Avrupa Birliği, 19 Temmuz 2026’dan itibaren büyük şirketlerin satılmayan giyim, aksesuar ve ayakkabı ürünlerini imha etmesini yasaklayacak. Yeni düzenlemeden geçmişte stok fazlası ürünleri yok ettiği gündeme gelen lüks ve hızlı moda markalarının daha fazla etkilenmesi beklenirken, karar Türkiye’nin tekstil ve hazır giyim ihracat zincirinde de yeni bir dönüşüm başlatabilir. Daha küçük partili, daha sık teslimatlı ve hızlı üretime dayalı sipariş modelleri öne çıkabilir. Sektör temsilcileri, bu durumun esnek üretim kabiliyeti hızlı termin ve coğrafi yakınlık nedeni ile Türkiye’yi ön plana çıkarabileceğini belirtti. Geçmişte kendi raporlarında da yer alan bilgilere göre satılamayan ürünleri imha yoluna giden markalar arasında Burberry, H&M, Nike, Louis Vuitton, Coach ve Victoria’s Secret gibi onlarca marka yer alıyor.
ÖNCE BÜYÜKLER İÇİN BAŞLIYOR
Ekonomim'den Yener Karadeniz'in haberine göre, Avrupa Birliği, moda ve perakende sektöründe uzun süredir tartışılan satılmayan ürünlerin imhası uygulamasına son veriyor. Brüksel’in aldığı karara göre, 19 Temmuz 2026’dan itibaren AB’de faaliyet gösteren büyük şirketler satılmayan giyim, aksesuar ve ayakkabı ürünlerini yakamayacak, çöpe gönderemeyecek veya kullanılamaz hale getiremeyecek. Düzenleme, AB’nin Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Yönetmeliği (ESPR) kapsamında yürürlüğe girecek. Karar, tekstil ve ayakkabı sektöründe yüksek hacimli üretimin yarattığı çevresel baskıyı azaltmayı, israfı önlemeyi ve şirketleri döngüsel ekonomi modellerine yönlendirmeyi hedefliyor. Yönetmelik kapsamında orta ölçekli şirketler için uyum süreci 2030’da başlayacak. Küçük işletmeler ise ilk aşamada kapsam dışında tutulacak.
STRATEJİLER YENİDEN BELİRLENECEK
Yeni düzenlemeden en fazla, geçmişte fazla stoklarını imha ettiği kamuoyuna yansıyan veya yüksek hacimli üretim modeliyle çalışan küresel moda markalarının etkilenmesi bekleniyor. Lüks segmentte Burberry, Louis Vuitton ve Coach gibi markalar, geçmiş yıllarda stok fazlası ürünleri imha ettikleri haberleriyle gündeme gelmişti. Bu markalar açısından yeni dönemde marka değerini koruma stratejilerinin yeniden şekillendirilmesi gerekecek. Hızlı moda tarafında ise tedarikçileri arasında Türkiye’nin de yer aldığı H&M, Nike, Urban Outfitters ve Victoria’s Secret gibi sık koleksiyon yenileyen markalar öne çıkıyor. Uzmanlara göre bu şirketler, hızlı sezon geçişleri ve yoğun kampanya döngülerine dayanan iş modelleri nedeniyle daha güçlü bir operasyonel baskıyla karşılaşabilir. Yanlış talep tahmini ya da fazla üretim, yeni kurallar altında doğrudan maliyet unsuru haline gelebilecek. E-ticaret tarafında ise Amazon gibi dev platformlar için özellikle iadeden dönen ürünlerin yönetimi önem kazanacak. Depolama, yeniden satış ve tersine lojistik süreçlerinin yeniden yapılandırılması gerekecek.
RAPORLAMA DA ZORUNLU OLACAK
Yeni kurallar yalnızca imhayı yasaklamakla sınırlı kalmıyor. Şirketler, satılmamış ürün miktarını ve bunların neden elden çıkarıldığını da raporlamak zorunda olacak. Böylece zayıf stok planlaması, aşırı üretim ya da yetersiz geri kazanım kapasitesi gibi sorunlar daha görünür hale gelecek. Bu çerçevede şirketlerin talep tahmin sistemlerini güçlendirmesi, daha düşük adetli ve esnek üretime yönelmesi, outlet satış kanallarını büyütmesi, ikinci el satış modellerini geliştirmesi, bağış ortaklıkları kurması ve geri dönüşüm yatırımlarını artırması bekleniyor. Kararın Türkiye’ye etkisinin ise doğrudan ticaret zincirinde hissedilmesi bekleniyor. Türkiye, Avrupa’nın önemli tekstil ve hazır giyim tedarikçileri arasında yer aldığı için Avrupalı markaların yeni stok yönetimi anlayışı Türk üreticilere de yansıyacak. Daha küçük partili, daha sık teslimatlı ve hızlı üretime dayalı sipariş modelleri öne çıkabilir. Bu durum esnek üretim kabiliyeti yüksek firmalara avantaj sağlayabilir.
TÜRKİYE'Yİ POZİTİF ETKİLEYEBİLİR
Bu dönemde bu tarz kararlardan çok dünyanın içinden geçtiği sürecin çok daha belirleyici olduğunu belirten TOBB Hazırgiyim ve Konfeksiyon Sektör Meclisi Başkanı Şeref Fayat, “Avrupa Birliği’nin yeşil mutabakat, Made in Europe gibi birçok kararı nedeni ile sürdürülebilirlik önemli bir kavram haline geldi. Bu karar da bunların bir sonucu. Markalar artık hızlı modadan ziyade daha sürdürülebilir ürün ve üretim proseslerine ağırlık veriyor. Öte yandan arz talep dengesi dünyanın içinden geçtiği durum nedeni ile talep tarafından negatif seyrediyor. Ancak bu karar Türkiye’nin üretimdeki avantajları nedeni ile pozitif etkileyebilir ve markaların Türkiye’ye yönelmesini sağlayabilir. Ancak büyük bir etki olmasını beklemiyoruz” diye konuştu.
BURBERRY, 2018 YILINDA MİLYONLARCA STERLİN DEĞERİNDEKİ KENDİ ÜRÜNÜNÜ İMHA ETMİŞTİ
AB’nin yeni düzenlemesiyle birlikte gözler, geçmişte satılmayan ürünleri yaktığı, imha ettiği ya da kullanılamaz hale getirdiği yönünde haberlerle gündeme gelen küresel markalara çevrildi. Kamuoyuna yansıyan raporlar ve haberlere göre özellikle moda, lüks tüketim ve e-ticaret sektöründen birçok şirket öne çıkıyor. Burberry, 2018’de milyonlarca sterlin değerindeki satılmamış ürünleri imha ettiğinin ortaya çıkmasıyla en bilinen örneklerden biri oldu. Şirket, gelen tepkilerin ardından bu uygulamayı sonlandırdığını açıkladı. H&M, satılmayan veya iadeden dönen ürünleri imha ettiği yönündeki haberlerle gündeme gelirken, Nike da fazla stok ve kullanılmayan ürünleri imha ettiği raporlarda yer aldı. Lüks segmentte Louis Vuitton, indirim yerine stok imhası uygulayan markalar arasında gösterildi. Coach ise çanta ve aksesuarları keserek imha ettiği eleştirilerinin ardından politikasını değiştirdiğini duyurdu. Urban Outfitters satılmayan ürünleri yok eden markalar arasında anılırken, Victoria’s Secret kullanılmayan stokların imhasıyla gündeme geldi. Sektörde şirketlerin imhaya başvurma gerekçeleri arasında marka değerini korumak, indirimli satışın prestiji zedelemesini önlemek, sahteciliği engellemek, depolama maliyetlerinden kaçınmak ve kusurlu ya da iade ürünleri piyasaya sürmemek yer aldı. Ancak son yıllarda artan çevresel baskı ve yeni regülasyonlarla birlikte birçok markanın geri dönüşüm, bağış, outlet satış, yeniden kullanım ve ikinci el modellerine yöneldiği görülüyor.
patronlardunyasi.com