Necla DALAN
İran'da reformist Tebriz Milletvekili ve eski Sağlık Bakanı Mesud Pezeşkiyan, ülkenin 9'uncu Cumhurbaşkanı oldu. İranlı Türk bir ailenin çocuğu olan Pezeşkiyan X hesabından paylaşım yaptı ve "Sevgili İran halkı, seçimler sona erdi. Bu birlikteliğimizin başlangıcı. Önümüzdeki zorlu yolu, birliktelik ve güven olmadan aşamayız. Elimi size uzatıyorum ve sizi bu yolda yalnız bırakmayacağıma şerefim üzerine yemin ediyorum" dedi.
İran, Türkiye’nin önemli ticaret partnerlerinden biri… İran uzun zamandır uluslararası yaptırımlarla kaşı karşıya. Ancak 2019 yılından sonra daha da ağırlaşan yaptırımlar yüzünden İran-Türkiye ticari ilişkileri istendiği gibi ilerlemiyor. İran’da resmen göreve başladığında Pezeşkian’ın gündemi yoğun olacak ama ticaret tarafında en büyük beklenti, yaptırımların kalkması için adımlar atılması… Türk iş dünyasının beklentisi de bu yönde sevindirici gelişmeler olması.
Pezeşkian’ın seçimi kazanmasını ve bunun Türkiye-İran dış ticaretine yansımalarının nasıl olabileceğini konuşmak için DEİK Türkiye-İran İş Konseyi Başkanı Osman Aksoy’u aradım. Hayat Holding Genel Sekreteri olan Aksoy, holdingin bir dönem İran’daki hızlı tüketim malları yatırımlarını yöneten bir isim. Aksoy; Papia ve Teno markalarıyla temizlik kağıdı, Molfix , Bebem ve Molped markalarıyla da bebek bezi ve hijyenik ped, Test markasıyla deterjan üreten İran’da yerleşik Pars Hayat Şirketi’nin Genel Müdürü olarak 2012-2014 ve 2019-2020 yıllarında İran’da görev yaptı.
Aksoy’un verdiği bilgilere göre Türkiye ile İran arasındaki ticaret hacmi 2012 yılında 22 milyar dolara kadar çıktı. 2019’da başlayan ağır yaptırımlar sonrası bu rakam gerilemeye başladı. 2022’de 10 milyar dolar oldu, 2023’te ise 7.3 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.
GEÇEN YIL 3.3 MİLYAR DOLAR İHRACAT YAPTIK
Peki ticaretin dağılımı nasıl? 2012 yılındaki en yüksek seviyenin yakalandığı dönemde Türkiye İran’a 10 milyar dolar ihracat gerçekleştirdi. Geçen yıl Türkiye’nin ihracatı 3.3 milyar dolar iken İran kanadında bu rakam 4 milyar dolar oldu.
Seçimin hem İran halkına hem bölgeye hem de Türkiye için hayırlı olmasını dileyen Osman Aksoy, ambargo ve yaptırımlar olmaması halinde iki ülke arasında 35 milyar dolara varacak bir ticaret potansiyelinin olduğunu vurguladı. Yeni cumhurbaşkanını çok zor şartların beklediğini, ancak sorunların çözülebileceğini ifade eden Aksoy, şöyle devam etti:
“İran, 2019’dan beri inanılmaz bir ambargoya maruz kalmış durumda. Birkaç sektör hariç, nerdeyse tüm üretim sektörü yaptırım kapsamına alındı. Maalesef Türkiye olarak İran’a ihracat imkanları bol olmasına rağmen para tahsilatı ve bankacılık açısından sıkıntı var. İki ülke arasındaki ticaret istendiği gibi ilerlemiyor. Ticarette bankacılık sisteminin kullanımı mümkün olsa 30 milyar dolar aşılabilir. Yeni dönemde temennimiz yaptırımların kaldırılması konusunda başarılı olunması, batıyla karşılıklı ilişkiler kurulması. Obama dönemindeki gibi iki taraf da karşılıklı adımlar atmalı. O zaman bizim de ülke olarak ilişkilerimiz artacak.”
İRAN’DA TÜRK YATIRIMLARI
Aksoy’a İran’daki Türk yatırımlarını da sordum. Hayat Holding dışında İran’da sınır bölgelerine yakın serbest bölgelerde de küçük ve orta ölçekli Türk yatırımları olduğunu söyledi.
Aksoy, “İran’da yatırım yapmak isteyen Türk şirketleri, Türkiye’ye gelmek isteyen İranlı şirketler var. Yaptırıma tabi olmayan, ancak İran’dan ihracat yapılamaması gibi bazı kısıtlamaların olduğu sektörlerde yatırımlar yapılabilir. Yeni dönemde ikili ilişkilerin canlanmasını diliyorum. 35 milyar dolarlık bir potansiyel var diyorduk ama bugün onu da geçebilir.” dedi.
patronlardunyasi.com