Atlar ve yük hayvanlarının hakları Osmanlı'da asırlar önce güvenceye alınmıştı, cuma günleri tatil yapmaları emredilmişti

Burak ARTUNER 

Geçen ay Mersin'de bir yarış atının kavurma yapılması ve yine bu ay İngiltere'de engelli bir atın yarıştırılırken dövülerek belinin kırılması hadiseleri, hayvanların en azından bizim toplumumuzdaki haklarının tarihini hatırlatmamı zorunlu kıldı. 

Üç kez şampiyon olan "Smart Latch"ın Mersin'de kavurma yapıldığı ortaya çıkmıştı.

Gold Dancer adlı at yarışta beli kırılmasına rağmen koşturuldu ve sonrasında uyutuldu

Osmanlı toplumunda hayvanlara karşı büyük bir hassasiyet gösterilirdi. Daha 16'ncı yüzyılda yük beygirlerine taşıyabileceklerinden fazla yük konmaması hususunda padişah fermanı çıkmıştı. 1587 yılında, Sultan Üçüncü Murad'a ait bir fermanda padişah önce sahiplerinin öncelikle hayvanları iyi beslemeleri gerektiğini vurguluyor, daha sonra da hayvanlara sırtlayabileceklerinden ağırlıktan fazlasının yüklenmesini yasaklıyordu. Bu anlayışın asırlar boyunca devam ettiğini gösteren bir başka belgede 1856'ya yani günümüzden 170 yıl öncesine aittir. 

Oryantalist ressam Jean-Léon Gérome'nin "Osmanlı İmparatorluğu: Bir Arap'ın At Dizginleri Satın Alması" adlı resmi.

BİR GÜN TATİL İÇİN SEMERE ÇİVİ ÖNLEMİ 

Osmanlı arşivlerinde yer alan bir belgede yük taşıyan hayvanlara iyi davranılması için asırlardan beri uygulanmakta olan kurallar hayvan sahiplerine yeniden hatırlatılıyordu. 2 Ekim 1856 tarihli belgede öncelikle, çok eskiden beri adet olduğu üzere beygir hamallarının cuma günü tatil yaptıkları vurgulandı ve beygirlerin haftada bir gün dinlenmesi gerektiği hatırlatılmıştı. Fakat kurallar bununla sınırlı değildi. Sahiplerinin tatil günleri beygirleri binek amaçlı kullanmasının önüne geçmek için de semerlerin üzerine demir çubuklar çaktırıldı. 

1910'larda faytonla çarşıya giden kadınlar.

Yine de bu kuralın uygulanması konusunda 1856'da bir takım sıkıntılar yaşandığı anlaşılıyor. Yük beygirleri ile ekmek, sebze ve kömür nakliyat yapan esnafın, hayvanların dinlenmesi gereken cuma günleri de onları binek amaçlı kullandıkları tespit edilmişti. Bu durum eskiden beri uygulanan kurallara aykırı olunca, yetkililer harekete geçtiler. Belediye, esnaf birlikleri başkanlarına uyarıda bulundu. Yük hayvanları haftanın altı günü çalışacak, bir gün dinlenecekti. Dinlenme gününde hayvanlara binilmesi kesinlikle yasaktı. Aksi yönde hareket edilmemesi için memurların denetimleri devam etti. 

İŞTE O BELGEDE YAZARLAR

Hükümet sekretaryasından İçişleri Bakanlığı'na yazılan 2 Ekim 1856 tarihli belgede şunlar yazar:

"Saadeti efendim hazretleri. Beyana gerek olmadığı üzere beygir hamallarının cuma günleri tatil yapmaları ve beygir sahiplerinin beygirlerin boş olduğu halde üzerlerine binmemek üzere semerleri üzerine demir çubuklar mıhlattırmaları eski adettendir. Fakat bir müddetten beri bu usule riayet edilmeyerek cuma günleri tatil yapılmamakta ve sahipleri beygirlerin üzerlerine binerek birtakım çoluk çocuğu çiğnettirmektedirler. Bu hal layıksız bir şeydir ve asla caiz değildir. Bundan böyle beygirler için cuma günlerini tatil ederek semerlerinin üzerine dahi çivi mıhlattırılması kati olarak sağlanmalıdır. Ayrıca, bu hususta beygir hamalları ile bu tür iş yapan diğer ekmek ve sebze taşıyan esnafın kethüdalarına gerekli tebligatın yapılması gereklidir. Bunların devamlı kontrol altında bulundurulmaları gerekir. Hükümet, durumun belediye yetkililerine duyurulması için tarafınıza bildirilmesini emretmiştir."

patronlardunyasi.com