Ekonomi
Kerim ÜLKER
Rusya’nın Akdeniz’deki tek üssü olan Suriye’deki ünlü Tartus’a Türk dokunuşu. Beşar Esad’ın devrilmesiyle birlikte Rus hakimiyetinin sona erdiği Tartus Limanı’nı Türk şirket işletecek. Suriye Devleti, Tartus Limanı için hem Türkiye’nin hem de Rusya’nın yakından tanıdığı İstanbul merkezli denizcilik şirketi Kuzey Star ile anlaşma imzaladı.
Suriye Limanlar ve Gümrük Genel Müdürlüğü, Suriye'de uluslararası standartlarda gemi inşasına başlamak amacıyla Türkiye'nin Kuzey Star Tersanesi ile stratejik bir yatırım anlaşması imzaladı. Bu adım, Suriye denizcilik sektöründe bir ilk olma özelliğini taşıyor.
YAP-İŞLET-DEVRET MODELİYLE
Suriye Limanlar ve Gümrük Genel Müdürü Kuteiba Ahmed Badavi ve Türk şirketinin yöneticileri tarafından imzalanan anlaşma, Tartus Limanı'nda yap-işlet-devret (BOT) modeliyle tam entegre bir tersane inşa edilmesini öngörüyor. Türk firması, tesisi inşa edecek, donatacak, işletecek ve yönetecek; bu da gelişmiş gemi inşa, onarım ve bakım operasyonlarına olanak sağlayacak.
30 YIL İŞLETECEK, 190 MİLYON DOLAR YATIRACAK
Sözleşmeye göre, yatırım 30 yıl sürecek ve Kuzey Star ilk 5 yılda rıhtımlar, depolar ve operasyonel altyapının geliştirilmesi için en az 190 milyon dolar yani bugünkü kurla 8.2 milyar lira yatırım yapacak. Anlaşma, Suriye tarafına herhangi bir mali yükümlülük getirmiyor.
Anlaşma ayrıca Suriye hükümetine ait gemiler için gemi inşa ve onarım hizmetlerinde yüzde 20 indirim sağlarken, şirketin 1.700 doğrudan ve 3.500 dolaylı iş imkanı yaratmasını ve iş gücünün en az yüzde 95'inin Suriyeli olmasını şart koşuyor. Anlaşmayla eğitim ve teknoloji transferi de zorunlu kılındı. Bu proje, Suriye'nin liman altyapısını güçlendirecek, Tartus'u bölgesel bir denizcilik merkezi haline getirecek ve yatırım ve ekonomik büyüme için yeni fırsatlar yaratacaktır.
RUS ŞİRKETİN ANLAŞMASI FESHEDİLDİ
Geçtiğimiz yıl ocak ayında Tartus Limanı için bir Rus şirketiyle yapılan anlaşma iptal edilmişti. 2019 yılında devrik devlet başkanı Beşar Esad’ın kararıyla Rus şirketi Stroytransgaz ve eski rejime yakın Katerji Group limanı işletmeye başladı. Ancak yönetim değişince bu süreç de rafa kalktı. Limanın tüm kaynakları, Suriye hazinesine iade edildi.
SOVYETLER DÖNEMİNDE KURULDU
Bilindiği üzere Tartus Limanı’ndaki Rus Deniz Üssü, 1971 yılında Sovyetler Birliği ile Suriye arasında imzalanan anlaşma ile kuruldu. Üs, Rusya'nın Akdeniz'deki tek üssü ve resmi olarak bir deniz tedarik-bakım tesisi olarak sınıflandırıyor.
RUSLAR’IN BUZ KIRICI İHALESİNİ KAZANMIŞTI
Tartus üssü, kuzeydeki dalgakıranın içindeki 100 metrelik yüzen iskelelerin her ikisi de faaliyet halinde olması durumunda dört adet orta boy gemiyi barındırabiliyor.
Suriye Yönetimi ile anlaşma imzalayan Türk şirketi Kuzey Yıldızı ise Rusya’da oldukça tanınan bir şirket. 2021 yılında “Proje 23620” olarak bilinen buz kırıcılarının inşası için Türk şirket, Rusya Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı Federal Deniz ve İç Su Taşımacılığı Ajansı Rosmorport anlaşma imzalamıştı.
MALİYETLER ARTTI, PROJE İPTAL
Anlaşmada 18,5 milyar ruble yani 232 milyon dolarlık maliyet, 32 milyar rubleye yani 410 milyon dolara çıktı. Fiyatlar artınca ihale de iptal edildi. Her iki buzkıran da tamamen Türk tersanesinde inşa edilecek ve 2024 yılında teslim edilecekti. Ancak Rusya’nın 2022 yılında Ukrayna’yı işgali hem maliyetlere hem de süreye olumsuz yansıdı. 12 ila 14 MW kapasiteli iki adet Icebreaker7 sınıfı buz kırıcının inşası 2 yıl daha uzatılmıştı.
ÖNCE YAPTIRIM, ŞİMDİ YATIRIM
Türk şirketin aldığı Rusya ihalesi, Kuzey Star’ı yaptırım sürecine bile soktu. Rusya ile bağlantılı bir işlem gerekçesiyle Kuzey Star, ABD Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC) bu yılın ocak ayında yaptırım listesine alınmıştı. 10 Ekim 2025’te ise bir yeni karar daha alındı ve Kuzey Star Tersanesi, yaptırım listesinden çıkarıldı. Böylece önce Rusya yüzünden yaptırıma uğrayan şirket, şimdi de Suriye ile yatırım yapar duruma geldi.
patronlardunyasi.com