Doğa

Toygun ATİLLA

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Antalya'da düzenlenen COP31 İş Forumu'nda iş dünyasının temsilcilerine sesleniyordu.
Konuşmasının bir bölümünde geçmişte yapılan yanlışlara dikkat çekti.
Çevrenin hoyratça kirletildiğini, doğal kaynakların sömürüldüğünü anlattı.
Ardından şu cümleyi kurdu:
“Eğer bugün biz de aynı hataları tekrarlar, ekolojiyi ekonomiye feda edersek bunun bedelini evlatlarımız ödeyecektir.”
Cumhurbaşkanı'nın sözleri önemliydi.
Bu konuşmayı dinlerken insanın aklına ister istemez başka bir soru geliyordu.
Türkiye, ekolojiyi ekonomiye feda etmenin bedelini bugüne kadar ödememiş miydi?
Üstelik bu bedeli yalnızca gelecek nesiller değil, bugünün insanları da ödememiş miydi?

İSTANBUL'U BETONA TESLİM ETTİK

İstanbul'un son 25 yılına bakmak bile yeterliydi.
Gökdelenler yükseldi. Rezidanslar çoğaldı. Alışveriş merkezleri, otoyollar, dev konut projeleri birbirini izledi.
Maslak, Levent, Ataşehir, Şişli ve Zeytinburnu'nun silüeti değişti.
Dikey mimari ekonomik büyümenin, zenginliğin ve gayrimenkul değerinin simgesi haline geldi.

Yeşil alanlar, ulaşım altyapısı, nüfus yoğunluğu, su havzaları ve şehrin hava dolaşımı yeterince hesaba katılmış mıydı?
Bir tarafta metrekaresi milyonlarca liraya satılan konutlar vardı.
Diğer tarafta yaz aylarında giderek ısınan, yağmur yağdığında taşkınlarla mücadele eden, trafik yükü altında ezilen bir şehir.
Ekonomik büyümenin hesabı yapılmıştı.
Peki kaybedilen yaşam kalitesinin hesabını kim yapmıştı?

AYAMAMA'DA 32 İNSAN HAYATINI KAYBETTİ

9 Eylül 2009.
İstanbul'da Ayamama Deresi taştı.
32 kişi hayatını kaybetti.
Yaklaşık 5 bin 300 yapı zarar gördü.
Resmî teknik değerlendirmelerde aşırı yağışın yanı sıra dere yatakları üzerindeki yapılaşma baskısı, altyapı yetersizlikleri ve taşkın yönetimindeki sorunlar da felaketin sonuçlarını ağırlaştıran unsurlar arasında gösterildi.
Doğa kendi yatağından akmak istemişti.
Ama insan o yatağın üzerine yollar, binalar, tesisler yapmıştı.
Sonunda su geldi.
Bedelini insanlar ödedi.

SAHİLLERİMİZİ BETONLA KUŞATTIK

Türkiye üç tarafı denizlerle çevrili bir ülkeydi.
Anayasa'nın 43. maddesi kıyıların herkesin ortak kullanımına açık olması gerektiğini söylüyordu.
Ama yıllar içinde kıyılarımızın önemli bölümleri yapılaşma baskısıyla karşı karşıya kaldı.
Bodrum'da, Marmaris'te, Çeşme'de, Antalya'da...
Denize sıfır oteller, tatil siteleri, restoranlar, özel iskeleler, kıyıya kadar uzanan beton yapılar...
Bir tarafta milyarlarca liralık turizm yatırımları konuşuluyordu.
Diğer tarafta vatandaşın denize ulaşma hakkı tartışılıyordu.

Kıyılarda izinsiz dolgular, ruhsatsız yapılar ve kaçak iskeleler nedeniyle idari işlemler yapıldı, davalar açıldı.
Elbette bütün turizm yatırımlarını aynı kefeye koymak doğru değildi.
Ancak bazı kıyı projelerinin ekonomik getirisi ile doğaya ve kamusal kullanım hakkına verdiği zarar arasındaki çelişki artık görmezden gelinemiyordu.
Deniz manzarasının fiyatını belirledik. Peki denizi görebilmenin ve denize ulaşabilmenin değerini kim hesapladı?

ERZİNCAN'DA ALTIN ÇIKARIRKEN DOKUZ CAN KAYBETTİK

13 Şubat 2024.
Erzincan'ın İliç ilçesinde altın madeni sahasında büyük bir yığın kayması meydana geldi.
Dokuz işçi hayatını kaybetti.
Türkiye günlerce onları aradı.
Facianın ardından işletmedeki teknik ve yönetsel sorumluluklar soruşturma konusu oldu.
Madenden çıkarılan altının ekonomik değeri hesaplanabiliyordu.
Ama toprağın altında kalan dokuz insanın hayatının karşılığı yoktu.
Türkiye, ekonomik faaliyetlerin güvenlik ve çevre riskleri yeterince yönetilmediğinde nasıl ağır sonuçlar doğurabileceğini bir kez daha gördü.

MARMARA DENİZİ'Nİ KİRLETTİK, SONRA KURTARMAYA ÇALIŞTIK

2021 yılında Marmara Denizi müsilajla kaplandı.
Denizin yüzeyindeki görüntü, yıllardır biriken çevre sorunlarını gözler önüne serdi.
Sanayi büyümüş, şehirler genişlemiş, nüfus artmıştı.
Ancak atık su arıtma altyapısı ve denize taşınan kirlilik yükü aynı ölçüde kontrol altına alınamamıştı.
Müsilajın oluşumunda deniz suyu sıcaklığı, durağanlık ve besin tuzu kirliliği birlikte rol oynuyordu.
Türkiye'nin en önemli sanayi ve ticaret bölgelerinden birini çevreleyen deniz, bu büyümenin çevresel yükünü taşıyordu.
Sonra Marmara'yı kurtarmak için eylem planları hazırlandı.
Oysa denizi korumak, kirlettikten sonra temizlemeye çalışmaktan çok daha kolay ve ucuz olabilirdi.

ORMANLARIMIZI, GÖLLERİMİZİ, DERELERİMİZİ KAYBETTİK

Muğla'da kömür madenciliği için kesilen ağaçlar...
Karadeniz'de taş ocakları ve vadilere yapılan müdahaleler...
Madencilik projeleri nedeniyle yıllarca süren çevre mücadeleleri...
Kuraklıkla birlikte çekilen göller, su kaynakları üzerindeki artan baskı...
Bunların her biri farklı nedenlere, farklı hukuki süreçlere ve farklı sorumluluklara sahipti.
Ama hepsi Türkiye'nin aynı soruyla yüzleşmesini gerektiriyordu.
Ekonomik faaliyetlerin sınırı nerede başlamalı, doğayı koruma sorumluluğu nerede ağır basmalıydı?
Çünkü doğa yalnızca ağaçtan, sudan, topraktan ibaret değildi.
İnsanların geçim kaynağıydı.
Sağlığıydı.
Yaşam alanıydı.
Geleceğiydi.

BETON ŞEHİRLERİN GÖLGESİNDE İKLİM ZİRVESİ

Türkiye'de yıllarca şehirlerin ne kadar büyüdüğü konuşuldu.
Kaç konut yapıldığı, kaç kilometre otoyol açıldığı, kaç milyar dolarlık yatırım gerçekleştirildiği anlatıldı.
Ama büyümenin doğadan ne götürdüğü aynı heyecanla gündeme getirilmedi.
Bir orman kesildiğinde yalnızca ağaçlar kaybolmuyordu.
Bir dere yatağı yapılaşmaya açıldığında yalnızca arazi değerlendirilmiş olmuyordu.
Bir kıyı betonla kaplandığında yalnızca yeni bir turizm tesisi ortaya çıkmıyordu.
Bütün bunların uzun vadeli sonuçları vardı.
Üstelik o sonuçların maliyetini çoğu zaman yatırımı yapanlar değil, o bölgelerde yaşayan insanlar üstleniyordu.

İşte Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Antalya'daki konuşması bu nedenle yalnızca geleceğe yönelik bir uyarı olarak okunamazdı.
Türkiye'nin geçmişine de bakmak gerekiyordu.

O SALONDAKİ ALKIŞLAR...

İşin belki de en düşündürücü tarafı burasıydı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, doğanın korunması gerektiğini anlatırken, COP31'in sponsorları ve destekçileri arasında geçmişte çevre ihtilaflarıyla gündeme gelmiş projelerle bağlantılı şirketler de bulunuyordu.
Bazılarının yatırımları nedeniyle ağaçlar kesilmişti.
Bazılarının projeleri kıyı yapılaşması tartışmalarına konu olmuştu.
Bazıları madencilik ve enerji faaliyetleri nedeniyle çevre örgütlerinin protestolarıyla karşılaşmıştı.
Şirketler bu projelerin yasal izinlerle yürütüldüğünü, ekonomik kalkınma ve istihdam sağladığını savunuyordu. Bazı idari işlemler ve cezalar da yargı denetimine taşınmıştı. 
Ortada tartışılması gereken bir çelişki vardı.
Çevre üzerindeki etkileri yıllardır tartışılan projelerle bağlantılı şirketler, şimdi iklim zirvesinin sponsorları ve destekçileri arasındaydı.
Sponsorluk, bir şirketin çevreye verdiği zararı ortadan kaldırmıyordu.
İklim zirvesine destek vermek elbette değerliydi.
Ama asıl önemli olan, şirketlerin faaliyetlerinde doğayı ne ölçüde koruduklarıydı.
Bir sponsorluk bedeliyle yok edilen bir orman geri getirilebilir miydi?
Bir tanıtım kampanyasıyla kirlenen deniz temizlenebilir miydi?
Bir iklim taahhüdüyle betonlaştırılan kıyılar eski haline dönebilir miydi?

HAYAT NE GARİP…

Antalya'da bir iklim zirvesi düzenleniyordu.
Cumhurbaşkanı kürsüye çıkıyordu.
İş dünyasına sesleniyordu.
Doğayı koruyun, gelecek nesillere ağır bedeller ödetmeyin diyordu.
Ve aynı zirvenin sponsorları arasında, çevreye etkileri nedeniyle geçmişte kamuoyunun gündemine gelmiş projelerle bağlantılı şirketler de bulunuyordu.
Ne büyük çelişkiydi.
Türkiye yıllarca doğayı korumakla ekonomik büyüme arasında tercihler yaptı.
Bazen ekonomiyi seçti.
Bazen çevresel riskleri görmezden geldi.
Bazen denetimler yetersiz kaldı.
Bazen de yanlış kararların bedelini insanlar hayatlarıyla ödedi.
Şimdi aynı ülke gelecek kuşaklara daha yaşanabilir bir dünya bırakmayı konuşuyordu.
Elbette konuşmalıydı.
Elbette doğayı korumalıydı.
Ama geçmişte yapılanların hesabını da sormalıydı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, evlatlarımızın gelecekte ödeyeceği bedelden söz etti.
Oysa bu ülkede babalar ödedi.
Anneler ödedi.
İşçiler ödedi.
Çiftçiler ödedi.
Denizler, ormanlar, göller, dereler ödedi.
Biz doğayı tükettik. Şimdi geleceği kurtarmak için birbirimizi alkışlıyoruz.
Hayat ne garip...
Doğanın alkışa ihtiyacı yok. Korunmaya ihtiyacı var.
Doğanın onu koruyacak bilince ve bir de samimiyete ihtiyacı var…

patronlardunyasi.com