Doğa

Ertuğrul ÖZKÖK

İLK RENKLİ BİLGİ BAĞIMSIZ MEDYADAN GELDİ: ALASKA YENGEÇLERİNİN SAYISI KAÇ COP’TA TOPARLANDI?

Yeni Şafak gazetesi, 15 Ekim 2022’de şöyle bir haber yayımladı:

“ABD’nin Alaska eyaletinde, kabuklu Arktik canlılarından kar yengeci nüfusunun son iki yılda yüzde 90 azaldığı öğrenildi. O nedenle bu yıl kar yengeci sezonu iptal edildi.”

Alaska kar yengeci, Bering Denizi’nin soğuk sularında yaşayan bir deniz kabuklusu.

Ben de o günlerde, “Bu haber Türkiye’de kaç kişiyi ilgilendirir?” diye sormuş ve kendi cevabımı şu mizahi cümleyle vermiştim:

“En azından Bodrum Lucca müşterilerini ilgilendirir…”

Çünkü o yıl Lucca’nın Bodrum menüsünde vardı.

SORUNUN ASIL VE GERÇEK CEVABI BU DEĞİLDİ

Oysa sorunun ciddi ve gerçek cevabı şuydu:

Hepimizi çok yakından ilgilendirir.

Alaska yengeci aslında küçük bir ekonomi. Yılda yaklaşık 16 milyon kilo ürün elde ediliyor. Bunun ekonomik karşılığı 101 milyon dolar civarında. Taşıma, saklama ve restoran satış fiyatları eklendiğinde bu rakam elbette büyüyor.

Ama asıl mesele bu değil.

8 SANTİMLİK BİR DİŞİ YENGEÇ KAÇ YUMURTA BIRAKIR?

Alaska yengeci soğuk denizin derinlerinde, çamurlu ve kumlu zeminde yaşıyor. Erkekleri 16 santimetreye, dişileri ise 8 santimetreye kadar büyüyebiliyor. Bir dişi yengeç 100 bine yakın yumurta taşıyabiliyor.

Bu canlıların yalnızca belli bir boya ulaşmış erkekleri avlanabiliyor. Yavrularsa soğuk denizin dibinde oluşan serin doğal havuzlarda büyüyebiliyor.

Sorun şu: Bering Denizi çevresindeki sular, yeryüzünde en hızlı ısınan bölgelerden biri.

Bu sularda sıcaklık artışı, kar yengeçlerinin yaşamını etkiledi. Yavruların vücut ısılarını dengelemek için daha fazla enerji harcamaları, onları bir anlamda açlığa mahkûm etti. NOAA’nın verilerine göre doğu Bering Denizi’ndeki kar yengeci sayısı 2018’de tahminen 11,7 milyarken 2022’de 1,9 milyara kadar geriledi. (cbsnews.com⁠)

ALASKA YENGECİ 1,5 DERECELİK ISINMAYA DAYANAMADI; BİZİM MAVİ YENGEÇ DAYANIR MI?

Yanlış okumadınız: Burada sözünü ettiğimiz, deniz sıcaklığındaki sınırlı bir artışın bile yaratabildiği büyük etki.

Çünkü mesele 101 milyon dolarlık küçük bir ekonomi olmaktan çıktı. Bir noktadan sonra bizim Dalyan mavi yengecimize, oradan da hayatında ne Alaska ne de mavi yengeç yemiş bütün Türkiye vatandaşlarına dokunur hâle geliyor.

Bu yazıyı 9 Kasım 2022’de yazmıştım. Üzerinden dört yıl geçmiş. Ben konuyu takip etmedim. Ama başka bir gazeteci takip etmiş ve dün yazdı.

ALASKA YENGECİYLE İLGİLİ İLK RENKLİ BİLGİ BAĞIMSIZ MEDYADAN GELDİ

Tahmin ettiğim üzere, COP31’le ilgili ilk renkli yazı bağımsız medyadan geldi.

Patronlar Dünyası Genel Yayın Yönetmeni Toygun Atilla, COP31 üzerine yazdığı renkli yazıya Alaska yengeçlerinin akıbetiyle başlamış. Atilla’nın aktardığına göre, o yıl getirilen avlanma yasağının ardından kar yengeci sayısı bugün 7 milyara ulaşmış; bu da normal sayının yaklaşık yarısı demek.

Yasak getirildiği yıl Mısır’da COP27 düzenleniyordu. Demek ki küresel ısınmanın yol açtığı bir felaketin ardından yengeç sayısı, dört COP döneminde ancak eski düzeyinin yarısına ulaşabilmiş.

İşte bu nedenle COP31 çok önemli.

Ama bakıyorum, bu sorunun yaşandığı Alaska’nın bağlı olduğu ABD’nin seçim dayağı yemiş başkanı küresel ısınma sorununa inanmıyor.

Bu toplantı çok önemli. Ben de toplantıya davetli olmadığım hâlde “dışarıdan gazel okumaya” devam edeceğim. Size renkli bilgileri aktarmaya çalışacağım.

ANTALYA’DAKİ EN BÜYÜK TOPLANTI SALONUNUN ADI “GAZZE” OLDU

Bugün bu dev toplantının genel bir fotoğrafını anlatacağım.

Aklınıza şu soru gelebilir:

“İyi ama insanlığın bir Gazze meselesi varken Alaska’nın kar yengeci kimi ilgilendirir?”

Cevabını biraz önce verdim. Ama şunu da ekleyeyim: Antalya’da Gazze meselesi de unutulmadı.

Yerleşkedeki bazı salonlara Anadolu, Akdeniz, Mevlana ve Yunus Emre adları verilmiş. Yeşil Bölge’deki büyük salonun adıysa Gazze Salonu.

“MAVİ BÖLGE” BİRLEŞMİŞ MİLLETLER’İN ÖZEL STATÜLÜ KONFERANS ALANI

Toplantının yapıldığı bölge ikiye ayrılıyor.

Mavi Bölge, BM İklim Değişikliği Sekretaryasının yönettiği konferans alanı. Ev sahibi anlaşması, konferans süresince bu alanda BM ayrıcalık ve dokunulmazlıklarının uygulanmasını ve erişimin Sekretarya kontrolünde olmasını öngörüyor. Alan içindeki güvenlikten BM Güvenlik ve Emniyet Birimi (UNDSS), dış çevrenin güvenliğinden Türkiye sorumlu. Katılımcılar da Türkiye’de yürürlükte olan yasa ve kurallara uymakla yükümlü.

Dolayısıyla burası Türkiye’den kopmuş, egemen bir “BM toprağı” değil; konferans alanı için özel BM statüsü ve kuralları var.

Yeşil Bölge ise Türkiye’nin yönettiği, halka açık alan. Bu bölgede özel ve resmî kuruluşların toplantıları da yapılıyor.

YEME İÇMEDE VEGAN, HELAL, VEJETARYEN VE GLÜTENSİZ SEÇENEKLER

Antalya’nın tamamında COP31 nedeniyle hizmet verecek restoranların sayısı açıklanmış değil. Ancak konferans yerleşkesinde 22 restoran ve 85 kiosk bulunuyor.

Yeme içme markalarının Türk markaları olacağı; yerel ürünlerin kullanılacağı, gıda israfının azaltılacağı ve vegan, vejetaryen, helal ve glütensiz seçeneklerin sunulacağı bildirildi.

TOKAT YAPRAĞINDAN AÇIK SARMA, KUZU GERDANLI KEŞKEK

Kaç şefin çalışacağına ilişkin doğrulanmış toplam bir sayı bulamadım. Kamuoyuna duyurulan isimlerden biri, Anadolu’nun yedi bölgesinden ürünlerle menü hazırlayan Şef Kasım Şentürk.

Haberlerde Tokat yaprağından açık sarma, kuzu gerdanlı keşkek, sekiz saat pişirilen kaburga ve yoğurt tatlısı gibi örnekler veriliyor. Bunlar konuklara sunulacak yöresel menü örnekleri; liderlere verilecek resmî yemeğin kesin menüsü olarak açıklanmış değiller.

YEŞİL BÖLGE’DE SÜRDÜRÜLEBİLİR VE SIFIR ATIK MUTFAK

Sürdürülebilir ve atıksız mutfak yaklaşımıyla Özge Şahin’in Yeşil Bölge’deki Vegan Square için menü hazırladığı da duyuruldu. COP31’de görev alacağı açıklanmış yabancı ünlü şeflerin isimlerini doğrulayamadım.

DEVLET BAŞKANLARINA HANGİ ŞEFLER YEMEK PİŞİRECEK?

Cumhurbaşkanlığının veya COP31 Başkanlığının ev sahipliğinde düzenlenecek yemekleri hangi şeflerin hazırlayacağı ve liderlere sunulacak menü kamuya açık kaynaklarda henüz netleşmiş değil.

Bugünkü programda, COP31 Başkanı Murat Kurum’un ev sahipliğinde NEST Kongre Merkezi’nde verilecek resmî akşam yemeği yer alıyor.

Emine Erdoğan’ın katılacağı lider eşleri öğle yemeğinde ise mevsimlik ve yerel ürünlere, geleneksel tariflere ve Sıfır Atık anlayışına uygun menüler hazırlanacağı bildirildi. Masa çiçekleri yerine, etkinlik sonrasında da yaşatılabilecek bitkiler kullanılacak.

YEŞİL BÖLGE’DE ANADOLU ATEŞİ, YALIN, EBRU YAŞAR VE BURHAN ÖÇAL

Halka açık Yeşil Bölge’de akşam konserleri ve gösteriler düzenleniyor.

Duyurulan programa göre 14 Kasım’da Anadolu Ateşi, 15 Kasım’da Yalın, 18 Kasım’da Ebru Yaşar sahne alacak. Burhan Öçal da kültür-sanat programında yer alıyor. Bu etkinliklerin ücretsiz olduğu bildirildi.

TOPLANTILARA KATILAN ÜNLÜLER KİMLER? İŞTE ÖĞRENEBİLDİKLERİM

Açılışa katılan tanınmış isimler arasında oyuncular Ozan Akbaba, Sinem Ünsal, Dilin Döğer, Atakan Özkaya, Şükrü Özyıldız, Zuhal Topal Saygıner, Akın Akınözü, Selim Bayraktar, Taner Ölmez, Cengiz Bozkurt ve Burak Yörük ile serbest dalış dünya rekortmeni Şahika Ercümen vardı. (antalyakorfez.com⁠)

4 BİN GAZETECİYE 14 OTEL AYRILDI

COP31’in resmî konaklama ortağı Coral Travel’ın platformuyla bağlantılı yaklaşık 250 otel bulunduğu bir sektör araştırmasında belirtiliyor. Resmî COP31 konaklama sayfasında otel kategorileri ve rezervasyon platformu yer alıyor; ancak toplam otel sayısı açıklanmıyor. Medya için ayrıca 14 otelde oda kontenjanı ayrılmış.

190’dan fazla ülkeden yaklaşık 4 bin gazetecinin akredite olduğu bildiriliyor. Medya merkezinin kapasitesi 5 bin gazeteci. Türk ve yabancı gazetecilerin ayrı ayrı sayısı açıklanmadı.

28 BİN GÜVENLİK GÖREVLİSİ, 850 ARAMA KURTARMA PERSONELİ, 110 AMBULANS

Türkiye tarihinin belki de en büyük güvenlik seferberliklerinden biri yapıldı.

Antalya Valiliğinin açıklamasında emniyet, jandarma ve sahil güvenlikten 27 bin 957 personelin görevlendirileceği belirtildi. İçişleri Bakanı’nın daha sonraki açıklamasında ise toplam sayı yaklaşık 26 bin olarak verildi. Resmî açıklamalardaki rakamlar farklı; en ayrıntılı açıklamadaki personel sayısı 27 bin 957.

Ayrıca 850 arama kurtarma personeli, 110 ambulans ve 300 sağlık görevlisinin hazır olacağı bildirildi.

TÜRKİYE’YE TOPLAM MALİYETİ ŞU AN İÇİN HESAPLAMAK ÇOK ZOR

Kesinleşmiş ve denetlenmiş toplam COP31 maliyeti henüz açıklanmış değil. Birbirinden farklı iki rakamı karıştırmamak gerekiyor.

BM ile Türkiye arasındaki ev sahipliği anlaşmasında, COP’un Bonn yerine Antalya’da yapılmasından kaynaklanan ek Sekretarya maliyetleri geçici olarak 7 milyon 715 bin 200 dolar hesaplanmış. Bu, organizasyonun Türkiye’ye toplam maliyeti değil; anlaşmada tanımlanan ek bir maliyet kalemi.

Antalya Körfez’in EKAP ve kamuya açık sözleşmeler üzerinden yaptığı hesaplamaya göre, Eylül 2026’ya kadar görülebilen ihale ve alımlar 25 milyar 139 milyon TL düzeyindeydi. Haberde, toplam kamu harcaması şeffaf ve tek bir portalda izlenemediği için bu rakamın nihai toplam olmadığı belirtiliyor.

İklim Değişikliği Başkanlığına yıl başında ayrılan 563 milyon TL’lik ödenek de COP31’in bütün bütçesi olarak okunmamalı.

Bakan Murat Kurum’un açıkladığı 2 milyar dolarlık doğrudan ekonomik hareketlilik beklentisi ise Türkiye’nin harcaması değil, zirvenin Antalya ekonomisine sağlayacağı öngörülen hareketlilik.

COP31’le ilgili ilk renkli bilgiler şimdilik bunlar.

Dışarıdan gazel okuyanlar ajansının renkli haber bülteni devam edecek.

patronlardunyasi.com