Dünya


Toygun ATİLLA

Dünyanın en önemli finans kurumlarından birinde olağanüstü bir gün yaşanıyordu.  Borsanın başkanının geleceği tartışılıyordu.  O sıradan bir yönetici değildi. Arkasında temsil ettiği bir güç vardı. Merdivenleri hızla çıkmış, başkanlık koltuğuna oturmuştu. Bankacıları, yatırım fonlarının yöneticilerini, güçlü aileleri, dev şirketlerin patronlarını tanıyordu.

Yıllar içinde sermaye piyasalarının simgelerinden biri haline gelmişti.

Şimdi ise gitmesi isteniyordu. O ve onu yöneten güçler ise gitmesini istemiyordu.

New York Borsası’nın eski başkanı Richard Grasso’dan bahsediyorum.

Grasso’nun gücü yalnızca başkanlık unvanından kaynaklanmıyordu.

New York Borsası’nda geçirdiği 35 yıl boyunca kurduğu ilişkilerden, kurumun işleyişine hâkimiyetinden ve Wall Street’teki ağırlığından geliyordu.

1990’ların sonunda teknoloji şirketlerinin yükselişini, 2000 yılında teknoloji balonunun patlamasını, 11 Eylül saldırılarının ardından Wall Street’in yeniden açılışını yaşamıştı.

Özellikle 11 Eylül sonrasında New York Borsası’nın yeniden faaliyete geçmesindeki rolü, Grasso’nun kamuoyundaki itibarını güçlendirmişti.

Birçok kişi için Grasso, New York Borsası’nın kendisiydi.

Belki de tam bu nedenle, bir gün o koltuktan ayrılmasının istenebileceğini kabullenmek kolay değildi.

187,5 MİLYON DOLARLIK DEPREM

2003 yılında Grasso’ya sağlanan 187,5 milyon dolarlık ücret, ertelenmiş ödeme ve emeklilik hakları paketi açıklandı.

Wall Street karıştı.

Gazeteler günlerce bu parayı yazdı.

Yatırımcılar tepki gösterdi.

Bir borsa başkanına bu kadar büyük bir ödeme nasıl yapılmıştı?

Kim onaylamıştı?

Yönetim kurulu neyi denetliyordu?

Daha önemlisi…

Borsayı yönetenleri kim denetliyordu?

Çünkü New York Borsası yalnızca şirketlerin hisselerinin alınıp satıldığı bir yer değildi.

Aynı zamanda kendi üyelerinin faaliyetlerini denetleme sorumluluğu taşıyan bir kurumdu.

Yani piyasanın kurallarını uygulamakla görevli kurumun kendi yönetimi sorgulanıyordu.

Grasso’nun aldığı para, giderek daha büyük bir tartışmanın kapısını açmıştı.

48 MİLYON DOLARDAN VAZGEÇTİ AMA KOLTUĞUNDAN DEĞİL

Grasso üzerindeki baskıyı azaltmak için bir hamle yaptı.

Gelecekte alacağı yaklaşık 48 milyon dolarlık ödemeden vazgeçtiğini açıkladı.

Başkanlığı ise bırakmadı.

Belki tartışmanın böylece sona ereceğini düşünüyordu.

Olmadı.

Artık mesele yalnızca Grasso’nun kazandığı para değildi.

Mesele, New York Borsası’nın itibarıydı.

Bir finans kurumunun başkanı, yönetimine duyulan güven tartışılırken ne kadar süre görevde kalabilirdi?

Bir kurumun geleceği ile başkanının koltuğu karşı karşıya geldiğinde hangisi tercih edilmeliydi?

Grasso’nun yıllardır birlikte çalıştığı isimlerin bir bölümü artık ayrılması gerektiğini düşünüyordu.

Bir zamanlar gücünün kaynağı olan ilişkiler, başkanlık koltuğunu korumasına yetmiyordu.

13 KİŞİ GİTSİN DEDİ, 7 KİŞİ KALSIN

17 Eylül 2003’te New York Borsası’nın yönetim kurulu toplandı.

Gündemde Grasso’nun geleceği vardı.

13 yönetim kurulu üyesi ayrılmasını istedi.

7 üye kalmasından yanaydı.

Grasso istifa etti.

35 yıl önce posta odasından girdiği New York Borsası’ndan, dünyanın en çok tartışılan finans yöneticilerinden biri olarak ayrılıyordu.

Bir dönem kapanmıştı.

Grasso’nun ayrılmasıyla New York Borsası’ndaki sorunların ortadan kalktığını söylemek mümkün değildi.

BAŞKAN GİTTİ, SORULAR KALDI

Grasso’nun istifasından sonra New York Borsası’nın yönetim yapısı yeniden ele alındı.

Yönetim kurulunun yapısı değiştirildi.

Bağımsız üyelerin ağırlığı artırıldı.

Borsanın ticari faaliyetleriyle düzenleme ve denetim işlevleri arasındaki ayrım güçlendirilmeye çalışıldı.

Çünkü Grasso olayı önemli bir gerçeği ortaya çıkarmıştı.

Bir borsanın güvenilirliği yalnızca işlem hacmiyle, endeksin yükselmesiyle ya da şirketlerin piyasa değeriyle ölçülemezdi.

O borsayı yönetenlerin nasıl denetlendiği de en az bunlar kadar önemliydi.

Bir yöneticinin görevden ayrılması, kurumsal sorunların çözüldüğü anlamına gelmiyordu.

Üstelik tarihin ilginç bir cilvesi vardı.

Grasso’nun istifasından beş yıl sonra, 2008 yılında, dünya çok daha büyük bir finansal krizle karşılaştı.

Lehman Brothers battı.

Bankalar sarsıldı.

Milyonlarca insan işini, evini, birikimlerini kaybetti.

Elbette 2008 krizinin nedeni Grasso ya da onun ayrılması değildi.

Yaşananlar, finans dünyasında birkaç yöneticinin değişmesinin tek başına sistemin bütün sorunlarını çözmeye yetmediğini gösteriyordu.

YA GRASSO GİTMESEYDİ?

Benim bu hikâyede en çok merak ettiğim soru bu.

Grasso görevinde kalabilseydi ne olurdu?

New York Borsası’nın yönetim yapısı aynı hızla değişir miydi?

Denetim mekanizmaları yeniden düzenlenir miydi?

Yıllardır süregelen ilişkiler bu kadar açık biçimde tartışılır mıydı?

Bunların yanıtını bilmiyoruz.

Ama bildiğimiz bir şey var.

Grasso’nun istifası, New York Borsası’nda yalnızca bir isim değişikliği olarak kalmadı.

Kurumun yönetim yapısı tartışmaya açıldı.

Kurallar yeniden ele alındı.

Denetim mekanizmalarında değişiklikler yapıldı.

Kimi zaman bir koltuğun boşalması, o koltuğun yıllardır nasıl yönetildiğinin sorgulanmasına yol açar.

PEKİ, GRASSO’YA SONRA NE OLDU?

Hikâyenin bir de ilginç finali var.

Grasso istifa ettikten sonra New York Başsavcısı Eliot Spitzer, kendisine sağlanan ücret ve hakların aşırı olduğu gerekçesiyle 2004 yılında dava açtı.

Devlet, ödemelerin bir bölümünün geri alınmasını istiyordu.

Dava yıllarca sürdü.

2008 yılında ise mahkemeler Grasso aleyhindeki talepleri reddetti.

Burada önemli bir ayrıntı vardı.

Mahkemeler, Grasso’ya yapılan bütün ödemelerin makul olduğuna karar vermemişti.

Davanın sona ermesinde New York Borsası’nın değişen hukuki statüsü ve başsavcılığın dava yetkisine ilişkin hukuki gerekçeler etkili olmuştu.

Grasso kendisinden geri alınması istenen büyük ödemeleri iade etmek zorunda kalmadı.

Başkanlık koltuğuna da dönemedi.

Yani koltuğunu kaybetmiş, ancak milyonlarca dolarlık hukuk mücadelesini büyük bir geri ödeme yükümlülüğü doğmadan geride bırakmıştı.

BİR KOLTUK NE ZAMAN BOŞALIR?

Richard Grasso’nun hikâyesinin üzerinden 23 yıl geçti.

Wall Street’te yaşanan o olayın ortaya çıkardığı sorular hâlâ geçerli.

Bir borsa başkanının gücü nerede başlar, nerede biter?

Bir yönetici, kendisini o koltuğa getirenlerin desteğini kaybettiğinde ne yapmalı?

Bir kurumun yönetiminde değişiklik yapılması, gerçek bir reform anlamına gelir mi?

Bir başkanın gitmesiyle hesaplaşma tamamlanmış olur mu?

Grasso’nun hikâyesi bana şunu anlatıyor.

Wall Street 23 yıl önce bir başkanın gitmesini istedi.

Başkan önce direndi.

Sonra gitti.

Kurallar değişti. Tartışmalar bitmedi.

O koltuğun yıllardır nasıl yönetildiği ise hep en büyük sorun olarak kaldı.

patronlardunyasi.com