Türkiye’de tütün kullanımı nüfusun yüzde 30’unu buldu, kadınlarda ve 45 yaş üstündeki bağımlılarda belirgin artış var

Elif Yıldız HARMANKAYA

Tütün ve nikotin ürünleri alanında küresel dönüşüm, düzenleme eksikliğinden kaynaklı artan sağlık riskleri ve Türkiye’nin karşı karşıya olduğu ekonomik kayıplar, Ankara’da OmniTM Science platformu tarafından Dumansız Bir Dünya İçin Vizyoner Yaklaşım başlığıyla düzenlenen toplantıda ele alındı. 

TÜTÜN KULLANIMIMIZ DÜNYA ORTALAMASININ ÜZERİNDE

TEPAV Kalkınma Programı Direktörü H. Ekrem Cunedioğlu, Türkiye’de tütün kullanımıyla ilgili verileri açıkladı. Tütün kullanımının 15 yaş üstü nüfusta yüzde 30’lar seviyesinde olduğunu anlatan Cunedioğlu, “Küresel ortalama yüzde 22.7 seviyesinde. Türkiye 165 ülke arasında en çok tütün kullanan 27’nci ülke” dedi.

KADINLAR VE 45 YAŞ ÜSTÜNDE TÜKETİM ARTTI

Verilere göre, tütün kullanımı 2008–2012 dönemindeki düşüşün ardından 2016 itibarıyla yeniden yükselişe geçti ve son yıllarda yüzde 31 bandının altına inmedi. Ayrıca kadınlarda ve 45 yaş üstündekilerin sigara kullanımında belirgin artış oldu. 

YASAK AMA 1.9 MİLYON KULLANICISI VAR

Cunedioğlu ayrıca, elektronik sigara ve benzeri ürünlerin yasal olarak yasak olmasına rağmen Türkiye’de yaklaşık 1,9 milyon aktif kullanıcı bulunduğunun tahmin edildiğini anlattı. 

Bu kapsamda 2024 itibarıyla yıllık yaklaşık 76 milyar TL vergi kaybı oluştuğu tahmin edilirken, 2025 yılı için bu kaybın 100 milyar TL’ye ulaşabileceğine yönelik öngörüler paylaşıldı. Cunedioğlu, mevcut yasakçı yaklaşımın kayıt dışılığı artırdığını, regülasyon eksikliğinin ise hem kamu sağlığı denetimini hem de mali gelirleri zayıflattığını belirtti.

TÜTÜN SEKTÖRÜ DÖNÜŞÜM GEÇİRDİ

Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi (EDAM) adına konuşan Can Selçuki ise, küresel tütün sektörünün yüksek teknoloji ekseninde dönüşüm geçirdiğine dikkat çekti.

Selçuki’nin paylaştığı verilere göre 2022–2024 döneminde küresel mal ihracatı yüzde 3 azalırken, tütün ihracatı yüzde 28 arttı. Sektörün biyoteknoloji ve elektronik donanım içeren yeni nesil ürünlere yöneldiği belirtildi.

Sunumda ayrıca 2005–2024 döneminde Türkiye’nin küresel ihracat payının yüzde 1,45’e gerilediği, en hızlı büyüyen yeni nesil segmentte ise Türkiye’nin ihracatının sıfır seviyesinde bulunduğu aktarıldı. Selçuki, Türkiye’nin geleneksel ürünlerdeki asgari pazar payını yeni nesil ürünlerde de yakalayabilmesi halinde yıllık 750 milyon dolar ek ihracat geliri elde edebileceğini ifade etti.

EDAM sunumunda ayrıca Romanya, Polonya ve İtalya örneği üzerinden yeni nesil ürünlerin ihracatta birim değeri yükselttiğine dikkat çekildi. Paylaşılan verilere göre Romanya’nın yüzde 114 artış ve Polonya’nın yüzde 674 artışla yeni nesil ürün ihracatı sayesinde birim ihracat değerini artırdığı, Türkiye’de ise aynı dönemde ihracat birim değerinin yüzde 4,3 azaldığı bilgisi aktarıldı. Bu tablo üzerinden Türkiye’nin rakiplerine kıyasla katma değerli ürünlere geçişte geride kaldığı değerlendirmesi yapıldı.

ORTAK VURGU: REGÜLASYON BOŞLUĞU

British American Tobacco (BAT) Araştırma ve Bilim Direktörü Dr. James Murphy, BAT Güneydoğu Avrupa Bölgesi Kurumsal İlişkiler Direktörü Ileana-Melania Dumitru, BAT Türkiye Kurumsal İlişkiler Direktörü Can Özbek’in de katıldığı toplantının ortak vurgulu regülasyon boşluğu oldu. 

Toplantıda yapılan değerlendirmelerde, regülasyon eksikliği ve politika tutarsızlıklarının sağlık risklerini derinleştirdiği; aynı zamanda milyarlarca liralık vergi kaybına ve yüz milyonlarca dolarlık ihracat fırsatının kaçmasına yol açtığı vurgulandı.

Toplantıda dile getirilen görüşlere göre yasaklar kullanımın önüne geçmekte yetersiz kalırken, kayıt dışı ürünlerin artması hem kamu sağlığı denetimini zorlaştırıyor hem de maliye açısından kayıp yaratıyor.

RAKAMLARLA ELEKTRONİK SİGARA

• Tahmini kullanıcı sayısı: 1,9 milyon
• 2024 tahmini vergi kaybı: 76 milyar TL
• 2025 tahmini vergi kaybı: 100 milyar TL
• Kaçan ihracat potansiyeli: 750 milyon dolar
• Rakip ülkeler: Romanya %114 artış, Polonya %674 artış
• Türkiye: ihracat birim değeri %4,3 azaldı

patronlardunyasi.com