Ancak bütçe yılın ilk çeyreğini yüksek açıkla kapamakla birlikte, gelir ayağındaki artışın giderlere göre çok daha yüksek olması nedeniyle bütçe dengesinde geçen yıla kıyasla görece toparlanma yaşandı ve bütçe açığı yarıya yakın azaldı. Giderleri esas olarak yüklü faiz ödemeleri büyütürken, geçen yılın aksine faiz dışı dengede kayda değer bir fazla oluştu.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı verilere göre, bütçe harcamalarının geçen yılın aynı ayına oranla yüzde 42,1 artışla 1 trilyon 460,4 milyar lira olduğu martta, bütçe gelirleri de yüzde 60,6 artışla 1 trilyon 230,5 milyar liraya ulaştı. Böylece aylık bazda 229,9 milyar lira tutarında bir bütçe açığı verildi. Aylık açık, geçen yılkinin yüzde 12,1 altında geldi. Geçen yıl şubatta yüzde 74,6 olan bütçe gelirlerinin toplam giderleri karşılama oranı bu yıl aynı dönemde yüzde 84,3’e çıktı.
Ocaktaki aşırı yüklü ödemeden sonra rekor düzeydeki artışı şubatta hız kesen faiz ödemeleri martta da yüzde 46,3’le daha mutedil bir artışla 236 milyar lira oldu. Faiz dışı dengede aylık bazda 6,1 milyar liralık fazla oluştu. Geçen yıl aynı ayda 100,2 milyar liralık faiz dışı açık verilmişti.
Gelirler cephesinde ise en büyük bölümü oluşturan aylık vergi tahsilatı geçen yıla göre yüzde 63,9’la hızlı bir artış kaydederek 1 trilyon 57,2 milyar liraya ulaştı. Faizin vergi gelirlerine oranı yüzde 25’ten yüzde 22,3’e geriledi, vergi gelirlerinin toplam giderleri karşılama oranı yüzde 62,8’den yüzde 72,4’e yükseldi.
ÜÇ AYLIK AÇIK 420 MİLYAR TL
İlk üç ayındaki toplam bütçe harcaması geçen yılın eş dönemine göre yüzde 42 artışla 4 trilyon 425,4 milyar, bütçe gelirleri ise yüzde 66,4’le daha hızlı artarak 4 trilyon 5,4 milyar liraya ulaştı. Kümülatif bazda üç aylık bütçe açığı 420 milyar lira ile geçen yılın aynı dönemindekinin yüzde 40,9 altında kaldı. Başka deyişle bu yıl ilk çeyrekte geçen yılın aynı dönemindekinin yaklaşık yarısı düzeyinde bir bütçe açığı verildi.
Bütçe gelirlerinin geçen yıl ocak-mart döneminde yüzde 77,2 olan bütçe giderlerini karşılama oranı, bu yıl aynı dönemde yüzde 90,5’e çıktı. Buna veriler ilk çeyrekteki bütçe gelir giderlerinin yüksek düzeyde bir açıkla sonuçlandığını, ancak geçen yılın eş dönemi ile kıyaslandığında, özellikle gelir ayağındaki güçlü performans sayesinde açık üreten yapıda kayda değer bir toparlanma olduğuna işaret ediyor.
456 MİLYARLIK FAİZ DIŞI FAZLA
Ocak-mart döneminde faiz dışı harcamalar yüzde 33,8’le gelirlerdekinden daha düşük bir artışla 3 trilyon 549,4 milyar lira olurken, faiz ödemelerinde aşırı artış bütçe açığını büyüttü.
Ocak ayında geçen yılın aynı ayına göre yüzde 180 artışla 456,4 milyar lira ile rekor düzeye ulaşan faiz ödemeleri, şubatta ise hız keserek yüzde 31,5’lik bir artışla 183,7 milyar lira olmuştu. Martta da görece mutedil artış göstermesine rağmen faiz ödemelerinin üç aylık toplam tutarı 876,1 milyar liraya ulaşarak geçen yılın aynı dönemindekinin yüzde 88,8 üzerinde gerçekleşti. Faiz dışı bütçe dengesinde geçen yıl ilk çeyrekteki 246,9 milyar liralık açığa karşılık, bu yıl aynı dönemde 456 milyar lira ile yüksek tutarda bir fazla oluştu.
ÜÇ AYDA 1,6 TRİLYONLUK CARİ TRANSFER
Faiz dışı harcamalar içinde Hazine yardımları, görevlendirme giderleri, hane halkına yardımlar, tarım ve hayvancılık destekleri vb. çok sayıda alanı kapsayan ve bütçe giderlerinin en büyük bölümünü oluşturan cari transferler yüzde 35,5 artışla 1 trilyon 603,8 milyar liraya ulaştı.
İkinci büyük kalem olan personel giderleri yüzde 41,1 artışla 1 trilyon 298,9 milyar, kamu çalışanları adına sosyal güvenlik kurumlarına devlet primi ödemesi de yüzde 47,6 artışla 164,5 milyar lira oldu.
Dünya'dan Naki Bakır'ın haberine göre, synı dönemde kamu kuruluşlarına mamul mal alımı, gayrimenkul sermaye üretimi, müteahhitlik giderleri, onarım faaliyetleri gibi alanları kapsayan “sermaye giderleri” ise yüzde 32,6 azalarak 116,4 milyar liraya gerilerken, kamu kurum ve işletmelerine yapılan “sermaye transferleri” ise sadece yüzde 6 artışla 36 milyar lira düzeyinde gerçekleşti. Devletin mal ve hizmet alımlarının üç aylık tutarı yüzde 41,8 artışla 265,3 milyar lira oldu. Genel bütçeye dahil kuruluşlar ile yurt dışına “borç verme” kalemi de yüzde 45,2 artışla 64,3 milyar lira olarak gerçekleşti.
VERGİDE İLK ÇEYREKTE GÜÇLÜ PERFORMANS
Gelirler cephesinde ise üç aylık vergi tahsilatı geçen yılın eş dönemine göre yüzde 66,1 artışla 3 trilyon 360,4 milyar liraya ulaştı. Bütçe gelirlerinin büyük bölümünü oluşturan vergi tahsilatı, toplam gelirdeki artışta da belirleyici oldu.
Geçen yılın ilk çeyreğine kıyasla bu yıl 1 trilyon 337,6 milyar lira daha fazla vergi tahsil edildi. Vergi tahsilatının faiz ödemelerine giden kısmı yüzde 22,9’dan yüzde 26,1’e çıktı. Vergi gelirinin toplam bütçe harcamalarını karşılama oranı da yüzde 64,9’dan yüzde 75,9’a yükseldi.
Toplam gelirdeki payı düşük olan diğer kalemlerden faiz, ceza ve paylar ocak-mart döneminde yüzde 72,4 artışla 329,8 milyar, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri de yüzde 264,6’lık rekor artışla 144,7 milyar liraya ulaştı. Genel bütçe kapsamındaki diğer gelirler 56,5 milyar lira oldu. Ayrıca özel bütçeli idarelerin öz gelirlerinden 81,9 milyar, düzenleyici ve denetleyici kurum gelirlerinden de 32,9 milyar liralık aktarım gerçekleştirildi.
patronlardunyasi.com