Sağlık

Burak ARTUNER

Can Yayınları Genel Yayın Yönetmeni ve yazar Cem Akaş ile fotoğraf sanatçısı Esra Özdoğan'ın 19 yaşındaki oğulları Can Akaş'ın ölümü, elektronik sigaranın gençler üzerindeki etkilerini yeniden tartışmaya açtı.

İtalya'nın Milano kentinde tasarım eğitimi almaya hazırlanan Can Akaş, ailesinin açıklamasına göre kalp yetmezliği sonucu yaşamını yitirdi. Babası Cem Akaş'ın, oğlunun elektronik sigara kullandığını ve bu alışkanlığı daha ciddiye almış olsaydı bugün hayatta olabileceğini düşündüğünü açıklaması ise tartışmanın merkezine oturdu.

Akaş'ın sözleri yalnızca bir babanın yaşadığı büyük acıyı değil, elektronik sigaranın zararsız bir alternatif gibi algılanmasına yönelik endişeyi de ortaya koyuyor.

Ancak burada önemli bir ayrım var: Elektronik sigaranın sağlık riskleri bilimsel araştırmalarla ortaya konulmuş durumda. Buna karşılık, Can Akaş'ın ölümünde bu ürünlerin doğrudan rol oynayıp oynamadığına ilişkin kamuoyuna açıklanmış kesin bir tıbbi bulgu bulunmuyor.

MAYO CLINIC'İN ARAŞTIRMASINDA ALTI VAKA

Elektronik sigara ile ani kalp olayları arasındaki olası ilişkiyi inceleyen dikkat çekici araştırmalardan biri, ABD'nin önde gelen sağlık kuruluşlarından Mayo Clinic bünyesindeki araştırmacılar tarafından yayımlandı.

2024'te Mayo Clinic Proceedings dergisinde yayımlanan çalışmada, 2007-2021 döneminde incelenen ani kalp durması yaşayan 144 kişi ile ani ölüm gerçekleşen 360 kişi arasından, elektronik sigara kullanımıyla zaman bakımından ilişkili altı vaka belirlendi.

Ortalama yaşın 23 olduğu bu altı kişiden dördü ani kalp durması yaşarken ikisi hayatını kaybetmişti. Kalp durmasından kurtulan iki 19 yaşındaki erkekte, elektronik sigara kullanımından sonraki saatler içinde ciddi kalp ritmi bozuklukları kaydedildi.

Hayatını kaybeden vakalardan birinde ölüm bronşiyal astıma, diğerinde ise akut solunum sıkıntısı sendromuna bağlandı.

Araştırmacılar, bulguların elektronik sigaranın potansiyel olarak ölümcül etkilerine karşı erken uyarı niteliği taşıdığını belirtti. Bununla birlikte, çalışmanın küçük bir vaka grubuna dayandığını ve elektronik sigaranın ani ölüm riskini ne ölçüde artırdığını belirlemek için daha geniş araştırmalara ihtiyaç bulunduğunu da vurguladı.

Başka bir ifadeyle araştırma, elektronik sigaranın her ani kalp olayının nedeni olduğunu göstermiyor. Ancak özellikle gençlerde görülen ciddi sağlık olayları açısından bu ihtimalin göz ardı edilmemesi gerektiğine işaret ediyor.

ABD'DE 68 ÖLÜMLE SONUÇLANAN SALGIN

Elektronik sigaranın yol açabileceği sağlık sorunlarına ilişkin en çarpıcı örneklerden biri, 2019'da ABD'de ortaya çıkan EVALI adı verilen akciğer hasarı salgınıydı.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri CDC'nin 18 Şubat 2020 itibarıyla açıkladığı verilere göre, elektronik sigara veya benzeri buharlaştırma ürünlerinin kullanımıyla ilişkili 2 bin 807 hastaneye yatış ya da ölüm vakası bildirilmiş, 68 ölüm doğrulanmıştı.

Soruşturmalar, özellikle THC içeren bazı ürünlerde kullanılan E vitamini asetatını akciğer hasarı salgınıyla güçlü biçimde ilişkilendirdi. THC, esrarın psikoaktif etkilerinden sorumlu bileşendir.

Bu ayrıntı önemli. Çünkü salgın, piyasadaki bütün nikotinli elektronik sigaraların aynı etkiyi yarattığını göstermiyordu. Özellikle belirli içeriklere sahip ürünler ve bunlara eklenen maddeler öne çıkıyordu.

Bununla birlikte salgın, elektronik sigara ürünlerinin içeriklerinin ve uzun vadeli etkilerinin yeterince bilinmemesinin ciddi halk sağlığı sorunlarına dönüşebileceğini gösterdi.

MASUM GÖRÜNEN BUHARIN ARDINDA NE VAR?

Elektronik sigaranın geleneksel sigaradan farklı olması, zararsız olduğu anlamına gelmiyor.

Dünya Sağlık Örgütü, elektronik sigaraların nikotin bağımlılığı yaratabildiğini ve ortaya çıkan aerosolün sağlık açısından zararlı maddeler içerebildiğini belirtiyor. Nikotin içeren ürünlerin özellikle gençler açısından bağımlılık riski taşıması, bu alışkanlığın yaygınlaşmasına ilişkin temel endişelerden biri.

Kalp ve damar sistemi açısından da araştırılması gereken mekanizmalar bulunuyor. Nikotin kalp hızını ve kan basıncını etkileyebiliyor. Elektronik sigara aerosolündeki bazı maddelerin damar fonksiyonları ve solunum sistemi üzerindeki etkileri de bilimsel çalışmaların konusu.

Bununla birlikte, bir kişinin elektronik sigara kullanıyor olması, kalp yetmezliğinin veya ani ölümün tek başına bu nedenle gerçekleştiğini kanıtlamıyor. Kişinin mevcut sağlık durumu, olası kalp hastalıkları, kullandığı ürünün içeriği ve diğer etkenler birlikte değerlendirilmeli.

Can Akaş'ın ölümü bakımından da kesin bir sonuca ulaşılabilmesi için kamuoyuna açıklanmamış olabilecek tıbbi bulguların ve varsa adli inceleme sonuçlarının bilinmesi gerekiyor.

AİLELERİN BİLMESİ GEREKEN TEHLİKE

Cem Akaş'ın açıklamasında dikkat çeken noktalardan biri, oğlunun elektronik sigara kullanımını yeterince ciddiye almadığını söylemesi.

Bu sözler, gençlerin kullandığı ürünlerin aileler tarafından zaman zaman daha masum algılanabildiği yönündeki endişeyi gündeme taşıyor. Elektronik sigaranın kokusunun daha az hissedilmesi, farklı aromalarla sunulması ve geleneksel sigaradan ayrı bir ürün olarak pazarlanması, risklerin küçümsenmesine zemin hazırlayabiliyor.

Oysa özellikle nikotin içeren ürünlerde bağımlılık riski var. Solunum veya kalp sağlığıyla ilgili belirtiler ortaya çıktığında da bunların yalnızca elektronik sigaraya bağlanması ya da önemsiz görülmesi doğru değil.

Ani göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, bayılma veya kalp ritminde belirgin bozulma gibi belirtiler acil tıbbi değerlendirme gerektiriyor.

ASIL SORU: GENÇLER NE KADAR RİSK ALTINDA?

Elektronik sigara konusunda bilim dünyasının önündeki en önemli meselelerden biri, gençlerde uzun vadeli risklerin ne ölçüde arttığını ortaya koymak.

Mayo Clinic'in altı vakalık araştırması, tek başına toplumdaki risk oranını hesaplamaya yeterli değil. ABD'deki EVALI salgını ise özellikle belirli ürün ve katkı maddeleriyle ilişkili ölümcül akciğer hasarının somut bir örneğini oluşturuyor.

Bu iki bulgu farklı sağlık sorunlarına işaret etse de ortak bir noktada buluşuyor: Elektronik sigaranın içeriği, kullanım biçimi ve insan sağlığı üzerindeki etkileri hafife alınmamalı.

BABANIN FARKINDALIK ÇAĞRISI GÜNDEME GETİRDİ

Can Akaş'ın ölümü, elektronik sigaranın doğrudan ölüm nedeni olduğunu kamuoyuna açık bilgilerle kanıtlamıyor. Ancak ailesinin yaşadığı acı ve babasının farkındalık çağrısı, gençlerin bu ürünleri ne kadar tanıdığı ve risklerin toplum tarafından ne ölçüde bilindiği sorularını gündeme getiriyor.

Belki de bu olaydan çıkarılması gereken en önemli ders, gençlerin sağlığını ilgilendiren bir tehlike ihtimalini bilimsel veriler ışığında ciddiyetle araştırmak.

patronlardunyasi.com