Teknoloji
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 2026 Nobel Fizik Ödülü'nü Belçika doğumlu ABD'li fizikçi Francis Halzen'e verdi.
Halzen, Antarktika'daki IceCube Nötrino Gözlemevi'ne yaptığı belirleyici katkılar ve astrofiziksel kaynaklardan gelen yüksek enerjili nötrinoların keşfindeki rolü nedeniyle ödüllendirildi.
HİKAYESİ BELÇİKA'NIN TIENEN KENTİNDE BAŞLADI
Halzen'in hikayesi Belçika'nın Tienen kentinde başladı. 1944 doğumlu bilim insanı, Leuven Üniversitesi'nde fizik eğitimi aldı ve 1969'da doktorasını tamamladı. Kariyerinin ilk yıllarında CERN'de çalışan Halzen, 1972'de ABD'ye giderek Wisconsin-Madison Üniversitesi'nde görev yapmaya başladı. Halen aynı üniversitede profesör olarak çalışmalarını sürdürüyor.
BABASININ İNŞAAT ŞİRKETİNİ BIRAKTI, ANTARKTİKA'NIN BUZLARINA AÇILDI
Halzen'in kariyerindeki en sıra dışı dönüm noktalarından biri ise 1980'lerin sonunda geldi. Babasının inşaat şirketini devralması beklenirken ilk üniversite döneminde mühendislik okuyan Halzen, kısa sürede fizik alanına yöneldi. Yıllar sonra ise kariyeri ironik biçimde yeniden inşaata dönecekti: Bu kez Antarktika'nın buzlarının kilometrelerce derinine dev bir bilimsel gözlemevi yerleştirmek için.
Halzen, 1987'de Güney Kutbu'ndaki AMANDA deneyi üzerinde çalışmaya başladı. 1988'de ise Antarktika buzunun, neredeyse hiçbir maddeyle etkileşime girmeyen nötrinoları yakalamak için dev bir dedektör olarak kullanılabileceği fikrini ortaya koydu. Fikir önce küçük bir deneyle sınandı, ardından dünyanın en büyük nötrino gözlemevlerinden biri olan IceCube'a dönüştü.
1 KİLOMETREKÜP BUZUN İÇİNDEKİ TELESKOP
IceCube, Güney Kutbu'nda yaklaşık 1 kilometreküplük buz kütlesinin içine yerleştirilmiş binlerce ışık sensöründen oluşuyor. Nötrinolar Dünya'nın ve insan vücudunun içinden neredeyse hiçbir iz bırakmadan geçebiliyor. Ancak çok nadir gerçekleşen etkileşimlerde ortaya çıkan ışık, buzun içine yerleştirilmiş sensörler tarafından kaydediliyor.
Bu yöntem sayesinde bilim insanları, Dünya'nın çok uzak noktalarından gelen nötrinoların yönünü belirleyerek bunların kaynağını araştırabiliyor. 2013'te IceCube ekibi, Güneş Sistemi dışından gelen yüksek enerjili kozmik nötrinoların ilk kanıtlarını ortaya koydu. Bu çalışma daha sonra astrofizikte yeni bir gözlem alanının önünü açtı.
NOBEL'LE GELEN 1,2 MİLYONLUK ÖDÜL
Halzen, Nobel madalyasının yanı sıra 12 milyon İsveç kronu (yaklaşık 1,2 milyon dolar) tutarındaki para ödülünü de alacak. Ödül, 10 Aralık'ta İsveç Kralı'nın katılacağı törende takdim edilecek.
82 yaşındaki Halzen, Nobel'e ulaşmadan önce de çok sayıda uluslararası ödülün sahibi olmuştu. 2013'te IceCube'un kozmik nötrino keşfi Physics World tarafından yılın bilimsel buluşu seçilmiş, Halzen 2014'te Smithsonian American Ingenuity Award'a, 2015'te Balzan Ödülü'ne layık görülmüştü. 2024'te ise ABD Ulusal Bilimler Akademisi üyeliğine seçilmişti.
patronlardunyasi.com