17 bin feetlik sır ortaya çıktı, Dubai-Tel Aviv seferinde Boeing 737 MAX 8 sanılandan çok daha fazla alçaldı

Feramuz ERDİN

Flydubai’nin FZ1073 seferinde yaşanan olayla ilgili ilk haberlerde herkes aynı rakama odaklandı:

30 saniyede 14 bin feet.

Ancak kazadan sonra yayımlanan daha ayrıntılı uçuş verileri, hikâyenin bundan daha ciddi olduğunu gösteriyor.

Reuters’ın Flightradar24 verilerini kullanarak 2 Ekim’de yayımladığı kapsamlı analizine göre Boeing 737 MAX 8, birkaç dakika içindeki sert dalış ve tırmanışlarda yaklaşık 17 bin feet, yani 5 bin 180 metre irtifa kaybetti.

Daha çarpıcısı uçağın alçalma hızıydı.

En kritik anda uçak saniyede 544 feet, yani 166 metre irtifa kaybediyordu.

Bu, dakikada yaklaşık 10 kilometrelik dikey irtifa kaybı anlamına geliyor.

HIZI DA AYNI ANDA FIRLADI

Uçak 34 bin feet civarında normal seyir halindeyken kokpitteki olay başladı.

Reuters’ın uçuş verilerinden çıkardığı grafik, yalnız irtifanın değişmediğini gösteriyor.

Uçağın yer hızı bir noktada 600 knot’a, yaklaşık 1.110 km/saat seviyesine yaklaştı. Reuters bunu, uçağın olaydan önceki seyir hızının yaklaşık yüzde 45 üzerinde ölçülen bir yer hızı olarak veriyor.

Burada önemli bir teknik ayrım var:

600 knot yer hızıdır; uçağın sertifikalı azami hava hızıyla doğrudan karşılaştırılarak “limitini şu kadar aştı” denilemez.

Bunun cevabı ancak uçuş veri kaydedicisinden çıkacak.

REUTERS, DALIŞI ÖLÜMLÜ KAZALARLA KARŞILAŞTIRDI

PD açısından haberin en çarpıcı bölümlerinden biri burada.

Reuters, FZ1073’ün alçalma eğrisini Air France 447, China Eastern 5735, SilkAir 185, Sriwijaya Air 182 ve AirAsia 8501 gibi ölümle sonuçlanan büyük uçak kazalarının uçuş verileriyle karşılaştırdı

Sonuç ürkütücü:

FZ1073’ün dalışının ilk bölümündeki eğim, bazı ölümcül kazalardaki alçalma eğrilerine yaklaşıyor.

Fark şu:

Onlar alçalmaya devam etti. FZ1073 yaklaşık 15 bin feet seviyesinde toparlandı.

Dolayısıyla soru yalnızca “Bir Boeing 737 MAX böyle bir dalıştan çıkabilir mi?” değil.

Uçak toparlanmaya başladığında altında kaç saniyelik irtifa marjı kalmıştı?

Bunu kesin olarak söylemek için kara kutu verisini beklemek gerekiyor.

AP’NİN VERİLERİNDE ÜÇ SANİYELİK İNANILMAZ HAREKET

Associated Press’in Flightradar24 ve AirNav Radar kayıtlarından oluşturduğu kronoloji ise başka bir ayrıntıyı gösteriyor.

Saat 05.21.09’da uçak 34 bin feetten alçalmaya başladı.

05.22.40’ta 16 bin 600 feete kadar indi.

AP’ye göre yalnızca üç saniye sonra 21 bin 725 feet irtifa bildiriyordu.

Ardından yeniden düştü ve 05.24.29’da 15 bin feete kadar indi. Yaklaşık 200 saniye boyunca uçuş profili sert dalış ve tırmanışlarla olağan dışı biçimde değişti.

Bu sıra dışı üç saniyelik veri sıçramasının gerçek uçak hareketini mi yoksa takip/veri aktarımındaki bir anomaliyi mi yansıttığını da resmi teknik soruşturma ortaya çıkaracak.

BİR BAŞKA BİLİNMEYEN: TRANSPONDER NEDEN KAPANDI?

Dosyada Türkiye’deki haberlerde çok az üzerinde durulan bir ayrıntı daha var.

Reuters’ın İsrailli bir yetkiliye dayandırdığı bilgiye göre uçağın transponderi bir noktada yaklaşık yarım saat boyunca kapandı.

Bu önemli.

Çünkü transponder, uçağın kimlik ve uçuş bilgilerinin hava trafik kontrolü ve takip sistemlerince izlenmesinin temel unsurlarından biri.

Ancak bugün itibarıyla kimin kapattığı ve neden kapandığı bilinmiyor.

Bu nedenle “saldırgan kapattı” demek için henüz veri yok.

UÇAĞI BİR SÜRELİĞİ PİLOT DEĞİL YOLCU TUTTU

Dosyanın belki de en sıra dışı ayrıntısı ise bu.

Yaralı kaptan kokpit kapısını açmayı başardı. En az dört yolcu kokpite girdi ve yardımcı pilot etkisiz hale getirildi.

Reuters’a göre yolculardan biri, yardımcı pilotu kumandalardan uzaklaştırdıktan sonra uçağı bir süre kendisi stabilize etti.

Havacılık eğitimi yoktu.

Reuters’a verdiği anlatıma göre ne yapması gerektiği konusunda sahip olduğu bilgi, uçak kazalarını konu alan bir televizyon programını izlemesinden geliyordu.

Ardından uçakta yolcu olarak bulunan iki flydubai pilotu kokpite girerek kumandaları devraldı.

İki yolcu ise saldırgan olduğu belirtilen yardımcı pilotu kulaklık kablolarıyla bağladı. Uçaktaki bir doktor yaralı kaptana müdahale etti.

PEKİ İKİ YEDEK PİLOT NEDEN UÇAKTAYDI?

Bu da olayın ilginç taraflarından biri.

Reuters’ın görüştüğü bir pilota göre iki flydubai pilotunun yolcu olarak uçakta bulunmasının muhtemel nedeni, bölgede uzayan uçuş süreleriydi.

ABD-İsrail ile İran arasındaki savaş nedeniyle Ortadoğu hava sahasındaki rotaların değişmesi, bazı uçuşlarda ekip planlamasını zorlaştırıyor. Bu nedenle yedek ekip taşınabiliyor.

Başka bir ifadeyle, bölgedeki savaş nedeniyle uçakta bulunmuş olabilecek iki ilave pilot, bu kez uçağın emniyetle indirilmesinde kritik rol oynadı.

ŞİMDİ İKİ AYRI SORUŞTURMA VAR

BAE Başsavcılığı özel bir soruşturma ekibi kurdu.

Üstelik soruşturmanın kapsamı açıkça belirlendi: Olayın terör bağlantısı olup olmadığı, önceden planlanıp planlanmadığı veya herhangi bir yönlendirme bulunup bulunmadığı araştırılacak.

BAE makamları aynı zamanda erken sonuç çıkarılmaması çağrısı yaptı. Dolayısıyla İsrail tarafından dile getirilen radikalleşme iddiası bugün itibarıyla doğrulanmış bir soruşturma sonucu değil.

Suudi Arabistan Ulusal Ulaşım Güvenliği Merkezi de Tabuk’a inen uçak için ayrı bir havacılık emniyeti soruşturması başlattı.

Fotoğraflarda uçağın rudder’ının, yani dikey kuyruktaki hareketli kumanda yüzeyinin önemli bir bölümünün eksik olduğu görülüyor. Ancak bunun dalış sırasında mı koptuğu ve hangi aerodinamik yük nedeniyle meydana geldiği henüz resmi olarak açıklanmadı. Havacılık uzmanları da yalnız ADS-B verisinden uçağın gerçek hava hızını veya maruz kaldığı G yükünü kesin hesaplamanın mümkün olmadığı konusunda uyarıyor.

Kara kutu bu nedenle yalnız kokpitte ne yaşandığını anlatmayacak.

Boeing 737 MAX 8’in yaklaşık 5 kilometrelik bu olağanüstü dalıştan ve kuyruk hasarından sonra nasıl uçmaya devam edebildiğinin de cevabını verecek.

patronlardunyasi.com