Toygun ATİLLA
Nâzım Hikmet, ressam dostu Abidin Dino’ya bir gün sormuştu:
“Sen mutluluğun resmini yapabilir misin Abidin?”
Aradan yıllar geçti.
O sorunun muhatabı olan ressamın bir dönem yaşadığı İstanbul Boğazı’ndaki yalı, şimdi mutlulukla değil, acıyla anılıyor.
İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik fabrikasında 19 işçinin hayatını kaybettiği patlamanın ardından şirketin patronu Mehmet Rüştü Başaran hakkında ev hapsi kararı verildi.
Başaran’ın ev hapsini Yeniköy’deki Muzaffer Gazioğlu Yalısı’nda geçireceği iddiası vardı.
İşte o yalının kapısını araladığınızda karşınıza yalnızca Boğaz manzarası çıkmıyor.
Bir ressam, bir mimar, bir tekstil imparatorluğu, banka borçları ve icra dosyalarıyla örülmüş yaklaşık bir asırlık Türkiye hikâyesi çıkıyor.
#video_9758827#
BU YALIDA BİR ZAMANLAR ABİDİN DİNO YAŞIYORDU
Yeniköy sahilindeki Muzaffer Gazioğlu Yalısı’nın kesin yapım tarihi bilinmiyor.
Kimi kaynaklar 1920’leri işaret ediyor. Bazı mimarlık araştırmalarında ise yapının ünlü mimar Vedat Tek tarafından amcası Nuri Paşa için 1900’lerin başında inşa edildiği belirtiliyor.
Yalının geçmişindeki en ilginç isimlerden biri Abidin Dino.
Kültür Envanteri kayıtlarına göre yalıda oturduğu bilinen ilk kişi, Türk resminin önemli isimlerinden Dino.
Peki ünlü ressam bu evde ne kadar yaşadı?
Yalıyı satın mı almıştı, yoksa kiracı mıydı?
Neden ayrılmıştı
Bu soruların yanıtları henüz belgelerle ortaya konulabilmiş değil.
Bilinen, Dino’dan sonra yapının İbrahim Asa ve mirasçılarına geçtiği.
1950’li yıllarda ise yalı, Sipahi Ocağı Kulübü’nün yazlığı olarak kullanıldı.
BİR SANAYİCİ YALIYI ALDI, MİMAR DOSTUNA EMANET ETTİ
Yalının hikâyesinde 1960’lı yılların başında yeni bir sayfa açıldı.
Bu kez sahneye tekstil sanayicisi Muzaffer Gazioğlu çıktı.
Gazioğlu ailesi, yalıyı İbrahim Asa’nın mirasçılarından satın aldı.
Muzaffer Gazioğlu, yapının restorasyonunu yakın arkadaşı mimar Nezih Eldem’e emanet etti.
Eldem sıradan bir mimar değildi. Cumhuriyet dönemi Türk mimarlığının önemli isimlerinden biriydi.
1960-1961 yıllarında gerçekleştirilen restorasyonun ardından Gazioğlu ailesi 1962’de yalıya taşındı.
Yapı o tarihten itibaren Muzaffer Gazioğlu Yalısı olarak anılmaya başladı.
Yalının mimarisi de dikkat çekiciydi.
Geniş kayıkhanesi, üç yöne açılan balkonları, farklı eğimlerdeki saçakları ve bahçesindeki selsebil çeşmeyle Yeniköy’ün kendine özgü yapılarından biriydi.
1971 yılında tarihî eser olarak tescil edildi.
LEVI’S’IN TÜRKİYE HİKÂYESİ BU YALIDAN GEÇTİ
Muzaffer Gazioğlu’nun adı yalnızca Boğaz’daki yalıyla anılmıyordu.
Aile, Türkiye’nin tekstil sanayisinde önemli bir yere sahipti.
Alga ve Saga Tekstil şirketleriyle büyüyen Gazioğulları, Kayseri’deki fabrikalarında denim üretimi yapıyordu.
Dünyaca ünlü Levi’s markasının Türkiye’deki ilk iş ortakları arasında yer aldılar
Bir dönem sanayi yatırımlarıyla büyüyen ailenin Boğaz’daki adresi de bu tarihî yalıydı.
Ancak Türkiye’de sanayicilerin servet hikâyeleri her zaman yükselişle devam etmiyordu.
Gazioğlu ailesi için de öyle oldu.
YALININ KAPISINA İCRA DAYANDI
Muzaffer Gazioğlu 1991 yılında hayatını kaybetti.
Aynı yıl yalının tapusu aile içinde Senem Gazioğlu’nun üzerine geçti.
1990’ların sonunda tekstil şirketlerinin yaşadığı mali sıkıntılar, Boğaz’daki aile evini de etkiledi.
1999 yılında yalı, Yapı Kredi Bankası’ndan kullanılan kredi karşılığında ipotek edildi.
Borç sorunları büyüyünce tarihî yapı icra dosyasına girdi.
Sarıyer İcra Müdürlüğü, 24 Ocak 2000 tarihinde yalıyı açık artırmayla satışa çıkardı.
O günün parasıyla biçilen değer 3 trilyon liraydı.
Abidin Dino’nun yaşadığı, Nezih Eldem’in restore ettiği, tekstil sanayicilerinin aile hayatına tanıklık eden yalı artık bir borç dosyasının konusuydu.
26 YIL SONRA BİR BAŞKA SANAYİCİ
Takvimler 2026’yı gösterdiğinde Muzaffer Gazioğlu Yalısı yeniden gazetelerin sayfalarına taşındı.
Bu kez hikâyenin merkezinde HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran vardı.
9 Kasım’da İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik fabrikasında meydana gelen patlamada 19 işçi hayatını kaybetti.
Patlamayla ilgili soruşturmada dokuz şüpheli tutuklandı.
Mehmet Rüştü Başaran ile bir başka şüpheli hakkında ise konutu terk etmeme şeklinde adli kontrol kararı verildi.
BİR YALININ PENCERESİNDEN TÜRKİYE
Yeniköy’deki yalı yaklaşık bir asırdır aynı yerde duruyor.
Önünden gemiler geçiyor.
Sahipleri değişiyor.
İçinde yaşayanlar değişiyor.
Türkiye değişiyor.
Bir dönem Abidin Dino’nun yaşadığı bu ev, daha sonra bir tekstil sanayicisinin ailesine yuva oldu.
Bir mimarın ellerinde yenilendi.
Levi’s jeanlerinin Türkiye’deki üretim hikâyesine tanıklık etti.
Sonra banka borçları ve icra dosyalarıyla gündeme geldi.
Şimdi ise 19 işçinin ölümüyle ilgili soruşturmada ev hapsi kararı verilen bir başka sanayicinin adıyla anılıyor.
Nâzım Hikmet yıllar önce Abidin Dino’ya mutluluğun resmini yapıp yapamayacağını sormuştu.
Bugün o ressamın yaşadığı yalıyla ilgili haberleri okurken insanın aklına başka bir soru geliyor.
Acının resmi nasıl çizilir?
Boğaz’a bakan bir yalının penceresinden mi?
Yoksa Aliağa’da babalarını, eşlerini, evlatlarını bekleyen 19 ailenin gözlerinden mi?
Mutluluğun resmini kimin çizdiği hâlâ tartışılıyor.
Ama acının resmini görmek için Aliağa’daki 19 eve bakmak yeterli.
patronlardunyasi.com