Eyüp SERBEST
Rusya-Ukrayna savaşının faturası, dünyanın en büyük çelik üreticilerinden ArcelorMittal'e çıktı. Hint kökenli milyarder Lakshmi Mittal'in ailesinin kontrolündeki şirket, Ukrayna'nın Kryvyi Rih kentinde bulunan dev demir-çelik tesisinin faaliyetlerini tamamen durdurmaya hazırlanıyor.
Şirketin açıklamasına göre, önümüzdeki iki ay boyunca üretimin güvenli biçimde durdurulması için hazırlık yapılacak. Ardından fabrikadaki endüstriyel tesisler geçici olarak devre dışı bırakılacak.
ArcelorMittal, savaş sona erdiğinde yeniden üretime başlamayı hedefliyor.
4,8 MİLYAR DOLARLIK FABRİKAYI CANLI YAYINLANAN İHALEDE ALDI
Kapanmaya hazırlanan ArcelorMittal Kryvyi Rih, Ukrayna'nın en büyük sanayi tesislerinden biri. Sovyetler Birliği döneminde Kryvorizhstal adıyla faaliyet gösteren fabrika, Ukrayna tarihinin en tartışmalı özelleştirmelerinden biriyle özelleştirilmişti.
Tesis, 2004 yılında dönemin Ukrayna Devlet Başkanı Leonid Kuçma'nın damadı Viktor Pinçuk'un da yer aldığı bir gruba yaklaşık 800 milyon dolara satıldı.
Turuncu Devrim'in ardından iktidara gelen Viktor Yuşçenko yönetimi, özelleştirmeyi iptal ettirdi ve fabrikanın yeniden satışına karar verdi.
24 Ekim 2005'te düzenlenen ihale, Ukrayna televizyonlarından canlı yayımlandı. Dünyanın önde gelen çelik şirketlerinin yarıştığı ihaleyi, 4,8 milyar dolarlık teklifiyle Lakshmi Mittal'in şirketi kazandı.
Böylece bir yıl önce yaklaşık 800 milyon dolara satılan fabrika, ikinci ihalede bunun yaklaşık altı katı bedelle el değiştirdi.
DÖRT FÜZE SALDIRISINDA ALTI İŞÇİ ÖLDÜ
ArcelorMittal'in açıklamasına göre fabrika, savaş sırasında dört ağır füze saldırısına hedef oldu. Saldırılarda altı çalışan hayatını kaybetti, 18'den fazla işçi yaralandı.
Fabrikanın birincil çelik üretimi saldırıların ardından durdurulmuştu. Şimdi ise diğer faaliyetlerin de sona erdirilmesi için hazırlık yapılıyor.
MİTTAL UKRAYNA'DAN ÇEKİLMİYOR
ArcelorMittal Kryvyi Rih yönetimi, fabrikanın kapatılmasının Ukrayna'dan tamamen çekilme kararı olmadığını vurguluyor.
Şirket, savaşın sona ermesi ve üretim için güvenli koşulların yeniden oluşması halinde tesisi tekrar faaliyete geçirmeyi planlıyor.
YILLIK 6 MİLYON TON KAPASİTESİ VARDI
Yıllık 6 milyon tonun üzerinde ham çelik üretim kapasitesine sahip tesis, demir cevheri madenciliğinden yüksek fırınlara, çelik üretiminden haddehanelere kadar uzanan büyük bir sanayi kompleksinden oluşuyor.
Savaş öncesinde yaklaşık 17 bin kişinin çalıştığı fabrika, üretiminin büyük bölümünü ihraç ediyordu.
ArcelorMittal'in saldırılar ve üretim kaybı nedeniyle yaklaşık 1 milyar dolarlık varlık değer düşüklüğü öngörmesi de Ukrayna'daki yatırımın mali boyutunu ortaya koyuyor.
TÜRKİYE'DE BORUSAN'LA ORTAK
Ukrayna'daki fabrikasını kapatmaya hazırlanan ArcelorMittal'in Türkiye'de de önemli bir sanayi ortaklığı bulunuyor.
Şirket, Borusan Grubu ile birlikte Bursa'nın Gemlik ilçesinde faaliyet gösteren Borçelik'in ortakları arasında yer alıyor.
Türkiye'nin önde gelen yassı çelik üreticilerinden Borçelik, özellikle otomotiv, beyaz eşya ve diğer sanayi kuruluşlarına yönelik galvanizli ve soğuk haddelenmiş çelik üretiyor.
Yaklaşık 1,5 milyon tonluk yıllık üretim kapasitesine sahip şirket, ArcelorMittal'in Türkiye'deki en önemli sanayi bağlantılarından biri.
İZMİR DEMİR ÇELİK'İ ALMAKTAN VAZGEÇMİŞTİ
Mittal ailesinin Türkiye'deki geçmişi ise Borçelik ortaklığıyla sınırlı değil.
Lakshmi Mittal'in şirketi, 2005 yılında Türkiye'de de önemli bir satın alma girişiminde bulundu.
Mittal'e bağlı Global Steel Holdings, İş Bankası'nın İzmir Demir Çelik'teki yüzde 54,7 oranındaki payını 78,4 milyon dolara satın almak üzere anlaşmaya vardı. Ancak satış tamamlanmadı.
Temmuz 2005'te Mittal'in şirketi, dünya çelik piyasasındaki koşulların değiştiğini gerekçe göstererek anlaşmadan çekildi.
Aynı yıl Türkiye'de İzmir Demir Çelik'i satın almaktan vazgeçen Mittal, birkaç ay sonra Ukrayna'daki Kryvorizhstal fabrikasına 4,8 milyar dolar ödedi.
ERDEMİR'E DE TALİP OLMUŞTU
Mittal'in Türkiye'deki bir başka önemli girişimi ise Erdemir'in özelleştirilmesi sürecinde yaşandı.
2005 yılında Türkiye'nin en büyük demir-çelik üreticilerinden Erdemir'in satışına ilgi gösteren Mittal, ihaleyi kazanamadı. Erdemir, 2,77 milyar dolarlık teklifle OYAK'ın oldu.
ArcelorMittal daha sonraki yıllarda borsadan Erdemir hisseleri satın aldı. Şirketin Erdemir'deki payı bir dönem yaklaşık yüzde 25'e kadar yükseldi.Ancak ArcelorMittal, ilerleyen yıllarda hisselerini azaltarak 2023'te payını yüzde 5'in altına düşürdü.
AVRUPA'DA ÇELİK ARZI DARALABİLİR
ArcelorMittal'in Ukrayna'daki fabrikasını kapatma kararı, Avrupa çelik piyasası açısından da önem taşıyor.
Ukrayna Metalürji Birliği verilerine göre ülkenin 2026 yılının ilk sekiz ayındaki çelik ürünleri ihracatının yüzde 82,3'ü Avrupa Birliği ülkelerine yapıldı.
Kryvyi Rih tesisinin tamamen devre dışı kalması, özellikle Ukrayna'dan çelik tedarik eden Avrupalı alıcıların alternatif üreticilere yönelmesine neden olabilir.
Fiyatların nasıl etkileneceği ise üretim kaybının büyüklüğüne ve hangi çelik ürünlerinde yaşandığına bağlı olacak.
TÜRK ÇELİKÇİLER İÇİN FIRSAT DOĞABİLİR
Ukrayna'dan Avrupa'ya yapılan çelik sevkiyatında yaşanabilecek yeni kesintiler, Türk üreticiler açısından da önemli.
Türkiye, özellikle inşaat demiri, filmaşin ve diğer uzun çelik ürünlerinde önemli üretim kapasitesine sahip.
Avrupalı alıcıların Ukrayna'dan karşılayamadıkları siparişleri alternatif ülkelerden temin etmeye yönelmesi halinde Türk üreticiler de bu talepten pay alabilir.
patronlardunyasi.com