Doğa
Kenan GÜRBÜZ
Muğla’nın dünyaca ünlü turizm destinasyonlarından biri olan Fethiye–Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde yaz sezonunda artan tekne ve yat trafiğinin deniz ekosistemi üzerindeki baskısını azaltmak amacıyla yeni bir yönetim modeli resmen uygulamaya alındı.
#video_9728688#
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlı faaliyet gösteren Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından geliştirilen DERİA Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemi, özellikle kontrolsüz demirlemenin yol açtığı deniz tabanı tahribatını önlemeyi hedefleyen kapsamlı bir çevresel düzenleme olarak hayata geçirildi. Yeni düzenlemeye göre bir tekne aynı koyda en fazla 3 gün, Göcek koyları genelinde ise en fazla 11 gün konaklayabilecek. Günlük bağlama ücretleri tekne büyüklüğüne göre 500 TL ile 3000 TL arasında değişecek.
SEKTÖR TEMSİLCİLERİ İLE TOPLANTI YAPILDI
Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından Göcek ve Dalaman'da 17 koyda hayata geçirilecek mapa-şamandıra projesiyle ilgili Fethiye’de geniş katılımlı bir toplantı düzenlendi. Toplantıda uygulamanın sahaya yansımasıyla ilgili talep ve öneriler dile getirildi.
Toplantıya TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk ve İMEAK Deniz Ticaret Odası Başkanı Tamer Kıran başkanlık etti. Programa Fethiye Kaymakamı Fatih Akkaya, Fethiye Belediye Başkanı Alim Karaca, Fethiye İlçe Sahil Güvenlik Komutanı Binbaşı Burak Akanpınar, Fethiye Ticaret Odası Başkanı Osman Çıralı, DTO Fethiye yöneticileri, TÜRSAB temsilcileri ve çok sayıda sektör paydaşı katıldı.
TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk, sistemin temel hedefinin doğrudan çevre koruma olduğunu vurgulayarak şu bilgileri paylaştı:
“Kontrolsüz demirlemenin deniz tabanında oluşturduğu tahribatın önüne geçmek, endemik deniz çayırlarını ve hassas kıyı ekosistemini korumak için bu projeyi başlattık. Bu kapsamda 17 koyda 1733 tonoz ile toplam 886 tekneye hizmet verebilecek bir deniz koruma ağı kuruyoruz. Günlük bağlama ücretleri tekne büyüklüğüne göre 500 TL ile 3000 TL arasında değişecek”
Öztürk ayrıca sahadaki çevre yönetimine ilişkin teknik altyapıyı da açıkladı:
“Bölgede görev yapacak 4 atık alım teknesi, 2 deniz yüzeyi temizleme teknesi ve 1 deniz dibi tarama teknesiyle temizlik faaliyetlerini sürdüreceğiz. Dijital altyapı sayesinde tüm süreçler izlenebilir olacak.”
"ÖNCELİĞİMİZ DENİZLERİMİZİN TEMİZLİĞİ VE EKOLOJİK DENGENİN SÜREKLİLİĞİ"
Proje hakkında değerlendirmelerde bulunan TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk, çalışmanın kar amacı gütmeyen ve tamamen ekosistem odaklı bir model olduğunu belirterek, sistemin TÜÇA tarafından işletileceğini ve elde edilen tüm gelirin denizlerin ve çevrenin korunması için kullanılacağını kaydetti. Öztürk, "Denizlerimiz bizlere bırakılmış bir miras değil, gelecek nesillere ulaştırmamız gereken en kıymetli emanetimiz. Göcek koylarındaki deniz çayırları, sadece bir bitki türü değil, denizel yaşamın kaynağı, kıyılarımızın koruyucusu ve dünyamızın nefesi. Başlattığımız mapa-şamandıra sistemiyle, deniz tabanındaki fiziksel tahribata dur diyoruz. Geliştirdiğimiz DERİA platformu ile doğa koruma faaliyetlerini dijitalleştiriyor, şeffaf, izlenebilir ve sürdürülebilir bir yönetim modeli sunuyoruz. Bizim önceliğimiz denizlerimizin temizliği ve ekolojik dengenin sürekliliği. Göcek, artık sadece masmavi sularıyla değil, korunmuş doğasıyla da dünyanın örnek mavi ekonomi merkezlerinden biri haline gelecek." ifadelerini kullandı. Sistem nasıl işleyecek? Denizcilerin işlerini kolaylaştırmak ve koy yönetimini daha profesyonel hale getirmek amacıyla geliştirilen DERİA web sitesi ve mobil uygulaması, sistemin merkezini oluşturuyor.
17 KOYDA 926 DENİZ MAPASI VE 906 TONOZ
TÜÇA'dan yapılan yazılı açıklamada ise Türkiye'nin önemli doğa mirasları arasında bulunan Göcek ve Dalaman koylarının, artan tekne trafiği ve bilinçsiz demirleme faaliyetleri nedeniyle çevresel baskı altında olduğu hatırlatıldı.
Açıklamada, "Bölgedeki endemik deniz çayırlarının (Posidonia oceanica) fiziksel tahribatını önlemek amacıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum'un talimatı ve önderliğinde harekete geçen TÜÇA, DERİA (Deniz Rehabilitasyonu İş Birliği ve Atık Yönetimi) Mapa-Şamandıra Projesi'ni başlattı." denildi. Açıklamaya göre, proje kapsamında 17 koya 926 deniz mapası ve 906 tonoz yerleştirilerek 886 tekneye aynı anda hizmet verebilecek bir deniz koruma ağı oluşturulurken koylarda rastgele demir atılmasının önüne geçilmesi, deniz tabanındaki kültürel mirasın ve biyolojik çeşitliliğin zarar görmesinin engellenmesi amaçlanıyor.
GÖCEKTEKİ 17 KOYUN ADLARI
Bedri Rahmi,Binlik Koyu,Boynuz Bükü Koyu,Göbün Koyu,Göcek Adası,Göcek Doğu,Günlük Atbükü,İnceburun,KilleBüyükovakoyu,Martı Koyu,Merdivenli Koyu,Osman Ağa Koyu, Sarsala Koyu,Sıralıbük Koyu, Tersane Adası, Yassıca Adası, Zeytin Adası.
Deria. Gov.Tr adresinde hangi koyun kaç tekne kapasitesine sahip olduğu, şamandıra durumu , hava sıcaklığı gibi bilgilere de yer veriliyor.
Bölgede ayrıca TÜÇA tarafından dört atık alım teknesi, iki deniz yüzey temizleme teknesi ile bir deniz dibi tarama ve temizleme teknesi görevlendirildi. Öte yandan deniz yetki alanlarında, Gemi Atık Takip Sistemi (GATS) kapsamı dışında kalan gemilerden kaynaklanan atıkların izlenmesi ve atık alım süreçlerinin takip edilmesi amacıyla Mavi Kart Takip Sistemi (MKTS) çalışmaları sürüyor. TÜÇA koordinasyonunda kurulacak dijital altyapı sayesinde deniz kirliliğinin önlenmesi, atık yönetiminin izlenebilir hale getirilmesi ve tüm süreçlerin bütüncül bir sistem üzerinden yönetilmesi hedefleniyor.
805 KİLOMETREKARELİK PİLOT KORUMA ALANI
Kıyı ve deniz ekosistemlerinin korunması amacıyla Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi içinde kalan alanlarda sabit mapa ve şamandıra sistemleri kuruluyor. Pilot bölge ilan edilen Göcek’te yaklaşık 805 kilometrekarelik alan yeni nesil bağlama altyapısıyla donatılıyor.
Bölge; Akdeniz foku, orfoz ve Posidonia oceanica deniz çayırları dâhil yaklaşık 1500 türün yaşam alanı olması nedeniyle bilimsel açıdan da kritik önem taşıyor.
GÖCEK’TE DENİZ TRAFİĞİ ZİRVEDE: YAZIN TEKNE SAYISI 4 BİNE DAYANIYOR
Muğla’nın dünyaca ünlü turizm destinasyonlarından Göcek’te yaz sezonuyla birlikte deniz trafiği dikkat çekici seviyelere ulaşıyor. Bölgedeki marina kapasitesi ile koylardaki yoğunluk birlikte değerlendirildiğinde, sezon boyunca binlerce yat ve teknenin aynı anda bölgede bulunduğu tahmin ediliyor.
Yetkililer ve sektör temsilcilerinden derlenen bilgilere göre Göcek’te farklı işletmelere ait toplam 6 marina faaliyet gösteriyor. Bu marinaların toplam bağlama kapasitesi ise çeşitli kaynaklara göre yaklaşık 850 yat ve tekne civarında bulunuyor. Ancak yaz aylarında talebin bu kapasitenin çok üzerine çıktığı ifade ediliyor.
KOYLARDA YOĞUNLUK MARİNA KAPASİTESİNİ KATLIYOR
Marinaların dışında kalan koylar ve açık sularda demirleyen veya seyir halinde bulunan tekneler de tabloyu önemli ölçüde değiştiriyor. Bölgedeki gözlemlere göre yaz sezonunda günlük ortalama toplam tekne sayısı 2.000 ile 2.500 arasında seyrediyor.
Uzmanlar, Göcek koylarının doğal yapısı ve korunaklı coğrafi özellikleri nedeniyle yat turizmi açısından son derece cazip olduğunu, bu nedenle her yıl artan talebin deniz trafiğini büyüttüğünü vurguluyor.
SİSTEM NASIL İŞLEYECEK?
DERİA web sitesi ve mobil uygulaması üzerinden tekneler bağlama noktalarını harita üzerinde görebilecek, rezervasyon yapabilecek ve ödemelerini çevrim içi gerçekleştirebilecek.
Koya varışta tekneleri 7/24 görev yapan palamar ekipleri karşılayacak. Konaklama sistemi otel düzenine benzer şekilde uygulanacak:
Rezervasyondan ödemeye, şamandıraya bağlanmaktan destek talebine kadar tüm işlemler deria.gov.tr üzerinden yürütülecek. Sistemi ilk kez kullanacaklar için süreç adım adım şöyle işliyor.
KAYIT VE GİRİŞ
Sistemi kullanmak için önce kayıt olmak gerekiyor. Kayıt Ol ekranından ad, soyad, milliyet, iletişim ve parola bilgileri girildikten sonra SMS veya e-posta ile doğrulama tamamlanıyor. KVKK ve kullanıcı sözleşmeleri onaylandıktan sonra hesap aktif hale geliyor. Şifre unutulması durumunda “Şifremi Unuttum” bağlantısı üzerinden sıfırlama yapılabiliyor.
TEKNE EKLEME
Rezervasyon oluşturabilmek için önce teknenin sisteme tanıtılması gerekiyor. “Tekne Ekle” butonuyla başlayan süreçte tekne tipi (yelkenli, motorlu, multihull vb.) seçiliyor; ardından tekne adı, HIN numarası, ülke, gemi numarası ve boyut bilgileri giriliyor. Boyut bilgilerinin doğru girilmesi kritik: sistem, rezervasyon sırasında uygun şamandırayı bu verilere göre otomatik atıyor. Türk bayraklı teknelerde ek belge gerekmiyor; yabancı bayraklı teknelerde ise seyir izin belgesi zorunlu tutuluyor.
REZERVASYON OLUŞTURMA
Tekne tanımlandıktan sonra rezervasyon adımına geçiliyor. Giriş ve çıkış tarihleri belirleniyor, harita üzerinden koy seçiliyor. Sistem toplam tutarı gün sayısı ve KDV’ye göre otomatik hesaplıyor. Kart bilgileri girildikten sonra ödeme tamamlandığında rezervasyon kesinleşiyor. Ödeme yapılmadan rezervasyon aktif olmuyor; 15 dakika içinde ödeme gerçekleşmezse sistem rezervasyonu iptal ediyor. Tüm rezervasyonlar daha sonra “Rezervasyonlarım” ekranından yönetilebiliyor; aktif, gelecek, geçmiş ve iptal edilmiş tüm işlemler bu ekranda listeleniyor.
YABANCI BAYRAKLI TEKNELERE ÖNEMLİ UYARI
Yabancı bayraklı teknelerde seyir izin belgesi yüklenmeden de rezervasyon oluşturulabiliyor; ancak belge rezervasyon tarihine kadar sisteme yüklenmezse QR kod aktifleşmiyor ve şamandıraya erişim engellenebiliyor. Rezervasyon süresi bu durumda geçerli sayıldığından belgenin zamanında yüklenmesi büyük önem taşıyor.
ŞAMANDIRAYA BAĞLANMA VE AYRILMA
Rezervasyon yapılan şamandıraya ulaşıldığında uygulama üzerinden QR kod okutma özelliği açılıyor ve şamandıranın üzerindeki kod taranıyor. Kod başarıyla okunduğunda sistem tekneyi ilgili şamandıraya bağlıyor. Ayrılışta da aynı işlem tekrarlanıyor. Kod okunamadığı durumlarda manuel kod girişi veya palamar çağırma seçenekleri devreye giriyor. Tüm bağlanma ve çıkış işlemlerinin uygulama üzerinden yapılması zorunlu; aksi hâlde rezervasyon açık kalıyor ve diğer kullanıcılar için sorun yaratabilecek.
24 saat dışarı çıktıktan sonra yeniden girebiliyor. Tonoz'dan çıkınca açığa demir atmak yasak. Bir tonozda 3 gün, ikinci tonozda 3 gün, üçüncü Tonoz'da 3 gün, 4'üncü tonuzda 2 gün kalabiliyor.
SORUN YAŞAYANLAR İÇİN DESTEK SÜRECİ
Şamandıraya bağlanamama durumu genellikle üç nedenden kaynaklanıyor: QR kodun okunamaması, seyir izin belgesinin eksik ya da onaysız olması veya rezervasyon saatinin henüz başlamamış olması. Sorunun devam etmesi hâlinde uygulama üzerindeki Destek Talebi formu kullanılabiliyor. “Palamar Desteği Talep Et” butonuna basıldığında sistem aktif rezervasyona bağlı şamandıra numarasını otomatik getiriyor; kullanıcının yalnızca sorunu açıklaması yeterli. Palamar ekibi en kısa sürede müdahale ediyor.
ATIK TALEPLERİ DE UYGULAMA ÜZERİNDEN
DERİA sistemi yalnızca bağlama yönetimi değil, atık alım hizmetini de kapsıyor. Tekneler uygulama üzerinden atık alım talebinde bulunabiliyor. Bölgede görev yapan 4 atık alım teknesi, 2 yüzey temizleme teknesi ve 1 deniz dibi tarama teknesi bu platforma entegre çalışıyor.
Bu düzenleme, sezon boyunca aynı koyda sabit kalan teknelerin hareket etmesini sağlayacak bir sirkülasyon modeli oluşturuyor.
Ayrıca giriş-çıkış saatleri de belirlendi:
Giriş: 14:00, Çıkış: 12:00
Model, marina işletmeciliğine benzer bir operasyon yapısı getiriyor ancak bu bir marina değil; doğal koy yönetim sistemi.
ATIK YÖNETİMİ ENTEGRE EDİLDİ
Yeni model yalnızca bağlama hizmeti sunmakla sınırlı kalmayacak. Bölgede görev yapacak atık alım ve temizlik tekneleri mobil uygulama üzerinden çağrılabilecek. Böylece pis su ve diğer atıkların kontrolsüz boşaltılmasının önüne geçilecek. Ayrıca GATS ve Mavi Kart Takip Sistemi entegrasyonlarıyla atık süreçlerinin izlenmesi planlanıyor.
SEKTÖRDE TARTIŞILAN BAŞLIKLAR
Uygulama çevre koruma açısından olumlu karşılanırken sektör temsilcileri bazı soruların yanıtını bekliyor:
Günlük ücretler sürdürülebilir mi? Yoğun sezonda kapasite yeterli olacak mı?
Serbest demirleme tamamen kalkacak mı?
KÜÇÜK TEKNELER NASIL ETKİLENECEK?
Bilimsel çevreler ise özellikle deniz çayırlarının korunması açısından sistemin yakından izlenmesi gerektiğini belirtiyor.
GENEL DEĞERLENDİRME
Göcek’te başlatılan DERİA Mapa-Şamandıra Sistemi, yıllardır uygulanan “ilk gelen demir atar” anlayışını sona erdirerek kontrollü ve rezervasyonlu koy yönetimine geçiş anlamı taşıyor.
Uzmanlara göre sistem sorunsuz işlerse bu model, Türkiye’de mavi ekonomi politikalarının en somut örneklerinden biri olabilir. Yetkililer ise uygulamanın başarısının sahadaki denetim gücü ve dijital altyapının kesintisiz çalışmasına bağlı olduğuna dikkat çekiyor. Sonuç olarak Göcek’te başlatılan yeni sistem, yalnızca bölgesel bir düzenleme değil; Türkiye’nin deniz turizmi yönetim anlayışında yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendiriliyor.
patronlardunyasi.com