Toygun ATİLLA
1972 yılında Washington'da bir otopark.
Gece yarısı.
Amerikan Federal Soruşturma Bürosu FBI'ın en üst düzey yöneticilerinden biri, Washington Post gazetesinin genç muhabiri Bob Woodward'la gizlice buluşuyor.

Adamın adı Mark Felt.
Gazeteciye anlattıkları, Amerikan siyaset tarihinin en büyük skandallarından biri olan Watergate'in aydınlatılmasına yardımcı olacak.
Hikayenin asıl ilginç tarafı bambaşka…
Mark Felt, Başkan Richard Nixon'ın yönetimindeki devlet aygıtının en güçlü isimlerinden biri.
Üstelik FBI'ın başına geçmeyi beklerken başka bir ismin tercih edilmesinden rahatsız.
Beyaz Saray ile FBI arasında ciddi bir güç mücadelesi yaşanıyor.
Felt ise bu mücadelenin tam ortasında.

Ne yapıyor biliyor musunuz?
Kendi kurumunun ve yönetiminin içindeki gelişmeleri, Nixon yönetimini sorgulayan bir gazetenin muhabirine anlatıyor.
Yıllar sonra Felt'in kimliği ortaya çıktığında, tarihçiler hâlâ aynı soruyu tartışıyordu:
Bu adam kamu yararı için mi konuşmuştu, yoksa iktidar içindeki hesaplaşmada gazetecileri mi kullanmıştı?
Belki ikisi birden.
Bu sorunun kesin bir cevabı yok…

BİR İKTİDARIN EN BÜYÜK SIRDAŞI MUHALİF GAZETECİ OLABİLİR Mİ?
Watergate bize yalnızca gazeteciliğin gücünü anlatmaz.
İktidarların kendi içindeki çatışmaların nasıl kamuoyuna taşındığını da anlatır.
Çünkü iktidarlar dışarıdan bakıldığında yekpare görünür.
Aynı masada oturan insanlar.
Aynı fotoğrafta gülümseyen yöneticiler.
Aynı siyasi hedefleri savunan bürokratlar.
O fotoğrafın arkasında ise başka bir dünya vardır.
Kurumlar arasında yetki mücadeleleri, makam hesapları, kişisel rekabetler ve geleceğe ilişkin farklı beklentiler.

Bu çatışmalar öyle bir noktaya gelir ki taraflar birbirlerine söyleyemediklerini gazeteciler aracılığıyla söylemeye başlar.
İşte burada çok ilginç bir durum ortaya çıkar.
Bir iktidar mensubu, kendisine yakın gazetelere değil, kendisini yıllardır eleştiren gazetecilere konuşmayı tercih edebilir.
Bir haberin etkisini belirleyen yalnızca içindeki bilgi değildir.
O bilgiyi kimin yayımladığıdır.
Kendi çevrenizde söyledikleriniz savunma olarak görülebilir.
Aynı sözler eleştirel bir gazetede yayımlandığında çok daha geniş bir kamuoyunun dikkatini çekebilir.
Bu, her zaman bilinçli bir strateji olduğu anlamına gelmez.
Ancak siyasi iletişim açısından dikkate değer bir tercihtir.

KENDİ MEDYASINA ANLATAMADIĞINI BAŞKASINA ANLATMAK
Şimdi meselenin daha önemli tarafına gelelim.
Uzun süre iktidarda kalan siyasi hareketler, zaman içinde kendilerine yakın bir medya çevresi oluşturabilir.
Gazeteler, televizyonlar, internet siteleri, yorumcular...
Bu mecralar iktidarın politikalarını anlatır, kararlarını savunur, eleştirilere yanıt verir.
Burada önemli bir paradoks var.
Bir medya kuruluşunun iktidara yakın olması, o iktidarın içindeki her grubun kendisini orada anlatabileceği anlamına gelmez.
Siyasi güç merkezleri arasındaki rekabet, medyadaki ilişkileri de etkileyebilir.
Bir grubun güçlü olduğu gazetede diğer grubun sesi duyulmayabilir.
Bir bürokratın açıklaması, aynı siyasi çevredeki başka bir aktörün çıkarlarıyla çatışabilir.
Daha önemlisi, sürekli aynı siyasi çizgide yayın yapan bir gazetenin eleştirel kamuoyu üzerindeki ikna gücü sınırlı kalabilir.
İşte böyle zamanlarda muhalif gazeteci, iktidarın içindeki bir aktör için beklenmedik bir iletişim kanalına dönüşebilir.
Burada gazetecinin rolünü de doğru tarif etmek gerekir.
Gazeteci, kendisine bilgi veren kişinin siyasi hesabının ortağı olmak zorunda değildir.
O hesabın varlığını sorgulamak zorundadır.
Bazen sızdırılan bilgi doğrudur.
O bilginin neden tam o gün, neden o gazeteciye verildiği de en az bilginin kendisi kadar önemlidir.
WATERGATE'İN AZ BİLİNEN İKİNCİ HİKÂYESİ
Mark Felt'in hikâyesine dönelim.
Felt bir yandan Washington Post muhabirine bilgiler aktarıyordu.
Diğer yandan FBI içinde basına bilgi sızdıran kişilerin bulunması için yürütülen çalışmalarda rol alıyordu.
Yani sızıntının kaynağı, sızıntıyı araştıran kurumun üst yönetimindeydi.
Bu çelişki, yıllar sonra ortaya çıkan belgelerle daha iyi anlaşılıyordu.
Felt'in bütün yaptıklarını kişisel hesaplaşmaya bağlamak da tarihi eksik okumak olur.
Watergate, gerçek hukuksuzlukların ortaya çıkarıldığı bir gazetecilik ve yargı süreciydi.

Felt'in verdiği bilgiler bu sürecin yalnızca bir parçasıydı.
Gazeteciler başka kaynaklarla çalıştı. Kongre soruşturmaları yürütüldü. Mahkemeler karar verdi. Beyaz Saray kayıtları ortaya çıktı.
Sonunda Nixon istifa etti.
Felt'in kişisel hesapları olup olmadığı tartışması ise devam etti.
Bir kaynağın siyasi hesabının bulunması, verdiği bilginin yanlış olduğunu göstermez. Bilginin doğru olması da kaynağın bütün niyetlerini masum kılmaz.
ASIL MESELE GAZETECİ DEĞİL, İKTİDARIN KENDİ İÇİNDEKİ GÜVEN KRİZİ
Ben bu tür olaylarda başka bir soruyla daha ilgileniyorum.
Bir siyasi yapı yıllar boyunca kendisine yakın gazeteler, televizyonlar, yorumcular oluşturduğu hâlde neden kendi içindeki tartışmaları bu mecralarda yürütemez?
Neden bir yönetici, kendisini savunabilmek için karşı mahalledeki gazetecinin kapısını çalar?
Bu sorunun tek bir cevabı yok.
Bazen kendi çevresinde konuşabileceği alan kalmamıştır.
Bazen kendi çevresindeki yayın organlarının başka güç merkezlerine yakın olduğunu düşünüyordur.
Bazen de kendisini eleştiren bir gazetecinin sorularını yanıtlamanın kamuoyu önünde daha inandırıcı olacağını hesaplıyordur.
Fakat bu tercihin bir riski vardır.
Muhalif gazeteci, kendisine anlatılanları yayımlamakla yetinmeyebilir.
Yeni sorular sorar.
Belgelerin peşine düşer.
Anlatılanlarla anlatılmayanlar arasındaki boşluğu araştırır.
Bazen de bir kişinin kendisini savunmak amacıyla başlattığı iletişim, çok daha geniş bir ilişkiler ağının sorgulanmasına yol açar.
Kendisini anlatmak isteyen kişi, farkında olmadan başka kapıların açılmasına neden olabilir.

UZUN SÜRELİ İKTİDAR, BİR GAZETECİNİN SORUSU
Burada siyasi iktidarların medya konusunda sıkça karıştırdığı iki kavram var.
Görünür olmak ve inandırıcı olmak.
Bir iktidar her gün onlarca televizyon kanalında görünebilir.
Yüzlerce köşe yazısında savunulabilir.
Binlerce sosyal medya hesabında desteklenebilir.
Bütün bunlar, söylediklerinin toplumun her kesiminde aynı ölçüde karşılık bulduğu anlamına gelmez.
Medya gücüyle gazetecilik güvenilirliği aynı şey değildir.
Üstelik bir siyasi hareketin uzun yıllar iktidarda kalması, kendi içindeki bütün grupların ortak bir iletişim dili geliştirdiğini de göstermez.
Belki de bu yüzden siyasi kriz dönemlerinde ilginç bir tabloyla karşılaşırız.
Yıllarca muhalif gazetecileri eleştiren bazı yöneticiler, bir gün kendi hikâyelerini anlatabilmek için yine onların karşısına oturabilir.
Burada kimin haklı olduğundan önce, neden böyle bir ihtiyaç doğduğunu sorgulamak gerekir.
Bir röportaj kimi zaman yalnızca röportaj değildir.
Bir güç mücadelesinin işareti olabilir.
Bir savunma girişimi olabilir.
Ya da içeride yaşanan ve kamuoyunun henüz bütün ayrıntılarını bilmediği bir çatışmanın ilk görünür belirtisi.

BİR GÜN HERKES KONUŞMAYA BAŞLAR
Watergate'in üzerinden yarım asırdan fazla zaman geçti.
Gazetecilik değişti.
Siyaset değişti.
Teknoloji değişti.
İkttidarların içindeki güç mücadeleleriyle gazetecilik arasındaki karmaşık ilişki ise hiç değişmedi.
Bugün de bir gazeteciye ulaşan her belgenin arkasında iki ayrı soru var.
Birincisi, belge ne anlatıyor?
İkincisi, bu belgeyi bize kim, neden şimdi ulaştırıyor?
İyi gazetecilik bu iki soruyu birbirinden ayırmadan yapılıyor.
Tarihin en büyük siyasi hikâyeleri, bir yöneticinin kendisini kurtarmak için konuşmaya karar verdiği gün başlıyor.
İktidarların en büyük iletişim sorunu bazen muhalif gazetecilerin ne yazdığı değil, kendi içlerinden birilerinin neden onlara konuşmaya başladığıdır.
patronlardunyasi.com