Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta okullarda yaşanan son olaylar saldırgan davranışların kökenine dair tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Saldırganlık çoğu zaman davranış bozuklukları ve bazı durumlarda psikiyatrik sorunlarla ilişkili olarak ortaya çıkıyor ve temeli büyük ölçüde çocukluk döneminde atılıyor. Hürriyet'ten Zülal Atagün'ün haberine göre, erken yaşta fark edilmeyen riskler, ilerleyen yıllarda antisosyal davranışlara ve “psikopati” olarak tanımlanan tablolara zemin hazırlayabiliyor.
Yeditepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yelkin Diker Coşkun ve Ege Üniversitesi Eğitim Fakültesi Psikolojik ve Rehberlik Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Elif Ulu ailelerin çocuklarını dikkatle gözlemlemesi gereken gelişme sürecinde sormaları gereken soruları özetledi. Coşkun ve Diker, “Çocuğunuzu dikkatle gözlemleyin ve aşağıdaki 12 soruyu kendinize sorun. Bunlardan birkaç tanesine değil bir tanesine bile ‘evet’ yanıtı veriyorsanız derhal bir uzmanla görüşmenizde fayda var” diyor.
İÇE KAPANMA, ÖFKE
1- Çocuğunuz daha önce benimsediği dürüstlük, empati gibi ahlaki veya ailesel değerleri son dönemde reddetme eğiliminde mi?
2- Çocuğunuz içe kapanma davranışları gösteriyor mu? Öfke kontrolünde zorlanıyor mu, kendine zarar verme eğilimi var mı?
3- Akran ilişkilerini sizinle paylaşıyor mu? Sosyal iletişimi yeterli mi yoksa giderek yalnızlaşıyor mu?
4- Telefon ve internet kullanımını sınırladınız mı, yoksa bu konuda tamamen özgür mü? Ailesi olarak bu süreci ne kadar takip ediyorsunuz, gizli kalan bir durum olabilir mi?
5- Son zamanlarda okuldan şiddet, zorbalık ya da zorbalığa maruz kalma yönünde bir bilgilendirme aldınız mı?
6- Çocuğunuzun akran grubu içinde yalnızca bir kişiye aşırı duygusal bağımlılık ya da tam tersi hiç kimseye güvenmeme gibi bir ilişki örüntüsü var mı?
7- Çocuğunuz üzüntü veya hayal kırıklığı sonrasında kendini toparlamak için mesela bir ya da birkaç gün gibi bir süreden daha uzun süreye mi ihtiyaç duyuyor?
8- Sosyal çevreden tamamen kopuk, var olan arkadaşlıklarını ani ve gerekçesiz bitirmiş ya da sadece çevrimiçi etkileşimle sınırlı bir yaşamı mı var?
9- Aile içinde daha önce olmayan düzeyde yalan, gizlilik ya da manipülatif davranışlar gelişti mi?
10- Daha önce başarılı olduğu alanlarda belirgin ve açıklanamayan bir performans düşüşü ve dikkat dağınıklığı var mı?
11- Ölüm, intihar veya başkalarına zarar verme temalı sözel ifadeler, karalamalar, müzik ya da dijital içerik tercihlerinde belirgin bir artış fark ettiniz mi?
12- Ev içinde kesici aletler, ilaçlar veya başka potansiyel zarar verici nesnelerin gizlendiğine dair ipuçları var mı?
UYARI SİNYALLERİ
Çocukların saldırgan davranışları çoğu zaman model alarak öğrendiği belirten Prof. Dr. Neslihan İnal şöyle konuştu:
“Aile içinde, arkadaş çevresinde ya da yakın sosyal çevrede saldırgan davranış sergileyen bir modelin varlığı, çocuk için önemli bir risk faktörü. Çocukta öfke problemi bulunması ve kendine ya da çevresine zarar vermesi durumunda bu bir risk göstergesi olarak değerlendirilmeli. Saldırganlık bazı çocuklarda duygusal düzeyde, öfkesini kontrol edememe şeklinde ortaya çıkarken, bazı çocuklarda daha davranışsal ve duygusuz bir biçimde görülebilir. Bu durumlar olumsuz yaşam koşullarına maruz kalma ya da dikkat eksikliği ve hiperaktivite gibi sorunlarla ilişkili olabilir. Öfkenin yönetilememesi durumunda profesyonel destek alınması gerekiyor.
EMPATİ EKSİKLİĞİ
Buna ek olarak yalan söyleme, çalma, hayvanlara zarar verme, merhamet ve empati duygusunun gelişmemiş olması önemli belirtiler arasında. Bir başkasının acı çekmesinden rahatsızlık duymamak, empati eksikliği göstermek ve uzun süre kendini sakinleştirememe gibi durumlar dikkatle ele alınmalı. Bu çocukların tedavi edilme olasılığı var. Süreç; terapi, gerekli durumlarda ilaç tedavisi ve ebeveyn eğitimi ile birlikte yürütülebilir. Bu nedenle erken dönemde fark edilmesi önemli.
SALDIRGANLIĞIN KÖKENİNDEKİ 15 NEDEN
- Türkiye Çocuk ve Genç Pskiyatri Derneği Başkanı Prof. Dr. Neslihan İnal ise saldırganlığın gelişiminde çevresel faktörlerin belirleyici olduğuna dikkat çekiyor.
Çocuklukta travmatik olaylara maruz kalmak
Duygusal ihmal ve ebeveyn ilgisizliği
Ev içinde şiddete tanıklık etme ya da maruz kalma
Olumsuz ve güvensiz çevresel koşullar
Aile içinde sağlıksız iletişim ve çatışma ortamı
Aile, arkadaş ya da yakın çevrede saldırgan rol modellerin varlığı
Öfke kontrolünde güçlük ve sık öfke patlamaları
Küçük nedenlerle yoğun tepki verme ve kendini sakinleştirememe
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite gibi nörogelişimsel sorunlar
Empati ve merhamet duygusunun gelişmemiş olması
Başkalarının acısına karşı duyarsızlık
Yalan söyleme, çalma ve zarar verici davranış örüntüleri
Hayvanlara ya da çevreye zarar verme eğilimi
Aile ile zayıf bağ ve yetersiz ebeveyn takibi
Denetimsiz dijital kullanım ve riskli sosyal etkileşimler
patronlardunyasi.com