Toygun ATİLLA

Bugün Reuters'e düşen BYD Başkan Yardımcısının sözlerini okuyunca yıllar önce izlediğim Organize İşler filmindeki o meşhur sahneyi anımsadım. 

Hatırlayın Yılmaz Erdoğan ile Tolga Çevik'in karşılıklı konuştuğu o sahne... 

Yılmaz Erdoğan: "Araba nerede Süpermen ?" 
Tolga Çevik: "Müşteride" 
Y.E: "Para nerede Süpermen" 
T.Ç: "Yarın verecekler"
Y.E: "Araba nerede ?" 
T.Ç: "Müşteride 
Y.E: "Para nerede ?" 
T.Ç : "Yarın verecekler" 

Bugün BYD olayına bakınca aklıma benzer sorular geldi. Eminim Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'da aynı soruları bürokratlarına şu şekilde soracaktır. 

"Fabrika nerede?" 

"150 bin araçlık üretim kapasitesi nerede?" 

"5 bin kişilik istihdam nerede?" 

"Ar-Ge merkezi nerede?" 

"Türkiye'nin bu yatırımlar karşılığında elde etmesi beklenen kazanımlar nerede?" 

Şimdi hep birlikte 2 yıl öncesindeki o gazete manşetlerine, televizyon haberlerine tekrar gidelim. 

BYD'nin Manisa'da açacağını ilan ettiği, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın da dahil edildiği protokolle yapılan sunum beni o günde çok şaşırtmıştı. 
Şaşırmamın sebebi "Yerli ve Mİlli" olarak sunulan Türkiye'nin ilk elektrikli otomobili Togg'a Çinli bir rakip "yatırım" ambalajı ile sunuluyordu. 
Şimdi gelin geriye gidelim. O günlerden bugünlere neler yaşanmış, kim neler söylemiş, tekrar bakalım... 

8 Temmuz 2024

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın da katıldığı törende Türkiye, dünyanın en büyük elektrikli otomobil üreticilerinden Çinli BYD ile "tarihi olarak nitelenen" bir yatırım anlaşmasına imza attı. 

Açıklanan rakamlar etkileyiciydi BYD 1 milyar dolarlık yatırım yapacak, Manisa'da üretim tesisi kurulacak, Ar-Ge merkezi yapılacak, 5 bin kişi istihdam edilecekti. 

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır "Elektrikli araç ve  batarya teknolojilerinde lider küresel marka BYD'nn ülkemize yatırım kararı almasından memnuniyet duyuyoruz. Yeni nesil araçların yüksek katma değerle üretime yönelik bu yatırım otomotiv sektörümüze güç katacak" 

2024'te aslında Türkiye, Çin menşeili araçlara ek vergi uygulamaya başlamıştı. Ancak aynı dönemde yatırım yapacak üreticiler için özel bir teşvik mekanizması oluşturuldu. Türkiye, araç ithal eden şirketler değil, Türkiye'de üretim yapan şirketler istiyordu. 
İşte o gün yapılan anlaşmanın çerçevesi buydu. 

BYD, yatırım yapması karşılığında çeşitli teşviklerden yararlanabilecek bir konuma geldi. 

Sonuç mu? 

BYD 2 yıl boyunca tek bir çivi çakmadı ve bugün de fabrika yatırımını Macaristan'a kaydırdığını açıkladı. 

Bence Türkiye'de bir kamuoyu varsa o gün de bugün de şu soruyu yüksek sesle sormalı...

Türkiye yıllardır TOGG için kaynak arıyor, vergi teşvikleri veriyor, şarj alt yapısı kuruyor, elektrikli otomobil dönüşümünü milli bir proje olarak anlatıyor. 

Fakat ne gariptir ki, aynı dönemde dünyanın en büyük elektrikli araç üreticilerinden BYD'ye destek veriliyor. TOGG ile rekabete sokuluyor. 

Bir tarafta Gemlik'te üretim yapan TOGG diğer yanda ise tek bir yatırım hamlesi yapmayan ve kendisine sunulan vergi kolaylıkları ile önemli satış rakamlarına ulaşan BYD...

Bir yatırım açıklanırken kamuoyuna büyük hedefler anlatılıyorsa, aradan geçen süre sonunda o hedeflerin hangi noktada olduğunun da aynı açıklıkla paylaşılması gerekir. Bunun sebebi de verilen teşvikler kamunun teşvikleri olmasıdır.  Yani verilen sözler kamu adına verilmiştir.

Doğal olarak da bir yurttaş ve gazeteci olarak ben şu sorularıma cevap arıyorum. 

BYD’ye hangi teşvikler verildi? (Kısmen biliyoruz. Vergi avantajları, yatırım teşvikleri ve yatırımcıya özel kolaylıklar olduğu açıklandı. Ancak teşvik paketinin tam mali büyüklüğü kamuoyuna detaylı açıklanmadı.) 

Türkiye ne kadar vergi gelirinden vazgeçti? (Bilmiyoruz. BYD’nin yatırım kararı sonrasında hangi araçların hangi vergi avantajlarıyla ithal edildiği ve bunun bütçeye etkisi kamuoyuna açıklanmadı) 

Bu teşviklerin parasal büyüklüğü neydi?

Yatırım takvimi hangi şartlarla belirlendi?

Şirket bugüne kadar hangi yükümlülüklerini yerine getirdi?

Gecikme halinde uygulanacak yaptırımlar var mı?

Fabrika yatırımı ertelendi mi, askıya mı alındı, yoksa takvim mi değişti?

Türkiye’nin beklentileri ile şirketin mevcut planları arasında bir farklılık oluştu mu?

Bu soruların sormamız ve yanıtlarını bilmemiz gerekliliği hem gazetecilik hem de yurttaşlık görevimiz olduğunu düşünüyorum.

İLGİLİ HABER

2024'te Manisa'da fabrika kuracağını açıklayan Çinli BYD Türkiye'den vazgeçti, Macaristan'ı tercih etti

patronlardunyasi.com