Michael Woodford’un sıra dışı hayatı, fizik okudu, hukuk diploması aldı, 26 yaşında dâhi seçildi, 71 yaşında Nobel kazandı

2026 Nobel Ekonomi Ödülü'nün sahipleri belli oldu. Ödül, makroekonomik istikrarın mikroekonomik temelleri üzerine yaptıkları çalışmalar nedeniyle Amerikalı ekonomistler Robert E. Hall ve Michael Woodford'a verildi.

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'nin 12 Ekim'de açıkladığı karara göre Stanford Üniversitesi'nden Hall ile Columbia Üniversitesi'nden Woodford, 12 milyon İsveç kronu tutarındaki ödülü paylaşacak.

İki ekonomistin çalışmaları, ekonomik krizlerin neden yaşandığını ve merkez bankalarının bu krizlerle nasıl mücadele edebileceğini anlamamıza yardımcı oldu. Ancak Nobel'in bu yılki sahiplerinin bilimsel çalışmalarının arkasında, en az ödül kadar ilginç iki hayat hikâyesi bulunuyor.

FİZİK OKUMAYA GİTTİ, HUKUKÇU OLDU, EKONOMİYİ SEÇTİ

Michael Woodford'un hikâyesi, ekonomi okumaya karar vermesinden çok önce başlıyor.

1955 yılında ABD'nin Massachusetts eyaletindeki Chicopee kentinde doğan Woodford, Chicago Üniversitesi'ne fizik okumak için girdi. Ancak bir süre sonra ilgisi insan zihnine, insanların nasıl düşündüğüne ve karar verdiğine kaydı.

Böylece fizikten bilişsel bilimlere yöneldi. 1977 yılında Chicago Üniversitesi'nden mezun olduğunda aklında henüz ekonomi yoktu.

Sonraki durağı Yale Üniversitesi Hukuk Fakültesi oldu. Burada üç yıl eğitim gördü ve 1980 yılında hukuk diplomasını aldı.

Artık önünde hukuk alanında bir kariyer yapma seçeneği vardı. Ama Woodford yine yön değiştirdi.

Bu kez Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nün (MIT) kapısını çaldı. Ekonomi doktorasına başladı.

Fizik, insan zihni ve hukuk üzerine eğitim alan genç akademisyen, artık insanların ekonomik kararlarını ve bu kararların toplum üzerindeki etkilerini araştırıyordu.

Yıllar sonra merkez bankalarının para politikalarını tartışırken başvuracağı çalışmalara giden yol böyle açıldı.

26 YAŞINDA 'DÂHİ' BURSU KAZANDI

Woodford'un henüz doktora öğrencisiyken elde ettiği başarı, bugün bile özgeçmişinin en ilginç ayrıntılarından biri.

1981 yılında MacArthur Vakfı, genç ekonomisti bursiyerleri arasına aldı.

Woodford o sırada yalnızca 26 yaşındaydı.

Üstelik kazandığı burs sıradan bir akademik destek değildi. MacArthur Fellowship adıyla verilen bu burs, ABD'de daha çok “Genius Grant”, yani “Dâhi Bursu” olarak biliniyordu.

Vakıf, farklı alanlarda sıra dışı yetenek ve yaratıcılık gösteren insanları seçiyor, onlara çalışmalarını özgürce sürdürebilmeleri için maddi destek sağlıyordu.

Bursiyerlerden belirli bir projeyi tamamlamaları ya da parayı önceden açıklanmış bir araştırmaya harcamaları beklenmiyordu.

Woodford, ekonomi doktorasını bile tamamlamadan bu seçkin gruba girmişti.

İki yıl sonra, 1983'te MIT'den doktorasını aldı.

1981 yılında henüz 26 yaşındayken “dâhi” olarak nitelendirilen genç akademisyen, aradan geçen 45 yılın ardından bu kez Nobel kürsüsüne çıktı.

MERKEZ BANKALARININ BAŞUCU KİTABINI YAZDI

Woodford'un adını ekonomi dünyasında geniş kitlelere duyuran çalışması, 2003 yılında yayımladığı Interest and Prices: Foundations of a Theory of Monetary Policy adlı kitabı oldu.

Türkçeye “Faiz ve Fiyatlar: Para Politikası Teorisinin Temelleri” olarak çevrilebilecek eser, kısa sürede merkez bankacılığı üzerine çalışan ekonomistlerin temel başvuru kaynaklarından biri haline geldi.

Woodford'un üzerinde durduğu mesele aslında herkesin günlük hayatını ilgilendiriyordu.

Bir merkez bankası faizleri artırdığında ya da düşürdüğünde ekonomi nasıl etkileniyordu?

İnsanlar yalnızca bugünkü faiz oranlarına mı bakıyordu, yoksa gelecekte ne olacağını düşünerek mi karar veriyordu?

Woodford'a göre ikinci sorunun yanıtı en az ilki kadar önemliydi.

Çünkü insanlar ev alırken, kredi kullanırken, para biriktirirken ya da harcama yaparken geleceği de hesaba katıyordu.

Şirketler de yatırımlarını ve fiyatlarını belirlerken aynı şeyi yapıyordu.

Dolayısıyla merkez bankalarının yalnızca aldığı kararlar değil, gelecekte ne yapacağına ilişkin verdiği mesajlar da ekonomiyi etkileyebiliyordu.

2008 KRİZİNDEN SONRA ÇALIŞMALARI DAHA DA ÖNEM KAZANDI

Woodford'un bu yaklaşımı, 2008 küresel finans krizinin ardından daha fazla tartışılmaya başlandı.

Krizle mücadele eden merkez bankaları faiz oranlarını sıfıra yakın seviyelere kadar indirdi.

Peki, faizler artık daha fazla düşürülemiyorsa ekonomi nasıl canlandırılacaktı?

Woodford'un üzerinde çalıştığı konulardan biri tam da buydu.

Merkez bankalarının gelecekte izleyecekleri faiz politikasını önceden açıklayarak tüketicilerin ve yatırımcıların beklentilerini etkileyebileceğini savunuyordu.

Ekonomi literatüründe “forward guidance” olarak bilinen bu yöntem, merkez bankalarının kullandığı önemli iletişim araçlarından biri haline geldi.

Woodford, 2012 yılında ABD Merkez Bankasının Jackson Hole toplantısında da bu konudaki görüşlerini anlattı.

Bir zamanlar fizik okumak için üniversiteye giren genç, artık dünyanın en büyük merkez bankalarının politikalarının tartışıldığı toplantılarda söz sahibi olan bir ekonomistti.

DİĞER NOBELLİ EKONOMİST ABD'NİN KRİZ TAKVİMİNİ BELİRLİYOR

Nobel'i Woodford ile paylaşan Robert E. Hall'un hikâyesi ise biraz farklı.

1943 yılında Kaliforniya'nın Palo Alto kentinde doğan Hall, Berkeley'de başladığı üniversite eğitimini MIT'de yaptığı ekonomi doktorasıyla sürdürdü.

1978 yılında Stanford Üniversitesi'ne katıldı.

Hall, yıllar boyunca insanların harcama alışkanlıkları, işsizlik, enflasyon ve ekonomik krizler üzerine çalıştı.

Ancak onun akademik görevleri arasında oldukça ilginç bir başkanlık da bulunuyor.

Hall, ABD Ulusal Ekonomik Araştırmalar Bürosu (NBER) bünyesindeki İş Çevrimleri Tarihleme Komitesi'nin başkanı.

Adı biraz karmaşık olsa da komitenin yaptığı iş oldukça önemli.

ABD ekonomisinin ne zaman resesyona girdiğini ve bu dönemin hangi tarihte sona erdiğini belirliyor.

Bir başka ifadeyle, dünyanın en büyük ekonomisinde krizlerin başlangıç ve bitiş tarihlerini belirleyen bilim insanlarının başında Hall geliyor.

Komitenin kararları, ABD'deki resesyon dönemleri için temel referans kabul ediliyor.

EKONOMİSTLERİ 'TATLI SU' VE 'TUZLU SU' DİYE AYIRDI

Hall'un ekonomi dünyasına bıraktığı izlerden biri de oldukça eğlenceli bir kavram.

1976 yılında Amerikalı ekonomistler arasındaki görüş ayrılıklarını anlatmak için “tatlı su” ve “tuzlu su” ekonomistleri ifadelerini kullandı.

Tatlı su ekonomistleri, daha çok Chicago ve Minnesota gibi ülkenin iç kesimlerindeki üniversitelerde çalışan, piyasaların işleyişine daha fazla ağırlık veren akademisyenleri tanımlıyordu.

Tuzlu su ekonomistleri ise Harvard, MIT ve kıyı bölgelerindeki diğer üniversitelerde çalışan, ekonomik dalgalanmaların açıklanmasında farklı yaklaşımları benimseyen isimlerle ilişkilendiriliyordu.

Bu ayrım zamanla ekonomi tartışmalarının en bilinen ifadelerinden biri haline geldi.

Hall da kendi akademik biyografisinde bu kavramı kullanan blog yazarlarından esprili bir şekilde birer dolar bağış istediğini anlatıyor.

İNSANLAR PARAYI NEDEN HEMEN HARCAMIYOR?

Hall'un araştırdığı önemli konulardan biri de insanların gelirleriyle harcamaları arasındaki ilişkiydi.

Örneğin bir çalışanın eline beklemediği bir para geçtiğinde ne yapacağını düşünelim.

Bu paranın tamamını hemen harcayabilir. Ama gelecekteki ihtiyaçlarını düşünerek bir bölümünü biriktirmeyi de tercih edebilir.

Hall, insanların tüketim kararlarını yalnızca o gün kazandıkları paraya göre vermediklerini, gelecekte elde etmeyi bekledikleri gelirleri de hesaba kattıklarını inceleyen çalışmalar yaptı.

Bu araştırmalar, hükümetlerin vergi indirimleri ve ekonomik destek paketlerinin neden her zaman beklenen sonucu vermediğini anlamak açısından da önemliydi.

Çünkü insanlara daha fazla para verilmesi, o paranın tamamının hemen harcanacağı anlamına gelmiyordu.

İKİ EKONOMİSTİN YOLLARI AYNI SORUDA BULUŞTU

Hall ve Woodford farklı konulara yoğunlaşsa da çalışmalarının merkezinde ortak bir soru vardı:

İnsanların tek tek aldığı kararlar, bir ülkenin ekonomisini nasıl etkiliyordu?

Bu sorunun önemi özellikle 1970'lerde yaşanan petrol krizleriyle daha iyi anlaşıldı.

Dünya ekonomisi bir yandan yüksek enflasyonla, diğer yandan işsizlik ve durgunlukla mücadele ediyordu.

Ekonomistler, büyüme ve enflasyon rakamlarına bakarak geleceği tahmin etmenin her zaman yeterli olmadığını görmüştü.

İnsanların harcama kararları, şirketlerin fiyat belirleme davranışları ve geleceğe ilişkin beklentiler de hesaba katılmalıydı.

Hall ve Woodford'un çalışmaları, ekonomik modellerin bu kararlar üzerine kurulmasında önemli rol oynadı.

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi de iki ekonomiste Nobel verilmesinin gerekçesini açıklarken, ekonomik dalgalanmaları anlamak ve bunlarla mücadele etmek için geliştirdikleri teorik temele dikkat çekti.

45 YIL SONRA GELEN NOBEL

Michael Woodford, 1981 yılında henüz 26 yaşındayken MacArthur Vakfı'nın Dâhi Bursu'nu kazandığında ekonomi doktorasını bile tamamlamamıştı.

O tarihten sonra merkez bankalarının faiz politikaları, enflasyon ve ekonomik beklentiler üzerine çalıştı.

Robert E. Hall ise insanların tüketim kararlarını ve ekonomik krizlerin nasıl ortaya çıktığını araştırdı. Bir yandan da ABD ekonomisinin resesyon dönemlerini belirleyen komiteye başkanlık etti.

İki ekonomistin çalışmaları, bugün merkez bankalarının ve ekonomi yönetimlerinin kullandığı modellerin gelişmesinde etkili oldu.

Ve 12 Ekim 2026'da, biri 83, diğeri 71 yaşında olan iki ekonomistin adı Nobel Ekonomi Ödülü'nün sahipleri arasına yazıldı.

patronlardunyasi.com