bir hesabı görüyordur.
GÜÇ MERKEZLERİ VASATI SEVER
Türkiye bunun bedelini çok ödedi.
Siyasette ödedi.
Bürokraside ödedi.
Yargıda ödedi.
Medyada ödedi.
FETÖ döneminde ise bunun neredeyse laboratuvarını gördük.
Dosyalar servis edildi.
Belgeler taşındı.
İsimler fısıldandı.
Bazı gazeteciler kendilerini devletin en gizli bilgilerine ulaşan müthiş muhabirler zannettiler.
Oysa yıllar sonra gördük ki bazı kapılar gazetecilik başarısıyla açılmamıştı.
İçeriden biri kapının kolunu çevirmişti.
Güç merkezlerinin her zaman çok iyi gazetecilere ihtiyacı yoktur.
Hatta bazen iyi gazeteci işlerine gelmez.
İyi gazeteci huysuzdur.
Belgeyi alır ama yetinmez.
İkinci kişiyi arar.
Üçüncü kişiye sorar.
Tarihe bakar.
Dosyanın arkasını kurcalar.
Sonunda dönüp kaynağına şu sevimsiz soruyu sorar. “Peki senin çıkarın ne?”
İşte bu soru birçok “gizli dostluğun” sonudur.
TRAFİK KAZASINI YAZAMAZ, DEVLETİN SIRRINI YAZAR
Bugün de zaman zaman şaşkınlıkla izliyorum.
Basit bir trafik kazası olsa yaralıların isimlerini öğrenmekte zorlanacak kadar muhabirlik pratiğinden uzak birileri…
Bir bakıyorsunuz ertesi sabah devletin, siyasetin, yargının ya da iş dünyasının en mahrem bilgilerini yayımlıyor.
Kimsenin ulaşamadığı belge onda.
Kimsenin bilmediği görüşme onda.
Kimsenin duymadığı operasyon onda.
İnsan ister istemez soruyor. Bir gecede Woodward-Bernstein mı oldun?
Yoksa birileri seni mi seçti?
Asıl mesele budur.
Gazeteci için “Kimsenin bilmediğini biliyorum” duygusu tehlikeli bir uyuşturucudur.
Bir süre sonra kaynaklarınızın gücünü kendi gücünüz sanmaya başlarsınız.
Telefonunuza gelen mesajları mesleki itibarınız zannedersiniz.
Size dosya getirenlerin sizi neden tercih ettiğini sorgulamamaya başlarsınız.
Artık haber toplamıyorsunuzdur.
Size haber veriliyordur.
İkisi aynı şey değildir.
YILDIRAY OĞUR’UN HAKKINI TESLİM EDELİM
Burada sevgili dostum Yıldıray Oğur’a ayrı bir parantez açacağım.
“Kullanışlı aptal” sözünü onun için ben söylemiyorum.
Kendisi söyledi.
Geçmişteki bazı tutumlarını anlatırken bu ağır ifadeyi kendi adına kullanacak kadar açık sözlü davrandı.
Bu yüzden adını rahatlıkla yazıyorum.
Hatta hakkını da teslim ediyorum.
Hiç olmazsa dönüp aynaya baktı.
Kendisini sorguladı.
“Kullanıldım mı?” diye sordu.
Bunu yapmayanlar var.
Hem de çok.
Hâlâ önlerine bırakılan her dosyayı gazetecilik başarısı sananlar…
Hâlâ “çok gizli kaynağım” diye böbürlenenler…
Hâlâ birilerinin kavgasında kendilerine verilen rolü oynarken ülkenin gündemini belirlediklerini düşünenler…
Zoe Barnes’ın hiç değilse bir mazereti vardı.
O bir televizyon dizisinin karakteriydi.
Bizimkiler gerçek.
İşin en kötüsü, dizi hâlâ devam ediyor.
Gazetecilikte mesele sadece haberin doğru olup olmadığı değildir.
Asıl haber, o haberi kimin neden sizin önünüze bıraktığıdır.
Telefonunuz bir gün hiç beklemediğiniz kadar önemli bir bilgi için çalarsa sevinmeden önce sorun:
“Neden ben?”
O iki kelime bazen sizi manşetten maşa olmaya giden yoldan kurtarır.
patronlardunyasi.com
