Dünya
Burak ARTUNER
#video_9758647#
Dünyanın bir zamanlar en hızlı yolcu gemisi olan SS United States için son perde açılıyor. 1952'de Atlantik'i rekor sürede geçen, Amerika'nın denizlerdeki gururu olarak anılan 990 feet uzunluğundaki dev transatlantik, bugün Florida açıklarında batırılmaya başlandı.
Üstelik bu kez bir kazanın değil, bilinçli bir kararın sonucunda…
Ama bu geminin hikâyesinde Türkiye'nin de unutulmayacak bir bölümü var. Bir zamanlar Tuzla'da, Kahraman Sadıkoğlu'nun tersanesinde yeniden doğması planlanan SS United States, Türkiye'de yaşanan tartışmaların ardından Amerika'ya geri dönmüş, orada da yıllarca kendisine bir gelecek aramıştı.
SAVARONA'DAN SONRA SIRA AMERİKA'NIN GURURUNDAYDI
SS United States'in Türkiye macerası 1990'ların başında başladı.
Savarona'nın onarımıyla tanınan ünlü armatör Kahraman Sadıkoğlu, bu kez Amerika'nın efsane transatlantiğini yeniden hayata döndürmek için kurulan Marmara Marine konsorsiyumunun ortakları arasında yer aldı.
1992'de yaklaşık 2,6 milyon dolara satın alınan geminin Tuzla'da yeniden inşa edilircesine yenilenmesi planlanıyordu. Projenin büyüklüğü de hayallerin büyüklüğü kadar iddialıydı. Yaklaşık 270-300 milyon dolarlık yatırım, geminin klasik bir turistik yolcu gemisine dönüştürülmesi ve yeniden denizlere çıkarılması hedefleniyordu.
Turgut Özal'ın da projeye büyük ilgi gösterdiği anlatılır. Özal, Sadıkoğlu'nu Paris'te bir toplantıda kürsüye davet ederek Savarona'yı yeniden hayata geçiren iş insanının şimdi SS United States'i de dünya denizlerine döndüreceğini söylemişti.
Gemi, 35 günlük bir yedekleme yolculuğunun ardından Türkiye'ye geldiğinde yalnızca bir tersane projesi değil, uluslararası ölçekte ses getiren bir girişim olarak görülüyordu. Çanakkale Boğazı'nda Savarona ile karşılanması da bu heyecanın sembolik görüntülerinden biri oldu.
TUZLA'DA HAYALLER, ASBEST TARTIŞMASIYLA ÇARPIŞTI
Ne var ki gemi Türkiye'ye geldiğinde hesaplanmayan bir sorun ortaya çıktı: Asbest.
SS United States'in içindeki bazı malzemelerde asbest bulunduğu iddiaları, çevrecilerin ve sivil toplum kuruluşlarının tepkisine neden oldu.
Geminin sökülmesi ve yenilenmesi sırasında Tuzla'nın kanser riskiyle karşı karşıya kalabileceği yönündeki endişeler büyüdü. Protestolar başladı; tartışma tersane sınırlarını aşarak kamuoyuna taşındı.
Bir dönem eylemcilerin gemiye çıkmaya çalıştığı, tartışmaların sertleştiği de anlatılıyor. Proje sahipleri ile çevreciler arasında yaşanan gerilim, geminin Türkiye'de yeniden doğması fikrini giderek zorlaştırdı.
Sonunda asbestin temizlenmesi için gemi Ukrayna'nın Sivastopol Limanı'na gönderildi. İç dekorasyonun büyük ölçüde sökülmesi, geminin eski ihtişamından geriye çok az şey bırakmıştı. Türkiye'de bir turistik yolcu gemisine dönüşmesi için hazırlanan salonlar, kamaralar, merdivenler ve dekorasyon projeleri de hayata geçirilemedi.
TÜRKİYE'DEN AMERİKA'YA GERİ DÖNÜŞ
SS United States, 1997'de yeniden Amerika'ya döndü. Fakat Türkiye'den ayrılması, kurtuluş anlamına gelmiyordu.
Marmara Marine'in restorasyon için gerekli finansmanı bulamaması, tersane ödemeleri ve geminin bazı parçalarının satılması gibi sorunlar devam etti.
Philadelphia'da yıllarca bağlı kaldı.
Otel, müze, eğlence merkezi ya da yeniden yolcu gemisi olma fikirleri gündeme geldi. Ancak hiçbir proje gerekli finansmanı ve siyasi desteği sağlayamadı.
Gemi, bir dönem Amerika'nın denizcilik tarihini yaşatmak isteyenlerin sembolü haline geldi. Onu korumak için kurulan SS United States Conservancy, yıllarca bağlama ücretleri, bakım giderleri ve yeni proje arayışlarıyla mücadele etti. Philadelphia'daki günlük bağlama ücretlerinin 1.700 dolara kadar yükselmesi, geminin geleceğini daha da zorlaştırdı.
2024'te Florida'nın Okaloosa County yönetimi gemiyi 1 milyon dolara satın aldı. Ama amaç, onu yeniden yüzdürmek değil, dünyanın en büyük yapay resiflerinden birine dönüştürmekti.
SON KURTARMA GİRİŞİMİ MAHKEMEYE TAŞINDI
SS United States'in batırılması kararı, gemiyi yaşatmak isteyenlerin son itirazını da beraberinde getirdi.
Çevreci bir kuruluş olan SS United States Preservation Foundation, 3 Kasım'da federal mahkemeye başvurarak batırma işleminin durdurulmasını istedi.
İtirazın temelinde çevresel riskler ve tarihi mirasın korunması vardı. Vakıf, gemide geçmişte kullanılan bazı kimyasal kaplamaların deniz canlıları ve insan sağlığı açısından risk yaratabileceğini, izin sürecinde çevresel etkilerin yeterince değerlendirilmediğini savundu.
Ancak federal yargıç M. Casey Rodgers, geçici durdurma talebini reddetti. Mahkeme, davacıların geminin tutulması ve bakımının yaratacağı maliyetler için yeterli teminat göstermediğine dikkat çekti. Böylece son dakika hukuk mücadelesi de geminin batırılmasını durduramadı.
SS United States, 9 Kasım'da Mobile'dan Florida'ya doğru çekilmeye başladı.
Bir saat önce de geminin batırılma operasyonu başladı.
Destin açıklarında yaklaşık 22 deniz mili uzaklıkta kontrollü biçimde suya gömülmesi için içine su doldurulmaya başlandı.
Böylece dev gemi, dünyanın en büyük resifi olacak ve deniz altında dalış tutkunları için hizmet verecek.
ATLANTİK REKORU HÂLÂ KIRILAMADI
SS United States'in hikâyesini yalnızca bir hurda geminin sonu olarak görmemek lazım...
1952'de Atlantik'i 3 gün 10 saat 40 dakikada geçerek yolcu gemileri arasında hâlâ kırılamayan bir rekora imza attı.
Yaklaşık 36 knot ortalama hızla seyreden bu dev gemi, savaş döneminde binlerce askeri taşıyabilecek şekilde de tasarlanmıştı.
1969'da hizmetten çekildiğinde, havayolu taşımacılığının yükselişi transatlantik yolculuklarını büyük ölçüde değiştirmişti. O günden sonra gemi, bir zamanlar temsil ettiği teknolojik üstünlüğün ve denizcilik çağının hatırası olarak limanlarda bekledi.
Şimdi ise son yolculuğu bambaşka olacak. Patlayıcı kullanılmadan, kontrollü biçimde su alması sağlanacak. Yaklaşık 180 feet derinlikte, dalgıçların ziyaret edebileceği bir deniz habitatına dönüşecek. Geminin bacaları, direği ve bazı önemli parçaları ise karada kurulması planlanan müzede sergilenecek.
DENİZLERİN KRALİÇESİNE SON VEDA
Bir zamanlar Atlantik'in kraliçesi olan SS United States, Türkiye'de yeniden doğma hayaliyle karşılandı. Tuzla'da yaşanan asbest tartışmaları ve proje çıkmazı, onu Amerika'ya geri götürdü. Amerika'da da yıllarca bir otel, müze ya da yolcu gemisi olmayı bekledi.
Sonunda batırılacağı yer bulundu.
İşin ironik tarafı, Türkiye'de yeniden denizlere döndürülmesi planlanan bu efsane geminin, bugün kendi ülkesinde denizin dibine gönderilerek yaşatılmaya çalışılması.
Belki de SS United States'in hikâyesi, büyük hayallerin yalnızca mühendislik ve para meselesi olmadığını gösteriyor.
Bazen bir gemiyi kurtarmak için onu yüzdürmek yetmiyor; onu yaşatacak ortak iradeyi, finansmanı ve zamanı da bulmak gerekiyor.
SS United States, Türkiye macerasından sonra yıllarca yaşayacak yer aradı.
Ama olmadı...
Şimdi son yolculuğunda.
45 dakika içinde batmak ve bu kez sonsuza dek derinlerde kalmak ve dünyanın belki de en büyük resifi olmak üzere...
patronlardunyasi.com