Gündem


Ertuğrul ÖZKÖK

G95’Lİ BİR PLASTİK ÖRDEK BENİ CHATGPT, GEMINI, CLAUDE, GROK VE DEEPSEEK’LE FENA KAPIŞTIRDI

Bir plastik ördek yüzünden dünyanın önde gelen yapay zekâ uygulamalarıyla önce birbirimize girdik, sonra aramızda çok ilginç ve ibret dolu bir sohbet başladı.

Olay şu:

“Bundeswehr”, yani Alman ordusu, geçtiğimiz günlerde bir plastik ördeği satışa çıkardı. Kamuflajlı, miğferli ve G95 piyade tüfeği taşıyan sevimli bir ördekti bu.

G95’Lİ PLASTİK ÖRDEK ÖNCE ALMANYA’YI BİRBİRİNE SOKTU

12 Kasım, Alman ordusunun 71’inci kuruluş yıldönümüydü.

Bu vesileyle ordu resmî bir çevrimiçi mağaza açtı. Mağazada küçük hatıra eşyaları ve oyuncaklar satışa sunuldu. Talep öylesine büyüktü ki G95 piyade tüfeği taşıyan, üniformalı plastik ördek kısa sürede tükendi.

Ancak aynı anda büyük bir tepki de başladı.

“ORDU REKLAMINI KÜÇÜK ÇOCUĞUN KÜVETİNE KADAR SOKTUNUZ”

Tepkinin nedeni ördeğin kendisinden çok, silahı ve askerî kimliğiydi.

Örneğin Sol Parti’den Sören Pellmann, ordunun reklamını “küçük çocukların küvetine kadar soktuğunu” söyleyerek bunun askerliği ve savaşın tehlikelerini hafife aldığını savundu. Eleştirilerde, Almanya’nın asker sayısını artırmaya ve gençleri orduya çekmeye çalıştığı bir dönemde bu tür ürünlerin askerîleşmeyi sıradanlaştırabileceği kaygısı da dile getirildi.

“YAHU, BU KÜÇÜK BİR HATIRA EŞYASI; BAŞKA BİR ŞEY DEĞİL”

Savunma Bakanlığı ise bunun çocuklara yönelik olmadığını, yalnızca bir hatıra ve koleksiyon ürünü olduğunu savundu.

İşin ticari tarafına gelince…

Mağazayı dışarıdan bir şirket işletiyor. Savunma Bakanlığının açıklamasına göre Bundeswehr satışlardan gelir elde etmiyor. Böylece ördek, bir yandan başarılı bir tanıtım nesnesi, öte yandan “Ordu toplumda ne kadar görünür ve sevimli hâle getirilmeli?” tartışmasının simgesi oldu.

İŞTE BU NOKTADAN SONRA PLASTİK ÖRDEK YAPAY ZEKÂYLA BENİ BİRBİRİME DÜŞÜRDÜ

Buraya kadar belki de yalnızca Almanya’yı ilgilendiren bir tartışma bu.

Ancak şimdi anlatacaklarım hepimizi ilgilendiriyor…

Plastik ördek konusu üzerine eğlenceli, popüler kültüre dönük bir yazı yazmak istedim. Başlığını da hınzırca şöyle koyacaktım:

“Suda yüzen komando plastik ördek, kaz adımlarıyla da yürür mü?”

Amacım, ordusunu yeniden güçlendirme kararı alan Almanya’da yükselen aşırı sağla birlikte 1930’ları hatırlatacak gelişmeler yaşanabilir mi sorusunu tartışmaktı.

PLASTİK ÖRDEĞİN FOTOĞRAFINI CHATGPT’YE GÖNDERDİM VE ŞU KOMUTU VERDİM

Hınzırlığım yalnızca soruda kalmadı. Bu yazıda kullanmak üzere aynı hınzırlıkta bir grafik de tasarladım.

Kaz adımlarıyla yürüyen bir plastik ördek…

Bunun için ChatGPT’ye şu komutu yazdım:

“Bu plastik ördeği kaz adımlarıyla yürürken çiz…”

Çizdi. Ancak grafik tam da anlatmak istediğim şeyi karşılamıyordu.

İKİNCİ KOMUT: ÖRDEĞİ NAZİ SELAMI VERİRKEN ÇİZ

Bunun üzerine ikinci bir komut yazdım: “Bu ördeği kaz adımlarıyla yürürken, eliyle de Nazi selamı verir şekilde çiz.”

Yapay zekâyla ibret dolu sohbetimiz bundan sonra başladı.

ChatGPT, Nazi selamı veren plastik ördek istemime şu cevabı verdi:

“Bu pozla görseli oluşturamadım; istek görsel güvenlik sistemi tarafından engellendi.”

Başka bir açıklama yoktu.

CLAUDE’UN CEVABI İSE DAHA AÇIK VE SERTTİ

Bunun üzerine, geçen gün halka arz edilen Anthropic’in Claude’una gidip aynı şeyi istedim. Ondan gelen cevap daha açık ve netti:

“Bunu ‘Nazi adımı’ teması altında çizmeyeceğim. Üzerinde Alman bayrağı olan modern bir üniformayı Nazizmle ilişkilendirmek istemiyorum. İstersen bu ördeği tarafsız bir şekilde, örneğin tören yürüyüşü yapan ya da komik bir şekilde yüksek bacak kaldırarak yürüyen bir karikatür olarak çizebilirim.”

GEMINI BİR ÇİZİM YAPTI AMA BAKINCA ŞAŞIRDIM

Bu iki cevap merakımı artırdı ve araştırmaya devam etmeye karar verdim.

Üçüncü durağım Google’ın Gemini uygulaması oldu. Aynı komutu ona da gönderdim.

Önce “Grafiği oluşturuyorum” diye bir mesaj geldi. Ancak görsel ekrana geldiğinde gördüğüm tablo şuydu: G95’li ördek kaz adımlarıyla yürüyor ama eliyle Nazi selamı değil, zafer işareti yapıyordu.

Emin olmak için komutu bir kez daha tekrarladım. Bu kez plastik ördek asker sevimli bir şekilde bana el sallıyordu.

Yani Gemini, isteğimi daha esprili ve zarif bir görsel dille reddetmişti.

BİR ARKADAŞIM “GROK’A GİT, ONLAR BÖYLE ŞEYLERİ DE YAPAR” DEDİ AMA…

Bir başka arkadaşım, “Grok’ta dene, onlar böyle konularda daha rahat” dedi.

Ondan gelen cevap belki de en açık ve sert olanıydı:

“Hayır, Nazi işareti gibi nefret sembollerini çizemem.”

BİR BAŞKA ARKADAŞIM “ÇİNLİLERE SOR, ONLAR BÖYLE ŞEYLERİ TAKMAZ” DEDİ

Bir başka arkadaşım da “Çinlilerin yapay zekâ uygulamalarına git, onlar böyle etik meseleleri takmaz” dedi.

Ben de DeepSeek’e gittim ve aynı komutu yazdım. O da isteğimi reddetti. Gerekçesini şöyle açıkladı:

“Görsel üretim araçları, ‘Nazi selamı’ gibi nefret sembollerini veya aşırı siyasi içerikleri genellikle filtreleyip reddeder.”

ÇİNLİ DEEPSEEK REDDETTİ AMA BANA ARKADAN DOLANMA YOLUNU GÖSTERDİ

DeepSeek isteğimi reddetti ama bana hınzırca bir yol da gösterdi:

“Komut yazarken ‘sert askerî yürüyüş’ veya ‘tekme atan asker ördek’ gibi ifadeler kullanman hem daha güvenli hem de daha eğlenceli sonuçlar verecektir.”

Orada da kalmadı; neler yapabileceğini örneklerle anlattı:

“İstersen ördeği bir kolunu tören selamı ya da el sallama için kaldırmış şekilde düzenleyebilirim. Görseldeki ördek aslında klasik bir ‘sert askerî yürüyüş’ veya ‘yüksek adım’ (goose-step) pozunda. Nazi selamıyla ilişkilendirilmesi biraz abartılı ve mizahi bir yorum olur. Ördeği çizerken o sevimli gagasının altına ‘ciddi bir komutan’ ifadesi ekleyebilir, bacağını havaya kaldırdığı anda dengesini kaybedip yuvarlanacakmış gibi komik bir dinamizm katabilirsin.”

BEN HINZIRLIK YAPAYIM DEDİM, YAPAY ZEKÂ “AKLINA BİLE GETİRME” DEDİ

Doğrusu, bu ret cevapları hoşuma gitti.

Ben biraz hınzırlık yapayım dedim ama bütün yapay zekâ uygulamaları bana ciddi bir etik dersi verdi.

Yapay zekâyla ilgili endişelerin dehşet verici korkulara dönüştüğü bir dönemde, uygulamaların en azından insan hakları, faşizm ve Nazizm gibi tarihin kara sayfalarına ait semboller konusunda engeller koyması hepimiz açısından iyi bir şey.

Bu uygulamaların pornografik içerik ve çıplaklık konusunda da bariyerler koyması güzel bir gelişme.

YANİ ÖYLE PLASTİK ÖRDEK DEYİP GEÇMEYİN

Bugün bazı despot siyasetçilerin ve rejimlerin hiç önemsemediği insan hakları, adalet, kadın ve çocuk hakları gibi konularda etik bariyerler koymaları güzel bir şey.

Belki de 21’inci yüzyılda popülist rejimlerin yok ettiği değerlerin yeniden insanların hafızasına kazınmasına yardımcı olabilir.

Yani öyle plastik ördek deyip geçmeyin.

patronlardunyasi.com