Bilim insanlarının geliştirdiği yapay zeka doğada olmayan ilk virüsleri üretti, biyogüvenlik tartışmaları alevlendi

Stanford Üniversitesi araştırmacıları, canlıların genetik şifresini (DNA) kullanarak sıfırdan yapay yaşam kodları üretebilen Evo 2 adlı yeni bir yapay zeka programı geliştirdi.

ChatGPT gibi yapay zeka uygulamaları insan diliyle metinler yazabiliyorken Evo 2 de canlıların yapı taşı olan DNA diliyle genetik kodlar yazıyor. Doğada var olan genleri kopyalamıyor yalnız, hiç var olmamış yeni gen dizilimleri üretiyor. 

BİLİM İNSANLARI, SENTETİK VİRÜS ÜRETTİ

Bilim insanları bu programı kullanarak, bakterileri enfekte eden küçük virüsler olan 16 sentetik faj tasarlayıp ürettiler. 'Bakteri yiyen' olarak ifade edilen fajlar bazen hastalık yapan bakterileri öldürmek için antibiyotik ilaçlar yerine kullanılıyor. 

YAPAY VİRÜSLER, E.COLİ BAKTERİSİNİ DOĞAL VİRÜSTEN DAHA ETKİLİ ŞEKİLDE ÖLDÜRDÜ

Araştırmacılar, yaptıkları testlerde, ürettikleri yeni fajların, Evo 2'nin üzerinde çalışması için şablon görevi gören doğal faj ΦX174'ten daha etkili bir şekilde yaygın mikrop E.coli'yi öldürdüğünü keşfetti. Sonuçlar Science dergisinde yayınlandı.

Financial Times'ta yer alan haberde, proje lideri Brian Hie, "Çalışmamız, üretken tasarımın işlevsel genomların tamamını üretebileceğini ilk kez gösteren bir kavram kanıtıdır. Fajlarla çalışmayı seçtik çünkü bunlar küçük virüslerdir, iyi incelenmiştir ve moleküler biyoloji ve tedavi alanlarında geniş uygulama alanlarına sahiptirler" dedi. 

DAHA KARMAŞIK YAŞAM FORMLARINA GENİŞLETİLEBİLİR

Bu yaklaşımın daha sonra bakteri gibi daha büyük organizmalara ve ardından daha karmaşık yaşam formlarına da genişletilebileceğini sözlerine ekledi.

'BİYOLOJİNİN WRIGHT KARDEŞLER ANI'

DNA sentezi şirketi Genyro'nun CEO'su ve genomik uzmanı Adrian Woolfson, "Brian Hie'nin çığır açan makalesinin önemi abartılamaz. Bu, biyolojinin Wright Kardeşler anı; evrimin yarattığı varlıklara arkamızdan bakmayı bırakıp, gelecekteki biyolojik olasılıkların engin alanlarıyla karşı karşıya kaldığımız an" ifadelerini kullandı. 

Faj terapisi, Doğu Avrupa'da uzun yıllardır kullanılıyor. Hastanın bakteri türüne özel fajlar seçiliyor ve enfeksiyon bölgesine topikal uygulama, enjeksiyon veya ağız yoluyla veriliyor. Batı'da ise karmaşık prosedürler gerektirmesi ve bakterilerin direnç geliştirme potansiyeli gibi çeşitli nedenlerle yaygın olarak uygulanmıyor. 

Stanford ekibinin bir diğer üyesi Samuel King, yapay zekanın faj terapisinin yeniden canlanmasına yol açabileceğini belirterek, "Korkutucu antibiyotik dirençli patojenlerin ortaya çıkışına dair daha fazla kanıt ortaya çıktıkça, yenilikçi alternatif çözümlere ihtiyacımız olacak ve faj terapisi kesinlikle bunlardan biri" diye konuştu. 

Güvenlik nedeniyle, Stanford'un ilk çalışması patojenik olmayan bir E. coli suşuna dayanıyordu ve hayvanları ve bitkileri oluşturan daha karmaşık hücreleri enfekte edebilen virüsler üzerinde eğitilmemiş bir genomik dil modeli kullanıyordu. Bununla birlikte, bu teknoloji gelecekte çok daha geniş bir virüs yelpazesini kapsayabilir ve doğal bir genomdan başlamaya gerek kalmadan tamamen yeni organizmalar tasarlamaya kadar uzanabilir.

'ŞU ANDA ÇALIŞMAYI TİCARİLEŞTİRME PLANIMIZ YOK'

Brian Hie, “Şu anda bu çalışmayı ticarileştirme planımız yok. Biz hayırseverlik ve devlet hibeleriyle finanse edilen bir akademik laboratuvarız. Sağlık ve insanlık için muazzam potansiyel faydaları nedeniyle, temel teknolojiyi mümkün olduğunca çok insanın kullanımına sunmak bizim sorumluluğumuzdur” ifadelerini kullandı. 

BİYOTEKNOLOJİK GÜVENLİK RİSKİ

Açık kaynaklı olan Evo 2'yi herkes kendi genomlarını tasarlamak için ücretsiz olarak kullanabiliyor.

Hie, projenin faytalarının, kötü niyetli kişilerin yapay zeka aracını biyoterörist amaçlarla değiştirebileceği riskinden daha ağır bastığını savundu. 

Ancak Johns Hopkins Üniversitesi Sağlık Güvenliği Merkezi'nden Thomas Inglesby ve Moritz Hanke, Science dergisinin aynı sayısında, çalışmanın "acil biyolojik güvenlik ve emniyet sorularını gündeme getirdiği" konusunda uyardı. 

Stanford bilim insanlarını araştırmalarında aldıkları önlemlerden dolayı öven Inglesby ve Hanke şunları söyledi: 

“Mevcut yönetim çerçeveleri, üretken genomik çalışmalarını denetlemek için yetersizdir. Soru artık üretken viral genom tasarımının var olup olmayacağı değil. Soru, toplumun, faydalarının ortaya çıkmasına izin verirken ciddi zararlara yol açmasını engelleyecek bir denetim mekanizması oluşturup oluşturamayacağıdır.”

patronlardunyasi.com