Gündem

Feramuz ERDİN 

Dünya petrol piyasasında korkulan senaryo adım adım gerçekleşiyor.

Önce Hürmüz Boğazı’ndaki tanker trafiği olağanüstü seviyelere geriledi.

Ardından Suudi Arabistan’ın Hürmüz’e alternatif olarak kullandığı Doğu-Batı petrol boru hattı saldırıya uğradı.

Şimdi ise zincirin Kızıldeniz’deki ucundan daha kritik bir haber geldi.

YANBU PETROL TERMİNALİNDE YÜKLEMELER ASKIYA ALINDI

Reuters’a konuşan denizcilik sektörü kaynaklarına göre Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu petrol terminalinde yüklemeler askıya alındı.

Reuters ayrıca Riyad’ın bazı Avrupalı müşterilerine eylül sonundaki bazı ham petrol kargolarının iptal edileceğini bildirdiğini aktardı. 

SUUDİ ARABİSTAN’IN HÜRMÜZ’E B PLANIYDI

Yanbu’yu önemli yapan yalnızca büyük bir petrol terminali olması değil.

Suudi Arabistan’ın doğusundaki üretim bölgelerinden başlayan yaklaşık 1.200 kilometrelik Doğu-Batı Boru Hattı —Petroline— ham petrolü ülkenin Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu’ya taşıyor.

Böylece petrol tankerleri Hürmüz Boğazı’ndan geçmek zorunda kalmadan dünya pazarlarına ulaşabiliyor.

ABD Enerji Enformasyon İdaresi’nin verilerine göre hattın normal kapasitesi günlük yaklaşık 5 milyon varil, gerektiğinde ise 7 milyon varile kadar çıkarılabiliyor.

Yani bu hat, tam da Hürmüz’de sorun çıktığında devreye girmesi gereken Suudi Arabistan’ın stratejik sigortası.

Şimdi sorun tam da bu sigortada.

SUUDİ BAKANLIĞI HATTIN KAPATILDIĞINI DOĞRULADI

Burada haberin teyit sınırını doğru çizmek gerekiyor.

Suudi Arabistan Enerji Bakanlığı, 10 Eylül sabahı Riyad ve Medine bölgelerinde Doğu-Batı Boru Hattı’nın birden fazla saldırıya uğradığını ve hattın tedbir amacıyla kapatıldığını resmen açıkladı.

Bakanlık teknik ekiplerin hattın güvenliğini değerlendirdiğini ve yeni gelişmelerin ayrıca duyurulacağını bildirdi. 

Yanbu’daki petrol yüklemelerinin durduğu bilgisi ise bu haber hazırlanırken Reuters’ın denizcilik kaynaklarına dayanıyor.

Dolayısıyla “Suudi Arabistan petrol ihracatını durdurdu” demek doğru değil.

Doğru ifade şu:

Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz’deki Yanbu terminalinde petrol yüklemeleri askıya alındı.

PETROL 108 DOLARIN ÜZERİNE ÇIKTI

Piyasa gelişmeye hızla tepki verdi.

Brent petrolün varil fiyatı salı günü 2,81 dolar yükselerek 108,49 dolara, Amerikan WTI petrolü ise 104,68 dolara çıktı.

Fakat asıl kritik rakam petrol fiyatından çok fiziki akışta.

Reuters’ın aktardığı Kpler öncü verilerine göre Hürmüz Boğazı’ndan geçen emtia gemilerinin sayısı pazartesi günü dörde kadar geriledi. Bir gün önce bu sayı 10’du. 

Böylece dünyanın en kritik petrol geçiş noktalarından birindeki sorun devam ederken, onu baypas etmek için kullanılan güzergâh da baskı altına girmiş oldu.

“DÜNYA PETROLÜNÜN YÜZDE 4’Ü KESİLDİ” DEMEK YANLIŞ

Piyasada dolaşan yüzde 4 rakamına da dikkat etmek gerekiyor.

Reuters’a konuşan piyasa kaynakları ve analistlerin hesaplamalarına göre Doğu-Batı hattındaki kesintinin uzaması halinde küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 4’üne kadar olan bölüm risk altında kalabilir.

Bu, dünya petrol arzının yüzde 4’ünün bugün itibarıyla ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.

Goldman Sachs’ın Reuters tarafından aktarılan değerlendirmesinde ise son saldırının Yanbu üzerinden yakın dönemde gerçekleşen günlük yaklaşık 2 milyon varillik ihracatı tehdit edebileceği belirtiliyor. Onarım süresine ilişkin değerlendirmeler “çok yakında” ile sekiz hafta arasında değişiyor. 

ŞİMDİ TÜRKİYE’NİN SORUSU: TÜPRAŞ’IN B PLANI NE?

Patronlar Dünyası açısından meselenin Türkiye tarafı burada başlıyor.

Çünkü Türkiye ham petrolde ithalata bağımlı ve küresel 'sour crude' piyasasında yaşanacak sıkışıklık yalnızca Suudi petrolünü değil, onun yerine alınabilecek alternatif petrolleri de pahalandırabilir.

EPDK’nın yayımladığı son petrol piyasası verilerine göre Türkiye haziran ayında 2,66 milyon ton ham petrol ithal etti. Ham petrol ve petrol ürünleri birlikte değerlendirildiğinde Rusya 1,52 milyon tonla ilk sırada, ABD yaklaşık 571 bin tonla ikinci, Kazakistan ise 464 bin tonla üçüncü sıradaydı. 

Ancak Tüpraş’ın elindeki önemli avantaj, rafinerilerinin farklı ham petrol türlerini işleyebilmesi.

Şirket yönetimi 2026 ikinci çeyrek sonuçlarının ardından yaptığı açıklamada yıl içinde yaklaşık 14 ülkeden 24 farklı ham petrol türü satın aldığını açıkladı.

Tüpraş ayrıca bu yıl ABD Stratejik Petrol Rezervi’nden iki kargo aldığını; Guyana, Kolombiya ve Norveç gibi yeni kaynaklara yöneldiğini belirtti. Şirket, iki kıyı rafinerisine ve farklı piyasalardan petrol temin edebilen ticaret organizasyonuna sahip olmasını tedarik esnekliği olarak gösteriyor. 

Bu nedenle bugün için “Tüpraş’ın petrolü tehlikede” demek doğru olmaz.

Ancak, alternatif petrolü bulmak mümkün olsa bile onu aynı fiyattan bulmak giderek zorlaşıyor.

KRİZİN YENİ ADI: İKAME PETROLÜN MALİYETİ

Yanbu’daki kesinti uzarsa Suudi petrolünün müşterileri başka kaynaklara yönelecek.

Bunun ilk işaretleri Avrupa’da görülüyor.

Polonya’nın büyük rafineri şirketlerinden Orlen, Saudi Aramco’dan önemli miktarda petrol almasına rağmen rafinerilerinde şu anda tedarik sorunu bulunmadığını açıkladı. Ancak tanker takip verileri şirketin ABD, Cezayir ve Norveç’ten alternatif kargolar aldığını gösteriyor. 

İşte Türkiye açısından izlenmesi gereken gerçek risk burada.

Tüpraş’ın alternatif kaynak bulabilme kabiliyeti yüksek.

Ama aynı alternatif kaynaklara Avrupa ve Asya rafinerileri de yönelirse;

Ham petrol primi, tanker navlunu ve rafineri marjları birlikte yükselebilir.

Türkiye’nin faturası yalnızca Brent ekranındaki 108 dolar olmayabilir.

Petrolü Türkiye’ye getirmenin bedeli de artabilir.

YANBU’NUN DEPOLARI DA SINIRSIZ DEĞİL

Doğu-Batı hattı kapandıktan sonra Yanbu bir süre terminalde bulunan stoklardan yükleme yapabildi.

Reuters’a konuşan sektör kaynakları bu stokların ihracatı yaklaşık beş ila yedi gün sürdürebileceğini tahmin etmişti. Suudi makamlarının bu tahmini resmen doğrulamadığını özellikle belirtmek gerekiyor. 

Bugün yüklemelerin durduğu haberinin gelmesi bu nedenle önemli.

Sorun artık yalnızca bir boru hattının tamir süresinden ibaret değil.

Hürmüz’deki darboğaz ile Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz çıkışındaki sorun aynı anda yaşanıyor.

Petrol piyasasının uzun yıllardır büyük krizlere karşı oluşturduğu alternatif güzergâhlardan biri tam ihtiyaç duyulduğu anda devre dışı kalmış durumda.

patronlardunyasi.com