Patronlar

Burak ARTUNER

Merkez Deniz Acentesi’nin kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Charles Wilkinson 1933’te İzmir Bornova’da dünyaya geldi. Babası Richard A. Wilkinson İzmir’de İngiltere Genel Konsolosu olarak görev yapıyordu.

Wilkinson’ların Türkiye öyküsü, 1842 yılında dünyaya gelen Jane Whittall’la Richard Wilkinson’un evliliğine kadar uzanıyor.

FİLM GİBİ HİKAYE

İzmir Bornova'da yerleşik olan Jane Whittall, James Whittall’la Magdelen Giraud’un üçüncü kızlarıydı. Bu ailenin altı çocuğu olmuştu.

Charles F. Wilkinson onların torunu olarak 1933'te dünyaya geldi.

Charles F. Wilkinson öğrenim için İngiltere’ye gönderildi ve 1951 yılında yeniden İzmir’e ailesinin yanında döndü. Bir yıl sonra ise İstanbul’a geldi. Akrabaları olan Giraud ailesinin yanında kaldı.

CAROLİNE KOÇ'UN DA AKRABASIYDI

Moda’daki Giraud’lar, İzmir’deki günümüzde Caroline Koç’un dedesi ve anneannesi olan Giraud ailesiyle akrabaydılar.

Charles Frederick Wilkinson, 1952 yılı ortalarında 1887 yılında kurulmuş olan Gilchrist Walker & Co. şirketine katıldı. Bu şirkette beş yıla yakın çalıştıktan sonra, elde ettiği engin acentelik deneyimleriyle şirketten ayrıldı.

Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği Tarihi isimli eserde yer alan bilgilere göre, Wilkonson, her sabah saat sekizde Moda’dan kalkan yandan çarklı bir vapurla Karaköy’e giderdi. Bu vapur pek çok yabancı ailenin dikkatini çektiği gibi, 1890 yılında Glasgow’da inşa edildiği halde altmış yıldan beri hâlâ çalışmakta olan Hâlas isimli yandan çarklı vapura büyük bir sempati duyulurdu. Moda’nın iş dünyası simaları, vapurun üst güvertesinde seyahat ederlerdi ki, hemen herkesin alıştıkları bir koltuğu olurdu ve herkes buna çok riayet ederdi. Akşamları ise vapurla Kadıköy’e gelir, oradan tramvayla Moda’ya dönerlerdi.

Caroline Koç.

O yıllar Wilkonson'un kendi deyimiyle 'bir güzellik, saygı ve sükûnet' dönemiydi.

Charles F.Wilkinson, Gilchrist Walker & Co gemi acentesinde Karadeniz, Marmara, Ege limanlarında her biri yaşam deneyimi denilecek görevler almıştı. Yine Çanakkale’de temsil ettikleri bir turistik yolcu gemisinin gümrük ve liman işlemlerini süratle yerine getirmek suretiyle turistik yolcu gemiciliğine ait ilk deneyimi elde etmiş oldu. Bu gemi Çanakkale’den İstanbul’a doğru yoluna devam etti.

1958 yılında Edmond Giraud’ın kızı Denise Giraud’la 1958 yılında evlendi. 1965’de eşinden boşandı ve Seta Tabekoğlu ile evlendi ve 9 Haziran 1971’de doğan kızlarına Carol Ann Wilkinson adını verdiler.

Babası Richard Edward Wilkinson (ortada) Başkonsolos olduğu dönemde her yıl düzenlediği Kraliçe'nin doğum günü partisine katılan NATO subaylarıyla birlikte.

KRUVAZİYER TURİZMİNİN BAŞLAMASINA DA ÖNCÜLÜK ETTİ

Charles Frederick Wilkinson, iş yaşamında da İstanbul için önemli katkılar sundu, İstanbul'a ilk kruvaziyer gemisinin gelmesiyle ilgili yaptığı çalışmaları şöyle anlatmıştı: "1975 yılı geldiğinde Gilchrist Walker & Edward La Fontaine gemi acentesi büyük amcam Hugh La Fontaine’nin vefatını takiben faaliyetine son verdi. Bu şirketin adı Merkez Deniz Acenteliği olarak değiştirildi ve ben bu şirketin en büyük hissedarı olduğum gibi ve başkanlığını ve genel müdürlük görevini de üstlendim. (…)

Merkez Deniz Acentesi, BP, P&O Cruises Co., Ellerman şirketlerinin 1930’lerden beri genel acentesiydi. 1996 yılına geldiğimizde, Türkiye Denizcilik İşletmeleri’ne ait Salıpazarı Rıhtımlarındaki 1 ve 2 numaralı genel antrepoları, turistik yolcu trafiğine hiç olmazsa kısmen cevap verecek şekilde onarılması için yetkilileri ikna ettik. Bu rıhtımlarda eskilerden kalmış ve hiçbir şekilde kullanılmayan ve demiryolu üzerinde monte edilmiş genel yük vinçleri duruyordu. Oysa bu rıhtımlara birbirinden lüks turistik yolcu gemileri yanaşıyor ve ortadaki manzara daha o noktada bile Türkiye aleyhine bir ilkel rıhtım görünümü veriyordu. Yaptığımız teşebbüsler sonunda olumlu şekilde sonuçlandı ve hiçbir iş yapmadan o rıhtımlarda dikili duran vinçler sökülerek nihayet oradan kaldırıldı. Bu rıhtımlar önündeki deniz derinliği on metreden on üç metreye çıkartılmak suretiyle de dünya turistik yolcu gemiciliğinin simgesel bir lüksü olan 105,000 tonluk Princess Cruises gemisi İstanbul’a binlerce zengin turistle seferler yapmaya başladı. 2,800 yolcu kapasitesine sahip bu geminin İstanbul’u sefer programına alması bir büyük başarı olmuştur. Princes Cruises sayesinde diğer şirketlere ait kruvaziyer gemiler de İstanbul’a sefere başladılar."

MODA SEMTİNİN AŞIĞIYDI

Moda’da yaşamın hep dostlar ve tanıdık simalar arasında geçtiğini söyleyen Charles Frederick Wilkinson, Moda semtinin de aşığıydı: “Moda bir özen demekti, dostluk ve güzellik demekti. Binaların her biri bir estetik simgesiydi ve Moda’da asla birbiri üzerine yaslanmış beton binalar da yoktu. İlk Moda tramvayı neden yok edilmiştir, hep üzülmüşümdür (…) Moda’da Şükran Sokak’ta 13 Numaralı bir evde otururduk. Dört katlı ahşap bir evdi. Yerinde apartman vardır. Moda’daki yaşamımızı unutmama imkan yok. La Fontaine ve Whittall ailesinin çoğunluk fertleri Moda’da yaşam sürdürüyorlardı. Evler çok geniş bahçelerle çevriliydi. Bahçelerin çiçeklendirilmesi kadar ağaçlardan meydana gelen bir ormanı anımsıyorum. Whittall’lerin malikaneleri denize kadar uzanan bahçeleriyle başlı başına birer saray gibiydiler. Marmara’ya doğru sahilde kotralar bağlanırdı. Moda Deniz Kulübü gerçekten bir deniz klübüydü. Yelken sporları çok ilgi görürdü. Akşamları, özellikle daha sonraları ünlü bir İtalyan orkestrasıyla şenlenir ve halk Moda Vapur İskelesinde oturur bu eğlenceleri seyrederlerdi. Zaman pek çok güzelliği alıp götürmüştür."

93 yaşında hayatını kaybeden Charles F.Wilkinson'ın vefatı, sadece köklü bir aileden gelen ve ömrünün büyük bölümünü İstanbul'da geçiren bir iş insanının ölümü değil yaşayan bir kültür hafızasının da yok olması anlamına geliyor.

Bornova'daki Wilkonson evi.

CENAZESİ YARIN FERİKÖY'DEN KALDIRILACAK

Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Recep Düzgit de Wilkonson'un ölümüyle ilgili bir taziye mesajı yayımladı. Mesajda şu ifadeler yer aldı: "1968- 2000 yılları arasında 32 yıl boyunca Derneğimizde Yönetim Kurulu üyeliği görevinde bulunmuş ve Merkez Deniz Acenteliği ve Ticaret AŞ firmasının kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini yürüten, denizcilik sektörünün ve eğitiminin gelişimi için çok değerli katkıları bulunan, denizcilik sektörümüzün duayenlerinden, beyefendiliğin timsali büyüğümüz Sayın Charles Frederick WILKONSON'u vefatını derin üzüntülerimiz ile öğrenmiş bulunmaktayız.

Cenaze merasimi 05.07.2026 pazar günü saat 13.30'da Feriköy Protestan Mezarlığı'nda gerçekleştirilecektir.

Başta kederli ailesine, yakınlarına, dostlarına ve camiamıza başsağlığı ve sabır dileriz."

Not: Bu yazıyı yazarken Vapur Donatanları ve Acenteleri Tarihi isimli eserden faydalanılmıştır.

patronlardunyasi.com