Patronlar
Toygun ATİLLA
ÇERÇEVEDEKİ BOZKURTLU 5 LİRA
Güne fotoğrafları yorumlayarak başladım. Sabah ilk yazımda New York Times'ın Instagram postunda paylaştığı Çin'deki zirveyi yorumlamıştım. Bu kez de bir başka fotoğraf konumuz. Koç Holding Şeref Başkanı Rahmi Koç ve Yönetim Kurulu Başkan Vekili Ali Koç'un MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'ye verdiği hediye...
Fotoğrafı, Patronlar Dünyası'nda gördüm. Dünün haberi. Devlet Bahçeli'yi, Rahmi ve Ali Koç'un ortasında kendisine armağan edilen çerçeveyi görünce hemen gazetecilik merakım depreşti.
Öyle ya, gazeteciliğin "olmazsa olmaz" birinci kuralı meraktı. Hemen çerçevedeki "o parayı" araştırmakla işe koyuldum. "Bozkurtlu 5 liraydı"
1927'DE TEDAVÜLE ÇIKTI
Cumhuriyetin ilk emisyon paraları arasında yer alan bu banknot, 1927 yılında tedavüle çıkan ilk Türk Lirası serilerinden biri olarak biliniyor. Resmi adı "1 Emisyon 5 Türk lirası" olsa da yıllardır koleksiyon dünyasında "Bozkurtlu 5 lira" olarak anılıyor.
Bu banknotun merkezindeki figür, erken Cumhuriyet döneminin en dikkat çeken sembollerinden biri olan Bozkurt...
O dönem genç Cumhuriyet, yalnızca bir devlet değil aynı zamanda kimlik de inşa etmeye çalışıyordu. Pullarda, paralarda, kamu bankalarında ve bir çok sembolde "bozkurt" figürü sıkça kullanılıyordu.
ATATÜRK'E BOZKURT DİYORLARDI
Hatta daha da ötesini söyleyeyim... Atatürk için de Bozkurt çok şey ifade ediyordu ve tamamıyla Cumhuriyetin kurulmasından sonra onun projesiydi.
Bu konuda bakın aramızdan kısa süre önce ayrılan İlber Ortaylı ne diyor; "Ecnebiler de Atatürk'e "Bozkurt" diyordu. Atatürk de bozkurt sembolünü benimserdi. Paraların üzerinde kullanıldı, hatırlayın o dönemi. Başka yerlerde de semboldü. Dönemin siyasi ortamı gereği İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra kalktı o semboller"
MANEVİ DEĞERİ MADDİ DEĞERİNDEN FAZLA
İşin bir ilginç tarafı ise Rahmi Koç'un Devlet Bahçeli'ye bizzat takdim ettiği o hediyenin "koleksiyonluk" niteliği...
Nümismatik dünyasında yani eski para koleksiyonculuğunda "Bozkurtlu 5 liranın" değeri, serisine, kondisyonuna, imza grubuna ve nadirliğine göre değişiyor. Özellikle iyi korunmuş örnekleri ve düşük seri numaralı baskıları uluslararası müzayedelerde ciddi rakamlara alıcı buluyor.
Benim konuştuğum uzmanlar, "Bozkurtlu 5 liranın" iyi korunmuş olanlarının 15-20 bin dolardan alıcı bulduğunu söyledi. Bazı özel serilerde bu fiyat çok daha yükseliyormuş.
Tüm bu maddi karşılığının yanında "Bozkurtlu 5 lirayı" kıymetli kılan ise Cumhuriyet tarihinin en özel sembollerinden biri olması.
İNGİLTERE'DE BASILDI
Yazımın sonunda biraz da Bozkurtlu 5 lira'nın geçmişinden bahsetmek istiyorum.
Bu para, Türkiye'de değil İngiltere'de basıldı. Banknotun alt kısmında açıkça görülen "Thomas De La Rue & Company Limited Londres" ibaresi dönemin dünyanın en önemli matbaa ve güvenlik şirketlerinden birini işaret ediyor.
Banknota dikkatle baktığınızda ise Türkçe yanında Fransızca ifadeler de görüyorsunuz. Üst bölümde Osmanlıca "Türkiye Cumhuriyeti Banknotu" ifadesi yer alırken köşelerde Fransızca "Livres Turques" yani "Türk Liraları" yazıyor.
Koç Topluluğu'nun 100'ncü yılı dolayısı ile yaptığı ziyarette Devlet Bahçeli'ye hediye ettiği Bozkurtlu 5 lira, bir anlamda Türkiye'nin ekonomi, siyaset ve tarih hafızasının da çerçevelenmiş haliydi. O çerçevede ise yalnızca eski bir para yoktu. Genç Cumhuriyetin kimlik arayışı, sembolleri ve hafızası vardı.
patronlardunyasi.com