Ceyhan'da ipi kim gögüsleyecek?

Koç Holding, POAŞ, Çalık ve Lukoil, Ceyhan'a rafine kurmak için birbirleriyle yarışıyor. Rafineri kurmak için şirketler Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan (EPDK) lisans alarak, yatırıma başlayacak. Ancak uzmanlar Ceyhan'ın iki ya da üç rafineriyi aynı anda kaldıramayacağını vurguluyor. Bu durumda, önce lisansını alıp, işe başlayan şirketin ipi gögüsleyeceğini belirtiliyor.

Petrol Ofisi, EPDK'ya lisans başvurusunda bulunurken, Samsun-Ceyhan'ın yüklenicisi Çalık da Tüpraş ihalesindeki Hintli ortağı Indian Oil Corporation (IOC) ve İtalyan ENI ile 'ortak' rafineri kurma kararı aldı. Türkiye'nin tek rafinerisi Tüpraş'ı alan Koç Holding de Ceyhan ile ilgili planlar yapıyor. Türkiye'nin tek rafinerisi olan Tüpraş'ın işlenmiş petrol ihtiyacının yüzde 86'sını karşıladığını dile getiren uzmanlar, Türkiye'nin 6 milyon tonluk işlenmiş petrol ithalatının kurulacak rafinajlarla giderileceğini belirtiyor.

Bakü-Tiflis-Ceyhan, Samsun-Ceyhan ile Irak ve Kerkük hatlarının buluşma noktası olan Ceyhan'a rafineri kurmak isteyen şirketlerin önce EPDK'ya başvurarak, lisans almaları gerekiyor. EPDK şartları yerine getiren her şirkete rafineri lisansı verebilecek. Şirketler lisans bedelinin yüzde 1'ini kuruma yatıracak. Kurum, 90 gün içinde lisans ile ilgili kararını vermek zorunda.

Yüzde 20 açık var

Uzmanlar, Türkiye'nin rafinaj açığının 2005 yılında yüzde 20'ye vardığını belirtirken, Türkiye'nin 6 milyon tonluk işlenmiş petrol ithalatı rafineri ihtiyacının kurulacak rafinajlarla giderileceğini vurguluyor.

Türkiye, 2000-2006 yılları arasında, petrol ithalat maliyeti 34 milyar 702 milyon doları buldu. Türkiye'nin petrol ithalatının maliyeti 2000 yılında 4 milyar 208 milyon YTL, 2001'de 3 milyar 878 milyon dolar, 2002'de 4 milyar 88 milyon dolar, 2003'te 4 milyar 777 milyon dolar, 2004'te ise 6 milyar 92 milyon dolar, 2005'te ise 8 milyar 649 milyon dolar oldu.

3 rafineriyi kaldırmaz

Dev şirketler Ceyhan'a rafineri kurmak için yarışsa da uzmanlar, bölgenin 2 ya da 3 rafineriyi aynı anda kaldırmayacağına dikkat çekiyor. Bu durumda ise EPDK'dan lisansını alarak, işe başlayan şirketin avantajlı olacağı, diğer lisans alacakların ise yatırımların ilerleyen dönemlerde 'atıl' duruma girebileceği, yatırıma harcanan paranın ise boşa gideceği yorumları yapılıyor.

Tüpraş, 27.6 milyon yıl/ton işliyor

Türkiye'nin tek rafinerisi olan Tüpraş, kurulduğunda, yılda 17.2 milyon ton olan hampetrol işlerken, İzmit Rafinerisi Darboğaz Giderme Projesi'nin son bölümünün tamamlanmasıyla 17.6 milyon tona ulaştı. Yıllık 5 milyon ton kapasiteli Kırıkkale Rafinerisi ve 10 milyon tonluk İzmir Rafinerisi Tevsii Projesinin devreye alınmasının ardından da Tüpraş'ın hampetrol işleme kapasitesi yılda 27.6 milyon tona ulaştı. Tüpraş, Türkiye'nin rafinaj kapasitesinin yüzde 86'sına sahip.

Çalık, ENI ve Hintliler'le ortak

Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Projesi'nden 20 milyon ton daha büyük kapasiteye sahip olması beklenen Samsun-Ceyhan'ın yapımını üstlenen Çalık Grubu'da, Ceyhan'da rafineri kurmak için harekete geçti.

Çalık'ın eylül ayında Tüpraş ihalesine birlikte girdiği Hindistan'ın devlet denetimi altındaki şirketi Indian Oil Corporation (IOC) ve İtalyan ENI ile rafineri kurma görüşmelerinde anlaştı. Ortakların kuracağı rafinerinin maliyetinin 1.5 milyar dolar olacağı, yılda 8 milyon ton ham petrol işleme kapasiteli olması bekleniyor.